आशुग (Azuga)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishआशुग - Azuga - - fleet
उपात्तरंहस् - upAttaraMhas - - fleet
जवन - javana - - fleet
जविन् - javin - - fleet
जिगत्नु - jigatnu - - fleet
मक्षूयु - makSUyu - - fleet
रघु - raghu - - fleet
वायुगति - vAyugati - - fleet
वेगित - vegita - - fleet
शीघ्रिन् - zIghrin - - fleet
शीघ्रिय - zIghriya - - fleet
शूघन - zUghana - - fleet
सुवेग - suvega - - fleet
स्यन्द्र - syandra - - fleet
प्रतूर्ण - pratUrNa - - fleet
नौसाधन - nausAdhana - - fleet
जविष्ठ - javiSTha - - fleetest
संनिहितापाय - saMnihitApAya - - fleeting
सरमा - saramA - - fleet one
प्रवाय्य - pravAyya - - fleetness
अतिजव - atijava - - very fleet
जवन - javana - - fleet horse
वातजव - vAtajava - - fleet as wind
वातरंहस् - vAtaraMhas - - fleet as wind
वातवेग - vAtavega - - fleet as wind
रघु - raghu - - fleet courser
महाजव - mahAjava - - victorious fleet
वायुवेग - vAyuvega - - fleet as the wind
आतिवाहिक - AtivAhika - - fleeter than wind
रघीयस् - raghIyas - - more rapid or fleet
जवयुक्त - javayukta - - possessed of fleetness
वातायन - vAtAyana - - moving or fleet as wind
रघुयत् - raghuyat - - moving fleetly or rapidly
महावेग - mahAvega - - very fleet or swift or rapid
जीराश्व - jIrAzva - - having lively or fleet horses
रयिष्ठ - rayiSTha - - very swift or fleet or vehement
रघुज - raghuja - - produced from a fleet courser or racer
आशुग - Azuga - - going or moving quickly
आशुग - Azuga - - swift
आशुग - Azuga - - fleet
आशुग - Azuga - - wind
आशुग - Azuga - - arrow :
आशुग - Azuga - - sun
Wilson
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishApte Hindi
Hindiआशुग
वि* आशु-ग -
"फुर्तीला, तेज"
आशुगः
आशु-गः -
वायु
आशुगः
आशु-गः -
सूर्य
आशुगः
आशु-गः -
बाण
Shabdartha Kaustubha
Kannadaआशुग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾಯು /ಗಾಳಿ
आशुग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಾಣ
निष्पत्तिः - > गम्लृ (गतौ) - "डः" (वा० ३-२-४८)
व्युत्पत्तिः - > आशु गच्छति
प्रयोगाः - > "चापैराकर्णमाकृष्टैर्विमुक्ता दूरमाशुगाः"
उल्लेखाः - > कुमा० १६-१३
आशुग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂರ್ಯ
आशुग
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಜಾಗ್ರತೆಯಾಗಿ ನಡೆಯುವ
L R Vaidya
Englishभूतसङ्ख्या
Sanskrit५, अक्ष, अनिल, अनुत्तर, अर्थ, असु, आशुग, इन्द्रिय, इषु, कङ्कपत्री, करणीय, कलङ्क, कामगुण, कामदेव, खग, तत्त्व, तन्मात्र, धी, नाराच, नालीक, पक्षि, पञ्च, पतङ्ग, पत्रिन्, पर्व, पवन, पाण्डव, पुत्र, पृषत्क, प्राण, बाण, भाव, भूत, भेदक, मरुत्, महाभूत, महाव्रत, मार्गण, रत्न, लेय, लेयक, वध, वर्ष्मन्, वात, वायु, विशिख, विषय, व्रत, शर, शरीर, शस्त्र, शिलीमुख, शूक, श्वसन, समिति, सायक, स्मरबाण, स्मरेषु
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritबाणे पृषत्कविशिखौ खगगार्ध्रपक्षौ काण्डाशुगप्रदरसायकपत्त्रवाहाः ।
पत्त्रीष्वजिह्मगशिलीमुखकङ्कपत्त्ररोपाः कलम्बशरमार्गणचित्रपुङ्खाः ॥ ७७८ ॥
बाण (पुंक्ली), पृषत्क (पुं), विशिख (पुं), खग (पुं), गार्ध्रपक्ष (पुं), काण्ड (पुंक्ली), आशुग (पुं), प्रदर (पुं), सायक (पुं), पत्रवाह (पुं), पत्त्रिन् (पुं), इषु (त्रि), अजिह्मग (पुं), शिलीमुख (पुं), कङ्कपत्र (पुं), रोप (पुं), कलम्ब (पुं), शर (पुंक्ली), मार्गण (पुं), चित्रपुङ्ख (पुं)
वायुः समीरसमिरौ पवनाशुगौ नभःश्वासो नभस्वदनिलश्वसनाः समीरणः ।
वातोऽहिकान्तपवमानमरुत्प्रकम्पनाः कम्पाङ्कनित्यगतिगन्धवहप्रभञ्जनाः ॥ ११०६ ॥
मातरिश्वा जगत्प्राणः पृषदश्वो महाबलः ।
मारुतः स्पर्शनो दैत्यदेवो झञ्झा स वृष्टियुक् ॥ ११०७ ॥
वायु (पुं), समीर (पुं), समिर (पुं), पवन (पुं), आशुग (पुं), नभःश्वास (पुं), नभस्वत् (पुं), अनिल (पुं), श्वसन (पुं), समीरण (पुं), वात (पुं), अहिकान्त (पुं), पवमान (पुं), मरुत् (पुं), प्रकम्पन (पुं), कम्पाङ्क (पुं), नित्यगति (पुं), गन्धवह (पुं), प्रभञ्जन (पुं), मातरिश्वन् (पुं), जगत्प्राण (पुं), पृषदश्व (पुं), महाबल (पुं), मारुत (पुं), स्पर्शन (पुं), दैत्यदेव (पुं), झञ्झा (स्त्री)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritवाचस्पत्यम्
Sanskritआशुग आशु + गम--ड । १ वायौ, २ सूर्य्ये च । एतयोःशीघ्रगामित्वात् तथात्वम् । “वायुर्वै क्षिपिष्ठा देवतेति” श्रुतौक्षिप्रगामित्वोक्तेः शीघ्र गतित्वप्रसिद्ध्वत्वाच्च वायोस्तथात्वम्सूर्य्यस्याशुगत्वमनुपदं वक्ष्यते ३ वाणे “पपावनास्वादितपूर्व्व-माशुगः” “रावणस्यापि रामास्तोभित्त्वा हृदयमाशुगः” रघुः४ शोघ्रगामिनि विनीतैस्तु व्रजेन्नित्यमाशुगैर्लक्षणा-न्वितैः” मनुः । “दिशां गजन्तु श्वेताख्यं (ऐरावतम्)श्वेताऽजनयताशुगम्” भा० आ० प० ६६ अ० । “जवनानाशुगां-श्चैव करार्थं समुपानयत्” भा० स० प्र० २६३ अ० “शोभ-माना रथेयुक्तास्तरिष्यन्तैवाशुगाः” भा० व० प० १६१ अ० ।आशुगत्वं च अल्पकालमध्ये गन्तव्यदेशगमनात् भवतिकालाल्पत्वञ्च आपेक्षिकं ततश्च “शीघ्रोऽल्पभागे बहुभाग-मन्दे” इत्यादौ नील० ता० ग्रहाणां शीघ्रमन्दत्वमापेक्षिक-मिति बोध्यम् तथा च स्वस्वकक्षायां ग्रहाणां तुल्यगतित्वे-ऽपि कक्षाणामल्पत्ववृहत्त्वाभ्यां गन्तव्यदेशाल्पत्वाधिकत्वभे-दात् गतिभेदः ग्रहाणां कक्षामानं च ग्रहकक्षाशब्देवक्ष्यते । तथा च स्वल्पकक्षास्थग्रहस्य वृहत्कक्षा-स्थग्रहापेक्षया शीघ्रगत्वम् तच्च स्वाभाविकम् ।अत्र प्रसङ्गात् ग्रहाणां शीघ्रमन्दगतित्वे कारणमुच्यतेतथा हि सर्वेषां ग्रहाणां राशिचक्रस्थस्वस्वकक्षासुतुल्यप्राग्गतित्वेऽपि स्वस्वकक्षाणामल्पत्ववृहत्त्वाभ्याम्अल्पाधिककालाभ्यामेव स्वस्वकक्षास्थराशिचक्रस्थस्थान-भोगः इत्यतो यस्य कक्षा लघ्वी स शीघ्रगः यस्य चवृहती स मन्दग इत्युच्यते एतदभिप्रायेणैव ग्रहाणां राशि-भोगे कालभेदो दर्वितः यथा “रविर्मासं निशा-नाथः सपाददिवसद्वयम् । पक्षत्रयं भूमिपुत्रो बुधोऽष्टा-दश वासरान् । वषमेकं सुराचार्य्यस्त्वष्टाविंशं दिनं भृगुः ।शनिः सार्द्धद्वयं वर्षं राहुः सार्द्धसमां तथा” ज्यो०सूर्य्यस्य यद्यपि चन्द्रबुधशुक्रापेक्षया मन्दगतित्वम् तथापिकुजगुरुराहुशन्यपेक्षया शीघ्रगतित्वात् आशुगत्वम् । स्वस्व-कक्षायां सूर्य्ययोगेन च ग्रहाणां पुनःशीघ्रगत्वं “सूर्य्य-युक्ता ग्रहाः शीघ्रा इत्युक्तेः । ग्रहाणां शीघ्रकेन्द्रशीघ्र-फलादिकम्” सि० शि० दर्शितं विस्तरभयान्नोक्तं तत एवा-वसेयम् । किञ्च सर्व्वग्रहापेक्षया राशिचक्रस्य शीघ्रगति-त्वात् प्रतिदिनं स्वगत्यनुसारेण ग्रहाणां प्राग्गतित्वेऽपिराशिचक्रस्य प्रवहवायुना पश्चात् नीयमानतया तदारूढर-व्यादेः पश्चाद्गतित्वभ्रमात् तदनुरूपशीघ्रगत्वमारोप्यते ।ग्रहाणां राशिचक्रभोगार्थं स्वस्वकक्षासु या प्राग्गति-स्तस्या अल्पकालसाध्यत्वे शीघ्रत्वमिति बोध्यम् । एवंग्रहाणां स्वाभाविक्यां स्वस्वकक्षासु गतौ स्थितायामपि प्रव-हानिलेन पश्चाद्भ्राम्यमाणस्य राशिचक्रस्य प्रतिदिनं पृथिवी-भ्रमणात् तद्गतेश्च सर्व्वग्रहापेक्षयाऽतिशीघ्रत्वात् तत्र चवंभ्रम्यमाण राशिचक्रस्य गतौ तत्स्थग्रहगतित्वारोपेणनौकागतौ तत्स्थवस्तुगतित्वारोपवत् ग्रहाणां राशि-चक्रतुल्यशीघ्रगतित्वं पुराणादावुक्तम् यथा “योज-नानां सहस्रे द्वे द्वे शते द्वे च योजने । एकेननिमिषार्द्धेन क्रममाण! नमोऽस्तु ते । नवतिर्योजनानाञ्चसहस्राणि च सप्ततिः । यावद्घटिकमात्रेण तावच्चलतिभास्करः” आदित्यहृ० । “यदा चेन्द्र्याः पुर्य्याःप्रचलति पञ्चदशभिर्घटिकाभिर्याम्यां सपादकोटिद्वयंयोजनानां सार्द्धद्वादशलक्षाणि साधिकानि चोपयाति”भाग० ५ स्क० ३० अ० “साधिकानि पञ्चविंशतिसहस्रा-धिकानि” श्रीधरः । तेन पञ्चदशभिर्घटिकाभिर्यदि२ ३७७५००० योजनानि तदा ६० दण्डात्मके दिने का-नीति चतुर्भिर्गुणितानि तानि प्रत्यहं राशिचक्रगतिमानंतदारोपाच्च सूर्य्यादीनां तथागतित्वमिति बोध्यम् । एतदपिपुराणाश्रितं वस्तुतोराशिचक्रस्य प्रत्यहं पृथ्वीभ्रमणात्राशिचक्रपरिधिमानमेव अहोरात्रे गन्तव्ययोजनमानमेतच्चखगोलशब्दे वक्ष्यते । तथा च अल्पकालेन गन्तव्यस्थान-गामित्वमाशुगत्वमिति सिद्धम् ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.