पदार्थ (padArtha)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 पदार्थ m.
  (-र्थः)
	 1. Thing,  substantial or material form of being.
	 2. A
category of predicament in Logic,  of which seven are enumerated
viz:--substance,  quality,  action,  identity,  variety,  relation and
non-existence or annihilation.  They are sixteen according to
Nyaya Philosophy six according to the Vaiseshika,  twenty-five
according to Sānkhya,  twenty six according to Pātanjala, 
and two according to Vaidantica.
	 3. The meaning of a word
or sentence.
	 4. A head,  a topic.
 E.
  पद word,  thing,  and अर्थ
meaning.

Capeller Eng

English

 पदार्थ m.
  the meaning of a word or the thing
corresponding to it
 thing,  object,  matter
 man,  person
 category or
predicament (ph.).

Yates

English

 पदा_र्थ (र्थः) 1.
m.
  Thing
 essence
meaning
 objects of natural
science
 category.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

पदार्थ 	-	 padArtha 	-	 m.
  	-	 substance
वस्तुक 	-	  vastuka 	-	 adj.
  	-	 substance
मात्रा 	-	  mAtrA 	-	 f.
  	-	 substance
सार 	-	  sAra 	-	 m.
  	-	 substance
गुणाश्रय 	-	  guNAzraya 	-	 m.
  	-	 substance
योगक्षेम 	-	  yogakSema 	-	 m.
  	-	 substance
द्रव्य 	-	  dravya 	-	 n.
  	-	 substance
द्रविण 	-	  draviNa 	-	 n.
  	-	 substance
द्रविणस् 	-	  draviNas 	-	 n.
  	-	 substance
द्रव्यत्व 	-	  dravyatva 	-	 n.
  	-	 substance
हिरण्य 	-	  hiraNya 	-	 n.
  	-	 substance
नामन् 	-	  nAman 	-	 n.
  	-	 substance
वित्त 	-	  vitta 	-	 n.
  	-	 substance
व्युत्पादन 	-	  vyutpAdana 	-	 n.
  	-	  derivation  [ Chem. ,  preparation of an organic substance from another compound ]
द्रव्यतस् 	-	  dravyatas 	-	 ind.
  	-	  in substance
अवपीडक 	-	  avapIDaka 	-	 m.
  	-	  sternutatory  [ substance that causes sneezing ]
कृष्णिका 	-	  kRSNikA 	-	 f.
  	-	  black substance
द्रवद्रव्य 	-	  dravadravya 	-	 n.
  	-	  fluid substance
शुक्ल 	-	  zukla 	-	 n.
  	-	  white substance
क्षोद 	-	  kSoda 	-	 m.
  	-	  ground substance

पदार्थ 	-	 padArtha 	-	 m.
  	-	 substance
पदार्थ 	-	 padArtha 	-	 m.
  	-	  that which corresponds to the meaning of a word
पदार्थ 	-	 padArtha 	-	 m.
  	-	  category  [ Logic ]
पदार्थ 	-	 padArtha 	-	 m.
  	-	  person
पदार्थ 	-	 padArtha 	-	 m.
  	-	  thing
पदार्थ 	-	 padArtha 	-	 m.
  	-	  head
पदार्थ 	-	 padArtha 	-	 m.
  	-	  predicament
पदार्थ 	-	 padArtha 	-	 m.
  	-	  object
पदार्थ 	-	 padArtha 	-	 m.
  	-	  man
पदार्थ 	-	 padArtha 	-	 m.
  	-	  principle
पदार्थ 	-	 padArtha 	-	 m.
  	-	  material object
पदार्थ 	-	 padArtha 	-	 m.
  	-	  subject
पदार्थ 	-	 padArtha 	-	 m.
  	-	  meaning of a word
भौतिक पदार्थ 	-	  bhautika padArtha 	-	 m.
  	-	  body  [ material object ]
विश्रामस्थ पदार्थ 	-	  vizrAmastha padArtha 	-	 m.
  	-	  body at rest

 
   पदार्थ  padArtha m.
   predicament    
   व्यसन  vyasana n.
   evil predicament or plight    
   समानाधिकरण  samAnAdhikaraNa n.
   same predicament or category   
   धर्मास्तिकाय  dharmAstikAya m.
   category or predicament of virtue    
   समानाधिकरण  samAnAdhikaraNa adj.
   being in the same category or predicament or government    

Wilson

English

 पदार्थ
m.
  (-र्थः)
1 Thing,  substantial or material form of being.
2 A category or predicament in Logic,  of which seven are enumerated,  viz.
substance,  quality,  action,  identity,  variety,  relation,  and annihilation
another enumeration gives sixteen. 
3 The meaning of a word or sentence.
E.
  पद word,  thing,  and अथ meaning.

Monier Williams Cologne

English

 पदार्थ m.
  the meaning of a word,  VPrāt.
  
 Prab.
 
 BhP.
   &c.
   (ifc.  also -क,  Pat.
 )

 that which corresponds to the m° of a w°,  a thing,  material object,  man,  person,  Var.
 
 Kāv.
 
 Pur.

 a head,  subject (16 with Naiyāyikas)

 a category,  predicament (7 with Vaiśeṣikas,  25 with Sāṃkhyas,  7 with Vedāntins)

 a principle (-त्रितय n.
  a triad of principles,  RTL.
   119)

Macdonell

English

 पदार्थ pada‿artha,  m.
  thing corresponding 🞄to a word,  substance,  object
 subject,  topic
 🞄category (ph.)
 meaning of a word.

Benfey

English

 पदार्थ पदार्थ,  i. e. पद-अर्थ, 
m.
 
 1. The meaning of a word, 
Nyāya S. 2,  131.
 2. Substance,  thing, 
Bhāg. P. 3,  11,  2.
 3. A category,  Bhāṣāp. 1.

Apte Hindi

Hindi

पदार्थः
पुं*
  पदम्-अर्थः -
शब्द का अर्थ

पदार्थः
पुं*
  पदम्-अर्थः -
वस्तु या पदार्थ

पदार्थः
पुं*
  पदम्-अर्थः -
शीर्षक या विषय (नैयायिक इसके आगे १६ उपशीर्षक गिनाते हैं)

पदार्थः
पुं*
  पदम्-अर्थः -
"अभिधेय,  वह वस्तु जिसका कुछ नाम रक्खा जा सके,  प्रवर्ग"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

पदार्थ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಬ್ದದಿಂದ ಹೇಳಲ್ಪಡುವ ವಸ್ತು - ದ್ರವ್ಯ ಮೊದಲಾದುದು
व्युत्पत्तिः - > पदस्यार्थः
विस्तारः - > ಜಾತಿ ಆಕೃತಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿ ಈ ಮೂರೂ ಸೇರಿ ಪದಾರ್ಥವೆನಿಸುವುದು. ಪದಾರ್ಥವು ಭಾವ ಮತ್ತು ಅಭಾವ ಎಂದು ಎರಡು ವಿಧ. ಭಾವಪದಾರ್ಥಗಳು १) द्रव्यम् २) गुणः ३) कर्म ४) सामान्यम् ५) विशेषः ६) समवायः ಎಂದು ಆರು ವಿಧ. ಇದು ತಾರ್ಕಿಕರ ಮತ. ಅದ್ವೈತ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ತತ್ತ್ವ (ಚಿತ್‍) ಮತ್ತು ಅತತ್ತ್ವ (ಅಚಿತ್‍) ಎಂದು ಎರಡು ವಿಧ. ವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ चित्,  अचित् ಮತ್ತು ईश्वरः ಎಂದು ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮೂರು. ದ್ವೈತಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ स्वतन्त्रः ಮತ್ತು परतन्त्रः ಎಂದು ಪದಾರ್ಥಗಳು ಎರಡು. ಶೈವದರ್ಶನದಲ್ಲಿ १) पतिः २) पशुः ३) पाशः ಎಂದು ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮೂರು.

L R Vaidya

English

 pada-arTa {% m. %} 1. a thing,  an object
 2. the meaning of a word
 3. a head,  a topic
 4. a category
 (they are six according to the Vaiśeshikas,  twenty-five according to the Sānkhyas,  twenty-six according to the Pātanjalas and two according to the Vedāntins).

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

९,  अङ्क,  अन्तर,  अम्बुजासन,  उपेन्द्र,  ऋद्धि,  कपाट,  कवाट,  कवि,  कूप,  केशव,  क्षत, खग,  खचर,  खेगामी,  खेचर,  गम्भीर,  गाम्भीर,  गो,  ग्रह,  छिद्र,  तामिस्र,  तार्क्ष्यध्वज,  दिविसद्,  दुर्गा,  द्वार,  नन्द,  नभोग,  नव,  निधान,  निधि,  पट,  पदार्थ,  बल,  बिल,  मिति,  यन्त्र,  रत्न,  रन्ध्र,  लब्ध,  लब्धि,  वट,  विल,  विवर,  शुषिर,  सुषिर,  हरि

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

भाव
पु
भाव,  आत्मन्,  मनस्,  सप्तपद,  पूज्यतम,  पदार्थ
आत्मा भावो मनो भावो भावः सप्तपदेऽपि च ।
भावः पूज्यतमो लोके पदार्थो भाव उच्यते ॥ १४ ॥
verse 1.1.1.14
page 0002

Abhyankara Grammar

English

पदार्थ  meaning of a word,  significa- tion of a word
 that which corresponds to the meaning of a word
 sense of a word. Gram- marians look upon both-the generic notion and the individual object as Padārtha or meaning of a word,  and support their view by quoting the sūtras of Pāņini जात्याख्यायामेकस्मिन् बहुवचनमन्यतरस्याम् I. 2.58 and सरूपाणामेकशेष एकविभक्तौ I. 2.64
 cf. किं पुनराकृतिः पदार्थ अाहोस्विद् द्रव्यम् । उभयमित्याह । कथं ज्ञायते । उभयथा ह्याचार्येण सूत्राणि प्रणीतानि । अाकृतिं पदार्थे मत्वा जात्याख्यायामित्युच्यते | द्रव्यं पदार्थे मत्वा सरूपाणामित्येकशेष अारभ्यते,  M. Bh. in I. 1. first Āhnika. In rules of grammar the meaning of a word is generally the vocal element or the wording,  as the science of grammar deals with words and their formation
 cf. स्वं रूपं शब्दस्याशब्द- संज्ञा,  P. I. 1. 68. The possession of vocal element as the sense is technically termed शब्दपदार्थकता as opposed to अर्थपदार्थकता
 cf. सोसौ गोशब्दः स्वस्मात्पदार्थात् प्रच्युतो यासौ अर्थपदा- र्थकता तस्याः शब्दपदार्थकः संपद्यते M. Bh. I. 1.44 V. 3. The word पदार्थ means also the categories or the predicaments in connection with the different Śāstrās or lores as for instance,  the 25 categories in the Sāmkhyaśāstra or 7 in the Vaiśeșika system or 16 in the NyayaŚāstra. The Vyākaranaśā- stra,  in this way to state,  has only one category the Akhandavākyas- phota or the radical meaning  given by the sentence in one stroke.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

dngos po
१) अर्थ २) एकभाव ३) द्रव्य ४) द्रव्यता ५) पक्ष ६) पद ७) पदार्थ ८) भव ९) भवत्व १०) भाव ११) भावत्व १२) मूल १३) वस्तु १४) वस्तुत्व १५) वास्तव

एकाक्षरनाममाला

Sanskrit

व,  पदार्थ,  उपमान,  विकल्प,  समुच्चय
पदार्थ उपमाने च विकल्पे च समुच्चये ।
verse 1.1.1.40
page 0122

पुराणम्

English

पदार्थ / PADĀRTHA. See under pañcabhūta.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 पदार्थः,  पुं,
   पदानां घटपटादीनां अर्थोऽभिधेयः ।तत्पर्य्यायः । भावः २ धर्म्मः ३ तत्त्वम् ४ सत्त्वम्५ वस्तु ६ । इति जटाधरः ॥
 * ॥
 (पदार्था हिदर्शनमतभेदेन नानाविधाः । तत्र वैशेषिकाणांमते ।) सप्त पदार्थाः । यथा,  --“द्रव्यं गुणास्तथा कर्म्म सामान्यं सविशेषकम् ।समवायस्तथाभावः पदार्थाः सप्त कीर्त्तिताः ॥
”“सप्तानामपि साधर्म्म्यं ज्ञेयत्वादिकमिष्यते ।द्रव्यादयः पञ्च भावा अनेके समवायिनः ॥
सत्तावन्तस्त्रयस्त्वाद्या गुणादिर्निर्गुणक्रियः ॥
”इति भाषापरिच्छेदे । २,  १४ ॥
“एते पदार्था वैशेषिकप्रसिद्धाः । नैयायिकाना-मप्यविरुद्धाः ।” इति सिद्धान्तमुक्तावली ॥
 गोत-मोक्तषोडशपदार्थास्तु न्यायशब्दे द्रष्टव्याः ॥
(कपिलमते प्रकृत्यादयः पञ्चविंशतिः । पातञ्जल-मते तु ईश्वरेण सह षड्विंशतिः । वेदान्तमतेआत्मानात्मभेदात् द्विविधः । तत्र आत्मापिद्विविधः ईश्वरजीवाद्युपाधिभेदात् । एतावपिविद्याविद्याभेदेन द्विविधौ । केवलमविद्योप-हितत्वाद्भेदव्यवहारः । अनात्मापि कारण-सूक्ष्मस्थूलभेदात् त्रिविधः इति ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 पदार्थ पु०
  ६ त० । शब्दाभिधेये द्रव्यादौ । पदार्थाश्च दर्शन-भेदेन नानाविधाः तत्तद्दर्शनमतप्रदर्शने उक्ता यथावैशेषिकाणां द्रव्यादयः षट्,  सप्त वा,  नैयायिकमते प्रमा-णादयः षोडश,  सांख्यानां प्रकृत्यादयः पञ्चविंशतिः, पातञ्जलानां सेश्वराः प्रकृत्यादयः षडविंशतिः । वेदा-न्तिनाम् चिदचिटात्मकौ द्वावित्येवं वोध्यम् ।

Capeller

German

 पदार्थ m.
  Wortbedetung,  Wortentsprechung, 
d. h. Ding,  Gegenstand
Hauptbegriff,  Kategorie (ph.).

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.