पवन (pavana)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 पवन mfn.
   (-नः-ना-नं) Pure,  clean. 
	 m.
  (-नः)
	 1. Air,  wind,  physical or
personified,  as a deity.
	 2. Winnowing grain. 
	 3. The domestic fire.
n.
  (-नं)
	 1. A potter's kiln. 
	 2. Water.
	 3. Purifying,  purification. 
E.
  पू to be or make pure,  aff.
   ल्युट् or युच्.

Capeller Eng

English

 प॑वन m.
  wind (often personif. ),  N.
  of a man
 n.
 
instrument for purifying,  sieve,  strainer,  etc.

Yates

English

 पवन (नः) 1.
m.
  Air,  wind
 win-
nowing grain
 domestic fire.
n.
 
Potter's kiln
 water
 purifica-
tion
 watch.
a. Pure,  clean. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

पवन 	-	 pavana 	-	 m.
  	-	 wind
वात 	-	 vAta 	-	 m.
  	-	 wind
वातायन 	-	 vAtAyana 	-	 n.
  	-	 window
गवाक्ष 	-	 gavAkSa 	-	 n.
  	-	 window  [ computer ]
चित्रायण 	-	 citrAyaNa 	-	 n.
  	-	 window  [ computer ]
शीतानिल 	-	 zItAnila 	-	 m.
  	-	 coldwind
क्रियाशीलगवाक्ष 	-	 kriyAzIlagavAkSa 	-	 n.
  	-	 activewindow  [ computer ]
सक्रियगवाक्ष 	-	 sakriyagavAkSa 	-	 n.
  	-	 activewindow  [ computer ]
वायुरहो वायुः 	-	 vAyurahovAyuH 	-	 sent.
  	-	 Toomuchofwind/Toowindy.
कृपया वातायनस्य द्वारस्य उद्घाटनं कृत्वा धूमपानं करोतु 	-	 kRpayAvAtAyanasyadvArasyaudghATanaMkRtvAdhUmapAnaMkarotu 	-	 sent.
  	-	 Pleasesmokeafteropeningthewindow.
लोलघट 	-	  lolaghaTa 	-	 wind
अगति  	-	  agati  	-	 adj.
  	-	 wind
स्यन्दन 	-	  syandana 	-	 adj.
  	-	 wind
अञ्चती 	-	  aJcatI 	-	 f.
  	-	 wind
अनिल 	-	  anila 	-	 m.
  	-	 wind
मरुत् 	-	  marut 	-	 m.
  	-	 wind
मारुत 	-	  mAruta 	-	 m.
  	-	 wind
वायु 	-	  vAyu 	-	 m.
  	-	 wind
सूक 	-	  sUka 	-	 m.
  	-	 wind
सुमर 	-	  sumara 	-	 m.
  	-	 wind

 
   पवन  pavana  m.
    wind     
   वात  vAta  m.
    wind      
   वातायन  vAtAyana  n.
    window    
   गवाक्ष  gavAkSa  n.
    window  [ computer ]    
   चित्रायण  citrAyaNa  n.
    window  [ computer ]   
   शीतानिल  zItAnila  m.
   cold  wind      
   क्रियाशीलगवाक्ष  kriyAzIlagavAkSa  n.
   active  window  [ computer ]   
   सक्रियगवाक्ष  sakriyagavAkSa  n.
   active  window  [ computer ]    
   वायुरहो वायुः  vAyuraho vAyuH  sent.
   Too much of  wind  / Too  windy.    
   कृपया वातायनस्य द्वारस्य उद्घाटनं कृत्वा धूमपानं करोतु  kRpayA vAtAyanasya dvArasya udghATanaM kRtvA dhUmapAnaM karotu  sent.
   Please smoke after opening the  window.     
   लोलघट  lolaghaTa    wind    
   अगति   agati  adj.
   wind     
   स्यन्दन  syandana adj.
   wind    
   अञ्चती  aJcatI f.
   wind     
   अनिल  anila m.
   wind    
   मरुत्  marut m.
   wind     
   मारुत  mAruta m.
   wind    
   वायु  vAyu m.
   wind     
   सूक  sUka m.
   wind    
   सुमर  sumara m.
   wind     

Wilson

English

 पवन
mfn.
   (-नः-ना-नं) Pure,  clean. 
m.
  (-नः)
1 Air,  wind,  physical or personified,  as a deity.
2 Winnowing grain. 
3 The domestic fire.
n.
  (-नं)
1 A potter's kiln. 
2 Water.
3 Purifying,  purification. 
E.
  पू to be or make pure,  aff.
   ल्यु or युच्.

Apte

English

पवन [pavana],  a.
  Clean,  pure
 महतां पदपद्मजं परागं पवनानां पवनं ह्युपादिशन्ति Rām.  Ch.2.3. -नः [पू-ल्यु]

Air,  wind
 सर्पाः पिबन्ति पवनं न च दुर्बलास्ते Subhāṣ
 Bg.*
  1.31
 पवनपदवी,  पवनसुतः &c.
 
 The vital air,  breath.

N.
  of Viṣṇu.

A householder's sacred fire.

A purifier (wind)
 परितो दुरितानि यः पुनीते शिव तस्मै पवनात्मने नमस्ते Ki.*
  18.37.

N.
  of the number five (from the 5 vital airs).

नम् Purification. 

Winnowing.

A sieve,  strainer.

Water.

A potter's kiln (m.  also).-नी A broom.  Comp.
   -अशनः,  -भुज् m.
  a serpent.

आत्मजः an epithet of Hanumat.

of Bhīma. 

fire. -आशः a serpent,  snake. ˚नाशः

an epithet of Garuḍa. 

a peacock. -चक्रम् Whirl-wind. 

जः,  तनयः,  भूः,  सुतः epithets of Hanumat
 संक्षोभं पवनभुवा जवेन नीताः Śi.*
  4.59.

of Bhīma.  -पदवी The sky,  air
 त्वामारूढं पवनपदवीम् (प्रेक्षिष्यन्ते पथिकवनिताः) Me.*
  8.-वाहनः fire. -विजयः a kind of book dealing with omens relating to breath exhaled and inhaled.

व्याधिः an epithet of Uddhava,  a friend and counsellor of Kṛiṣṇa. 

rheumatism. 

Apte 1890

English

 पवन a. Clean,  pure. 
नः [ पूल्यु] 1 Air,  wind
 सर्पाः पिबंति पवन न च दुर्बलास्ते Subhāṣ.
 पवनपदवी,  पवनसुतः &c. 
2 N. of Viṣṇu. 
3 A householder's sacred fire. 
नं 1 Purification. 
2 Winnowing. 
3 A sieve,  strainer. 
4 Water. 
5 A potter's kiln (m. also). 
नी A broom. 
Comp. 
अशनः,  
भुज् m. a serpent. 
आत्मजः {1} an epithet of Hanumat. {2} of Bhīma. {3} fire. 
आशः a serpent,  snake. °नाशः {1} an epithet of Garuḍa. {2} a peacock. 
तनयः,  
सुतः {1} epithets of Hanumat. {2} of Bhīma. 
वाहनः fire. 
व्याधिः {1} an epithet of Uddhava,  a friend and counsellor of Kṛṣṇa. {2} rheumatism. 

Monier Williams Cologne

English

 प॑वन m.
  ‘purifier’,  wind or the god of wind,  breeze,  air (ifc.  f(आ). ),  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 vital air,  breath,  Suśr.
 
 Sarvad.

 the regent of the Nakṣatra Svāti and the north-west region,  Var.
 

 N.
  of the number 5 (from the 5 vital airs),  ib.

 a householder's sacred fire,  Hār.
 

 a species of grass,  L.
 

 N.
  of a son of Manu Uttama,  BhP.
  

 of a mountain,  ib.

 of a country in Bharata-kṣetra,  W.
 

 प॑वन n.
  or m.
  purification,  winnowing of corn,  L.
 

 प॑वन n.
  a potter's kiln,  Śṛṅgār.

 an instrument for purifying grain &c.
  ,  sieve,  strainer,  AV.
  
 ĀśvGṛ.
 

 blowing,  Kaṇ.
 

 water,  L.
 

 प॑वन mfn.
   clean,  pure,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 पवन,  अम्,  n. the act of purifying,  purification
winnowing
 an instrument for purifying,  sieve, 
strainer,  &c.
 water
 (अस्),  m. ‘the purifier, ’ wind, 
air,  the wind of the body
 Wind personified (as
regent of the Nakṣatra Svāti and of the North-west
region)
 a N. of the number five (Ved.)
 a house-
holder's sacred fire
 N. of a son of Manu Uttama
of the author of a Gāndharva-veda
 (अस्,  अम्),  m.
n. a potter's kiln
 (ई),  f. a broom
 N. of a river
(अस्,  आ,  अम्),  clean,  pure.
—पवन-क्षिप्त,  अस्,  आ, 
अम्,  tempest-tossed.
—पवन-तनय,  अस्,  m. ‘son
of the Wind, ’ an epithet of Hanu-mat.
—पवन-वा-
हन,  अस्,  m. ‘having wind as a vehicle, ’ fire.
—प-
वन-विजय,  अस्,  m. ‘victory over the wind or
breath, ’ N. of a mystic work.
—पवन-व्याधि, 
इस्,  m. an epithet of Ud-dhava,  the friend and
counsellor of Kṛṣṇa
 morbid condition of wind, 
rheumatism,  &c.
—पवनात्मज (°न-आत्°),  अस्, 
m. ‘son of the Wind
’ fire
 an epithet of Hanu-
mat the monkey-hero.
—पवनाश (°न-आश), 
or पवनाशन (°न-अश्°),  अस्,  m. ‘feeding on
air, ’ a serpent,  snake.
—पवनाश-नाश,  अस्,  m.
‘snake-destroyer, ’ a peacock
 Garuḍa the bird and
vehicle of Viṣṇu.
—पवनाशिन् (°न-आश्°),  ई,  m.
‘feeding on air, ’ a serpent.
—पवनाहत (°न-
आह्°),  अस्,  आ,  अम्,  struck or shaken by the wind
rheumatic.
—पवनोद्भ्रान्त-कारिन् (°न-उद्°),  ई, 
इणी,  इ,  ‘agitating the air, ’ epithet of a particular mode
of fighting.
—पवनोद्भ्रान्त-वीचि,  इस्,  इस्,  m. f.
a wave tossed up by the winds.

Macdonell

English

 पवन páv-ana,  m.
  (purifier),  wind,  breeze,  🞄air
 god of wind
 vital air
 breath
 domestic 🞄(sacred) fire
 n.
  instrument for purifying,  🞄winnowing-fan
 whisk
 sieve,  strainer
 potterʼs 🞄kiln
 -kṣipta,  pp. tempest-tossed
 🞄-java,  m.
  (swift as the wind),  N. of a horse
 🞄-tanaya,  m.
  son of the wind,  ep. of Hanumat 🞄and of Bhīmasena
 -āghāta,  m.
  gust 🞄of wind
 -ātmaja,  m.
  son of the wind,  fire
 🞄ep. of Bhīmasena. 

Benfey

English

 पवन पवन,  i. e. पू + अन, 
 I. m.
 
 1.
Wind,  air,  Śāk. d. 55.
 2. A potter's
kiln,  Böhtl. Ind. Spr. 117.
 3. A proper
name.
 II. m.
  (or n.
 ) The sacred fire.
 -- Comp.
 
दन्त-,  n.
  A small piece of
wood for cleaning the teeth with.

Hindi

बयार

Apte Hindi

Hindi

पवनः
पुं*
  - पू + ल्युट्
"हवा,  वायु"

पवनम्
नपुं*
   - -
पवित्रीकरण

पवनम्
नपुं*
   - -
फटकना

पवनम्
नपुं*
   - -
"चलनी,  झरना"

पवनम्
नपुं*
   - -
पानी

पवनम्
नपुं*
   - -
कुम्हार का आवा

पवनम्
पुं*
  - -
कुम्हार का आवा

पवनम्
नपुं*
   - पू+ल्युट्
"पवित्र करना,  पिछोड़ना"

पवनम्
नपुं*
   - पू+ल्युट्
छलनी

पवनम्
नपुं*
   - पू+ल्युट्
पानी

पवनम्
नपुं*
   - पू+ल्युट्
कुम्हार का आँवा

Shabdartha Kaustubha

Kannada

पवन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣು
निष्पत्तिः - > पूञ् (पवने) "ल्युः" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > सर्वदा सर्वत्र स्वभावादेव पवति
प्रयोगाः - > "पवनः पावनोऽनिलः"
उल्लेखाः - > वि० स०
पवन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾಯು/ಗಾಳಿ
निष्पत्तिः - > पूञ् (पवने)"युच्" (उ० २-७८)
व्युत्पत्तिः - > पुनाति
प्रयोगाः - > "उपवनपवनानुपातदक्षैरलिभिलाभि यदङ्गनागणस्य"
उल्लेखाः - > माघ० ७-२७
पवन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧಾನ್ಯವನ್ನು ತೂರುವುದು
पवन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆವಿಗೆ/ಕುಂಬಾರನು ಮಡಕೆಗಳನ್ನು ಬೇಯಿಸುವ ಜಾಗ
निष्पत्तिः - > पूञ् (पवने) अधि० "ल्युट्" (३-३-११७)
व्युत्पत्तिः - > पुनात्यत्र
पवन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಲ/ನೀರು
निष्पत्तिः - > पूञ् कर० "ल्युट्" (३-३-११७)
विस्तारः - > "पवनं कुम्भकारस्य पाकस्थाने नपुंसकम्। निष्पावमरुतोः पुंसि" मेदि०
पवन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶುದ್ಧಮಾಡುವುದು/ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವುದು
निष्पत्तिः - > पूञ् भावे "ल्युट्" (३-३-११५)

L R Vaidya

English

 pavana {% (I) m. %} Air,  wind,  R.i.42,  ii.13,  Megh.i.8,  14,  Bg.x.31.

 pavana {% (II) n. %} 1. Purifiction
winnowing
a sieve,  a strainer
water
a potter’s kiln.

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

५,  अक्ष,  अनिल,  अनुत्तर,  अर्थ,  असु,  आशुग,  इन्द्रिय,  इषु,  कङ्कपत्री,  करणीय,  कलङ्क,  कामगुण,  कामदेव,  खग,  तत्त्व,  तन्मात्र,  धी,  नाराच,  नालीक,  पक्षि,  पञ्च,  पतङ्ग,  पत्रिन्,  पर्व,  पवन,  पाण्डव,  पुत्र,  पृषत्क,  प्राण,  बाण,  भाव,  भूत,  भेदक,  मरुत्,  महाभूत,  महाव्रत,  मार्गण,  रत्न,  लेय,  लेयक,  वध,  वर्ष्मन्,  वात,  वायु,  विशिख,  विषय,  व्रत,  शर,  शरीर,  शस्त्र,  शिलीमुख,  शूक,  श्वसन,  समिति,  सायक,  स्मरबाण,  स्मरेषु

७,  अग,  अचल,  अद्रि,  अनिल,  अश्व,  ऋषि,  कलत्र,  कुलाचल,  क्षितिभृत् क्ष्माधर,  क्ष्माभूत्,  गन्धन्वह,  गन्धवह,  गिरि,  घोटा,  छन्द,  छन्दस्,  तत्त्व,  तापस,  तुरग,  तुरङ्ग,  दिविचर,  द्वीप,  धरणिधर,  धराधर,  धरित्रीधर,  धातु,  धी,  नग,  पन्नग,  पर्वत,  पवन,  भय,  भूधर,  भूध,  भूभृत्,  मरुत्,  महीधर,  महीघ्र,  मातृका,  मारुत,  मुनि,  यति,  लोक,  वक्री,  वाजि,  वात,  वायु,  वार,  वासर,  व्यसन,  शिला,  शिलोच्चय,  शैल,  सप्त,  समीर,  समीरण,  स्थिर,  स्वर,  हय

४९,  अनिल,  तान,  पवन,  मरुत्,  वायु

Bopp

Latin

 पवन (r. पू s. अन)
1) n. purificatio. HIT. 108. 13.
2) m.
ventus. N. 24. 40. (De cambro-brit. fwn,  quod Picte-
tius huc trahit,  v. प्राण.)

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 pavana (nt.? = Pali id.),  wood,  forest
 so Pali comms. regularly,  cf. MN 〔i.117.23〕 araññe pavane (clearly near-synonym of arañña),  comm. 〔ii.85.2〕 vanasaṇḍe
 DN comm. 〔ii.680.14—15〕 (on DN 〔ii.254.6〕) pavanaṃ vuccati vanasaṇḍo
 use of the word in Pali and BHS clearly refers to life in the wilds,  contrasting with life in society
 Tib. on SP 〔13.2〕 nags tshal,  wood
 etym. of the word not certain,  but unlikely to be connected with Skt. pravaṇa (PTSD
 others = upavana,  see PTSD): pavane vasanti SP 〔11.13〕 (Nep. mss. ya vane)
 〔13.2〕 (Nep. mss. hi vane)
 ekāntasthāyī pavane (Nep. mss. ha vane) vasāmi 〔90.1〕
 °ne vaseyaṃ LV 〔393.2〕 (v.l. upavane,  unmetr.)
 viharatha pavane udagracittā Mv 〔ii.361.18〕
 pavanaṃ vrajitvā Mv 〔ii.382.14〕,  going into the forest. All these vss,  but in Pali also in prose.

Indian Epigraphical Glossary

English

 pavana (IE 7-1-2),  ‘nine’.

Lanman

English

 pávana,  n. instrument for purifying
winnowing-fan. [√pū,  1150.]

Kridanta Forms

Sanskrit

पू (पू꣡ङ् पवने - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् =  पवनम्
अनीयर् =  पवनीयः - पवनीया
ण्वुल् =  पावकः - पाविका
तुमुँन् =  पवितुम्
तव्य =  पवितव्यः - पवितव्या
तृच् =  पविता - पवित्री
क्त्वा =  पवित्वा / पूत्वा
ल्यप् =  प्रपूय
क्तवतुँ =  पवितवान् / पूतवान् - पवितवती / पूतवती
क्त =  पवितः / पूतः - पविता / पूता
शानच् =  पवमानः - पवमाना

पू (पू꣡ञ् पवने - क्र्यादिः - सेट्)
ल्युट् =  पवनम्
अनीयर् =  पवनीयः - पवनीया
ण्वुल् =  पावकः - पाविका
तुमुँन् =  पवितुम्
तव्य =  पवितव्यः - पवितव्या
तृच् =  पविता - पवित्री
क्त्वा =  पूत्वा
ल्यप् =  प्रपूय
क्तवतुँ =  पूतवान् / पूनवान् - पूतवती / पूनवती
क्त =  पूतः / पूनः - पूता / पूना
शतृँ =  पुनन् - पुनती
शानच् =  पुनानः - पुनाना

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  पवित्र,  मेध्य,  पूत,  पावन,  पवन,  शुचि,  शौचोपेत
adjective
 
धर्मेण शुद्धः।
 "काशी इति पवित्रं स्थानम् अस्ति।"

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
प्रस्फोटनं तु पवनमवघातस्तु कण्डनम् ।
-wordlist-
 
प्रस्फोटन (क्ली),  पवन (क्ली),  अवघात (पुं),  कण्डन (क्ली)

--source--
 
वायुः समीरसमिरौ पवनाशुगौ नभःश्वासो नभस्वदनिलश्वसनाः समीरणः ।
वातोऽहिकान्तपवमानमरुत्प्रकम्पनाः कम्पाङ्कनित्यगतिगन्धवहप्रभञ्जनाः ॥ ११०६ ॥
मातरिश्वा जगत्प्राणः पृषदश्वो महाबलः ।
मारुतः स्पर्शनो दैत्यदेवो झञ्झा स वृष्टियुक् ॥ ११०७ ॥
-wordlist-
 
वायु (पुं),  समीर (पुं),  समिर (पुं),  पवन (पुं),  आशुग (पुं),  नभःश्वास (पुं),  नभस्वत् (पुं),  अनिल (पुं),  श्वसन (पुं),  समीरण (पुं),  वात (पुं),  अहिकान्त (पुं),  पवमान (पुं),  मरुत् (पुं),  प्रकम्पन (पुं),  कम्पाङ्क (पुं),  नित्यगति (पुं),  गन्धवह (पुं),  प्रभञ्जन (पुं),  मातरिश्वन् (पुं),  जगत्प्राण (पुं),  पृषदश्व (पुं),  महाबल (पुं),  मारुत (पुं),  स्पर्शन (पुं),  दैत्यदेव (पुं),  झञ्झा (स्त्री)

--source--
 
लवोऽभिलावो लवनं निष्पावः पवनं पवः ।
-wordlist-
 
लव (पुं),  अभिलाव (पुं),  लवन (क्ली),  निष्पाव (पुं),  पवन (क्ली),  पव (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

पवन
पवन,  श्वसन,  वायु,  मरुत्,  अनिल,  मारुत,  जगत्प्राण,  पृषदश्व,  पवमान,  प्रभञ्जन,  स्पर्शन,  वात,  नभस्वत्,  मातरिश्वन्,  समीर,  समीरण,  सदागति,  गन्धवह,  हरि,  महाबल
पवनः श्वसनो वायुर्मरुदनिलो मारुतो जगत्प्राणः ।
पृषदश्वः पवमानः प्रभञ्जनः स्पर्शनो वातः ॥ ७५ ॥
नभस्वान्मातरिश्वा च समीरश्च समीरणः ।
सदागतिर्गन्धवहो हरिः प्रोक्तो महाबलः ॥ ७६ ॥
verse 1.1.1.75
page 0010

नाममाला

Sanskrit

पवन,  पवमान,  वायु,  वात,  अनिल,  मरुत्,  समीरण,  गन्धवाह,  श्वसन,  सदागति,  नभस्वत्,  मातरिश्वन्,  चरण्यु,  जवन,  प्रभञ्जन
पवनः पवमानश्च वायुर्वातोऽनिलो मरुत् ।
समीरणो गन्धवाहः श्वसनश्च सदागतिः ॥ ६२ ॥
नभस्वान् मातरिश्वा च चरण्युर्जवनस्तथा ।
प्रभञ्जनः अस्य पर्यायपुत्रौ भीमाञ्जनात्मजौ ॥ ६३ ॥
verse 0.1.1.62
page 0033

एकाक्षरनाममाला

Sanskrit

प,  पान,  पवन,  पथन्,  प्रौढ,  वर्णक
तरण्यां नौस्तथा ख्यातः पः पाने पवने पथि ।
प्रौढे च वर्णके पश्च पा पातरि तथा श्रुते ॥ ३१ ॥
verse 1.1.1.31
page 0121

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: पवनः
Root: पवन
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ पयोदान्तः
Meaning(s):
⇒ Monsoon wind
Shloka(s):
1|2|53|1 ► पयोदान्तस्तु पवनो वसन्तेऽमलपालिकः। (स्वर्गकाण्डः/लोकपालाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 1|2|53|1 ⇢ पवनः (पवन) (पुं) ⇒ Monsoon wind ⇒ पयोदान्तः
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ वायुः
जातिः ➡ वायुः
    

Mahabharata

English

Pavana^1 = Vāyū (the Wind),  q.v.

Pavana^2 = Śiva (1000 names^1).--Do.^3 = Vishnu (1000 names).

Vedic Reference

English

 Pavana (‘purifier’) in the Atharvaveda^1 denotes an instrument
for purifying grain from husks,  etc.
 either a ‘sieve’ or a
‘winnowing basket’ may be meant. In the Sūtras^2 it is
mentioned as used for cleaning the bones of the dead after
cremation.
1) iv. 34,  2
 xviii. 3,  11. Cf. Nirukta, 
vi. 9.
2) Āśvalāyana Gṛhya Sūtra,  iv. 5,  7.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 पवनं,  क्ली,
   (पूयते अग्निसंयोगेन यस्मिन् । पू +आधारे ल्युट् ।) कुम्भकारस्य आमघटादिपाक-स्थानम् । पोयान् इति भाषा । इति मेदिनी ।ने,  ८४ ॥
 (यथा,  --“यः कुम्भकारपवनोपरिपङ्कलेप-स्तापाय केवलमसौ न तु तापशान्त्यै ॥
”)इत्युद्भटः ॥
)पयनमिति प्रमादपाठः । जलम् । इति शब्द-माला ॥
 प्रयते त्रि । इति शब्दरत्नावली ।(भावे ल्युट् ।) पवित्रीकरणञ्च ॥

 पवनः,  पुं,
   (पुनातीति । पू + बहुलमन्यत्रापीतियुच् ।) निष्पावः । वायुः । इति मेदिनी । ने, ८४ ॥
 (यथा,  गीतायाम् । १० । ३१ ।“पवनः पवतामस्मि रामः शस्त्रभृतामहम् ॥
”)अष्टौ वाह्यपवना यथा,  सिद्धान्तशिरोमणौ ।“भूवायुरावह इह प्रवहस्तदूर्द्ध्वःस्यादुद्वहस्तदनु संवहसंज्ञकश्च ।अन्यः परोऽपि सुवहः परिपूर्व्वकोऽस्मा-द्वाह्यः परावह इमे पवनाः प्रसिद्धाः ॥
”सप्त पवनाधिपा यथा,  ज्योतिस्तत्त्वे ।“शाकः शराब्धिसंयुक्तो मुनिभिर्भागहारितः ।आवहादिक्रमेणैव सप्त वाताः प्रकीर्त्तिताः ॥
आवहः प्रवहश्चैव सम्बहो निवहस्तथा ।उद्वहो विवहो वायुः सप्त वाताः प्रकीर्त्तिताः ॥
”अन्यद्वायुशब्दे द्रष्टव्यम् ॥
 (प्राणवायुः । यथा, हठयोगदीपिकायाम् । ३ । ७५ ।“अनेनैव विधानेन प्रयाति पवनो लयम् ।ततो न जायते मृत्युर्ज्जरारोगादिकं तथा ॥
”उत्तममनुपुत्त्रविशेषः । यथा,  भागवते । ८ । १ । २३ ।“तृतीय उत्तमो नाम प्रियव्रतसुतो मनुः ।पवनः सृञ्जयो यज्ञहोत्राद्यास्तत्सुता नृप ! ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 पवन न०
  पू--ल्युट् । १ निष्पावे शूर्पवातेन धान्यादेः शोधनेआधारे ल्युट् । २ कुम्भकारस्य आमघटादिपाकस्थाने(पोयान) मेदि० । करणे ल्युट् । ३ जले शब्दमा० कर्त्तरिल्यु । ४ वायौ पु०
  अमरः पवनाश्च आवहादयः सप्तअनिलशब्दे १६ ४ पृ० दर्शिताः । वत्सरभेदे तेषां क्रमेणै-केकवत्सराधिपतित्वम् तच्च ज्योतिस्तत्त्वे उक्तं यथा“शाकः शराब्धिसंगुण्यो मुनिभिर्भाग हारितः । आव-हादिक्रमेणैव सप्त वाताः प्रकीर्त्तिताः” गुण्या शाकाङ्कः ।गुण्यकः ४५ भाक्तकः ७ ५ प्रयते त्रि०
  शब्दर० । ६ विष्णौपु०  “पवनः पावनोऽनिलः” विष्णुसं० ।

Capeller

German

 प॑वन m.
  Wind u. Gott des Windes, 
Mannsn.  n.
  Reinigungswerkzeug,  Sieb, 
Seihe.

Grassman

German

 (pávana) [von pū] enthalten in go-pávana.

Stchoupak

French

 पवन-
 m.
  vent,  dieu du vent 
 brise 
 fils de Manu Uttama 
 nt. tamis, 
filtre,  van. 
°चक्र- nt. tourbillon. 
°जव- m.
  n.
  d'un cheval.
°तनय- m.
  Hanumant 
 Bhīmasena.
°पदवी- f.
  voie du vent,  air.
पवनोत्कम्पिन्- a. s'agitant au vent.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.