ॠ (RR)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishYates
EnglishWilson
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Apte
Englishॠ ॠ, An interjection of (1) terror
(2) warding off
(3) reproach or censure
(4) compassion
(5) remembrance
(6) Commencement of speech
(7) protection
(8) pride
(9) looking up.
(ॠः) of Bhairava.
A Dānava or demon.
Theलृ लॄ
ॠ ॠ, 9 (ॠणाति, ईर्ण) To go, move. रुणवर्णः स्यात्क्लीबः पापी पराजितः । वीतरागो$थ पाखण्डी कमलं मरणं च लृ ॥ Enm.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishॠ ऌ ॡ No Sanskrit word begins with any of these vowels
ॠ appears only in the gen. plur. of nouns terminating
in ऋ, in the acc. plur. of fem. nouns. of relationship
in ऋ, and in the nom. and acc. plur. of neuter nouns
in ऋ। As to the vowel ऌ it occurs only in some
forms of the root कॢप्। The long ॡ is a mere
invention of grammarians.
Apte Hindi
Hindiॠ
अव्य* - -
त्रास
ॠ
अव्य* - -
दुरदुराना
ॠ
अव्य* - -
"भर्त्सना, निन्दा"
ॠ
अव्य* - -
करुणा तथा
ॠ
अव्य* - -
स्मृति का व्यंजक विस्मयादि द्योतक अव्यय
ॠः
- -
भैरव
ॠः
- -
एक राक्षस
ॠ
"क्र्या* पर* , " - -
"जाना, हिलना-डुलना"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaॠ
कन्नडार्थः - > ೠಕಾರ
विस्तारः - > ಇದು ವರ್ಣಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರ್ಧಾಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ೮ನೆಯ ಸ್ವರವರ್ಣ. ಉದಾತ್ತ ಅನುದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಸ್ವರಿತಗಳೆಂಬ ೩ ಭೇದಗಳುಳ್ಳ ಈ ದೀರ್ಘ ಋಕಾರವು ಪುನಃ ಅನುನಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಅನನುಸಾಸಿಕಗಳೆಂಬ ಭೇದದಿಂದ ಒಟ್ಟು ೬ ವಿಧವಾಗುವುದು. "विवृतमूष्मणां स्वराणां च । ऋटुरषाणां मूर्धा" - सि० कौ० ।
ॠ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಭೈರವ
ॠ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದನುಜ /ದಾನವ
ॠ
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸ್ಮೃತಿ /ನೆನಪು
ॠ
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಕ್ಷಸ್ಸು /ಎದೆ
ॠ
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೇವತೆಗಳ ತಾಯಿ /ಅದಿತಿ
ॠ
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಾನವರ ತಾಯಿ /ದನು
ॠ
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗತಿ /ಗಮನ
ॠ
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ವಾಕ್ಯಾರಂಭ
ॠ
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ರಕ್ಷಣೆ /ಕಾಪಾಡುವಿಕೆ
विस्तारः - > "ॠ वाक्यारम्भे रक्षायां वक्षः स्मृत्योरनव्ययम् । देवाम्बायां दनौ चापि भैरवे दनुजे गतौ ॥" - मेदि० ।
ॠ- गतौ (क्र्या० पर० सक० से०) ॠणाति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಹೋಗು /ಚಲಿಸು /ನಡೆ
L R Vaidya
EnglishE Bharati Sampat
Sanskritवर्णमालायां अष्टमाक्षरम् । दीर्घस्वरः उदातानुदात्तस्वरितैः त्रिधा पुनः अनुनासिकाननुनासिकाभ्याम् आहत्य षोढा । विवृतं मूर्धा च अस्य उच्चारणस्थानानि ।
Bopp
LatinKridanta Forms
Sanskritॠ (ॠ गतौ - क्र्यादिः - सेट्)
ल्युट् = अरणम्
अनीयर् = अरणीयः - अरणीया
ण्वुल् = आरकः - आरिका
तुमुँन् = अरितुम् / अरीतुम्
तव्य = अरितव्यः / अरीतव्यः - अरितव्या / अरीतव्या
तृच् = अरिता / अरीता - अरित्री / अरीत्री
क्त्वा = ईर्त्वा
ल्यप् = प्र ईर्य
क्तवतुँ = ईर्णवान् - ईर्णवती
क्त = ईर्णः - ईर्णा
शतृँ = ऋणन् - ऋणती
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit ॠ
ॠ
गतौ
क्र्यादिः
सकर्मकः
सेट्
परस्मैपदी
ॠणाति
प्वादिः
Abhyankara Grammar
Englishॠ long variety of the vowel ऋ.
धातुप्रदीपः
Sanskritऋ गतौ
- ऋणाति अराञ्चकार अरिता अरीता आर्णात् ईर्य्यात् आरीत् अरिरिषति अरिरीषति ईर्षिषति ईर्त्त्वा समीर्णम् समीर्णिः 26
एकाक्षरनाममाला
Sanskritॠ, अज, दानवाञ्छा
कुस्त्वजे दानवाञ्छायां ऌश्च स्याद् देवमातरि ।
verse 1.1.1.7
page 0119
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritॠ दीर्घॠकारः । स तु अष्टमस्वरवर्णः । अस्यो-च्चारणस्थानं मूर्द्धा । (यथा, सिद्धान्तकौमुद्यां“ऋटुरषाणाम्मूर्द्धा” । पाणिनीयशिक्षायामपि ।“स्युर्मूर्द्धण्या ऋटुरषा दन्त्या ऌतुलसाः स्मृताः” ।)स प्लुतश्च भवति ॥
इति व्याकरणम् ॥
(स च उदात्तानुदात्तस्वरितभेदात् त्रिधापि पुनःप्रत्येकमनुनासिकाननुनासिकभेदेन द्विधेति षड्-विधः ।)ॠकारं परमेशानि स्वयं परमकुण्डलम् ।पीतविद्युल्लताकारं पञ्चदेवमयं सदा ॥
चतुर्ज्ञानमयं वर्णं पञ्चप्राणयुतं सदा ।त्रिशक्तिसहितं वर्णं प्रणमामि सदा प्रिये” ।इति कामधेनुतन्त्रम् ॥
(वङ्गीयभाषायाम् ।) तस्य लेखनप्रकारो यथा, --“तद्रूपाधोगता दक्षा वामतः कुञ्चिता त्वधः ।पुनर्द्दक्षगता रेखा तासु ब्रह्मेशविष्णवः ॥
मात्रा शक्तिः परा ज्ञेया ध्यानमस्य प्रवक्ष्यते” ।इति वर्णोद्धारतन्त्रम् ॥
* ॥
तस्य नामानि यथा ।“ॠःक्रोधोऽतिथिशो वाणी वामनो गोऽथ श्रीर्धृतिः ।ऊर्द्ध्वमुखी निशानाथः पद्ममाला विनष्टधीः ॥
शशिनी मोचिका श्रेष्ठा दैत्यमाता प्रतिष्ठिता ।एकदन्ताह्वयो माता हरिता मिथुनोदया ॥
कोमलः श्यामला मेधी प्रतिष्ठा पतिरष्टमी ।ब्रह्मण्यमिव कीलाले पावको गन्धकर्षिणी” ॥
इति तन्त्रशास्त्रम् ॥
वामनासिका । इति वीज-वर्णाभिधानम् ॥
(मातृकन्यासेऽस्य वामनासिकयान्यस्यतया तथात्वम् । यदुक्तं मातृकान्यासमन्त्रे ।“ॠं नमो दक्षिणघ्राणे ॠं नमो वामघ्राणे” ।इति ॥
अनुबन्धविशेषस्तेन च्यङ्यह्रस्वो वा स्यात् ।यदुक्तं कविकल्पद्रुमे । “च्यङ्यह्रस्वोऽथ ॠर्वा ऌ-रङ्वानिर्वाथ एः सिचि” ॥
(एतेन कणॄ आर्त्तस्वरेलुङि कृते ज्रचीकणत् अचकणत् इति स्यात् ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritॠ ॠकारः स्वरवर्णविशेषः मूर्द्धन्यः स च दीर्घः उदात्तानु-दात्तस्वरितभेदात् त्रिचिधः नुनः अनुनासिकानुनासिकभेदेनप्रत्येकं द्विधेति षट् । मातृकान्यासे वामनासायां तस्यन्यस्य तया वामनासाशब्देनाप्यभिधेयता । तस्य कामधेनु-तन्त्रे ध्येयस्वरूपमुक्तं यथा । “ॠकारं परमेशानि!स्वयं परमकुण्डलीम् । पीतविद्युल्लताकारं पञ्चदेवमयंसदा । चतुर्ज्ञानमयं वर्ण्णं पञ्चप्राणयुतं सदा । त्रि-शक्तिसहितं वर्णं प्रणमामि सदा प्रिये!” । अस्य प्लुत-त्वोक्तिश्चिन्त्या दीर्घस्य द्विमात्रत्वेन त्रिमात्रोच्चार्य्यप्लुता-द्भिन्नत्वात् आकारभेदाच्च ।
ॠ गत्यां क्र्यादि० प्वादि० सेट् । प्वादि०श्नाप्रत्यये ह्रस्वः । ऋणाति ऋणीतः ऋणन्ति । ऋणीयात्ऋणातु ऋणीहि । आर्ण्णात् आर्णीताम् आर्णन् ।आरीत् । आर! आरतुः । अरिता । ईर्य्यात् । अरि-ष्यति । आरिष्यत् । अरितव्यः अरणीयः आर्य्यः ।अरिता । ऋणन् । ईर्ण्णः । अरः ।
ॠ ॠ--क्किप् बा० इत्वाभावः । १ वाक्यारम्भे २ रक्षायांमेदि० । ३ निन्दायां ४ भये च शब्दरत्ना० । ५ देवमातरि६ दानवमातरि ७ स्मृतौ ८ गतौ च स्त्री० वक्षसि मेदि० ।९ भैरवे १० दनुजे मेदि० ।इति वाचस्पत्ये ॠकारादिशब्दार्थसङ्कलनम् ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskritॠ गतौ
- ॠणाति समीर्णः ईर्यते अरिरिषति, अरिरीषति, ईर्षिषति 25
धातुवृत्तिः
Sanskritॠ (अर्थः) गतौ
( ऋणाति ऋणीतः ऋणासि ऋणामि अराञ्चकार ) इत्यादि, "इजादेश्च गुरुमत'' इत्याम् ( अरिता अरीता अरिष्यति अरीष्यति ऋणातु ऋणीताम् ऋणीहि ऋणानि आर्णात् आर्णीताम् आर्णाः आर्णाम् आर्णीव ऋणीयात् ऋणीयाताम् ) आशिषि ( ईर्यात् ईर्यास्ताम् इत्त्वरपरत्वादि ( आरीत् आरिष्टाम् ) "सिचि च परस्मैपदेषु'' इतीटो न दीर्घः ( अरिरिषति आरिरीषति ईर्षिषति ) "इट् सनि वा'' इतीड्विकल्पः, इटि गुणः, पूर्ववद्वादीर्घश्च, अनिटि सनः कित्त्वादित्त्वादि, "नन्द्राः'' इति रेफवर्जितस्य द्विर्वचनम् ( आरयति माभवानरिरत् ईर्त्वा समीर्णः समीर्णवान् ) "उदोष्ठ्यपूर्वस्य'' इत्यत्र प्रत्यासत्त्याऽङ्गावयव एवोष्ठ्यो गृह्यतइत्युत्त्वमत्र न भवति ऋच्छतीति शपि इयर्त्तीति श्लौ 26
Burnouf
Frenchॠ ॠ, 8ᵉ lettre de l'alphabet ou 4ᵉ voyelle
longue
elle est propre à l'alphabet sanscrit. Elle répond à
आर् ou à र् et devient ordinairement आर्, ईर्, ऊर्,
dans le développement grammatical des mots. En sanscrit elle tient
souvent la place de ऋ bref. Dans les autres langues
âryennes elle est souvent représentée par आर्, एर्, ईर्, ou
par रा, रे, री, etc.
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.