| YouTube Channel

ह्वृ (hvR)

 
शब्दसागरः
English
ह्वृ r. 1st cl. (ह्वरति)
1. To bend, to curve, to make crooked.
2. To be
crooked in conduct, to deceive.
3. To be injured.
Yates
English
ह्वृ ह्वरति 1.
a. To bend.
Wilson
English
ह्वृ r. 1st cl. (ह्वरति) To bend, to curve, to make crooked.
Apte
English
ह्वृ [hvṛ], 1
P.
 (ह्वरति)
To be crooked.
To be crooked in conduct, cheat, deceive.
To be afflicted or injured.
Apte 1890
English
ह्वृ {c1c} P. (ह्वरति) 1 To be crooked.
2 To be crooked in conduct, cheat, deceive.
3 To be afflicted or injured.
Monier Williams Cologne
English
ह्वृ or ह्वॄ (cf. √ ह्वल्, √ ध्वृ)
cl.
 1.
P.
 (Dhātup. xxii, 23) ह्व॑रति (in
RV.
 also ह्व॑रते
and
accord.
 to
Dhātup.
 xxxi, 21 also ह्वृणाति
pf. जह्वार, °वर्थ, °वरुः
Gr.
aor.
 अह्वार्षीत्, ह्वार्षीत्, ह्वार्, ह्वारिषुः,
VS.
Br.
Kāṭh.
Prec. ह्वर्यात्
Gr.
fut. ह्वर्ता, ह्वरिष्यति, ib.
inf.
 ह्वर्तुम्, ib.),
to deviate or diverge from the right line, be crooked or curved, bend, go crookedly or wrongly or deviously, stumble, fall down,
VS.
&c.
 (See above) :
Caus.
 ह्वारयति (aor. जिह्वरः, °रतम्
जुहुरः, जुहूर्थाः, जुहुराण॑),
to cause to go crookedly, lead wrong or astray,
RV.
(Ā.) to go wrong or astray, ib. :
Desid.
 जुह्वूर्षति
Gr.
 :
Intens.
 जाह्वर्यते, जाह्वर्ति, ib.
Monier Williams 1872
English
ह्वृ ह्वृ or ह्वॄ (originally ध्वृ, q. v.
cf. rts. हुर्छ्, ह्रु), cl. 1. P. ह्वरति, जह्-
वार, ह्वरिष्यति, अह्वार्षीत् (Ved. अह्वार्), ह्वर्-
तुम्, cl. 9. P. ह्वृणाति, &c., to be crooked or curved,
go crookedly
to be crooked in conduct, deceive
to be injured or afflicted
(according to Naigh. II. 8)
to eat: Caus. ह्वारयति, &c., to make crooked,
bend, curve
to hurt, injure: Desid. जुह्वूर्षति:
Intens. जाह्वर्यते, जाह्वर्ति
[cf. Gr. κυπτός,
κύρβεις, ἐρέφω: Lat. curvus, varus: Goth. hvair-
ban: Angl. Sax. hwearfian, hwerfa, hweorfan,
hwealf, hwealfa: Hib. fiar, ‘crooked
’ fiaraim,
‘I incline, bend
’ fiaras, ‘crookedness.’]
Macdonell
English
ह्वृ HVṚ, Ⅰ. Ā. hvára, bend, fall down 🞄(YV.)
cs. (V.) cause to go crookedly, lead 🞄astray, deceive
Ā. go astray: aor. jihvaras, -juhuras:
pl.
 juhurat, juhurāṇá. ā, 🞄lead astray, bring into distress (RV.). upa, 🞄Ā. go deviously or circuitously. vi, stumble, 🞄fall (V.)
cs. upset (RV.).
Benfey
English
ह्वृ ह्वृ (originally ध्वृ, q. cf. ),
ह्वॄ ह्वॄ, i. 1, and ii. 9, ह्वृणा, णी, Par.
To be crooked. -- Cf. Lat. curvus,
varus
κυρτός, κύρβεις
Goth. hvairbạn
A.S. hwearfian (Caus.), hwerfa, hweor-
fan
hwealf, hwealfa
ἐρέϕω.
L R Vaidya
English
hvf {% vt. 1P (pres. ह्वरति) %} 1. To be crooked
2. to be crooked in conduct, to deceive
3. to be injured.
Bopp
Latin
ह्वृ 1. P. (कौटिल्ये) curvum, flexuosum esse. (Vid. प्रह्व,
उपह्वर et cf. ध्वृ i. e. ध्वर्, lat. vârus, hib. fiar «croo-
ked, inclined», fiaraim «I incline, bend», fiaras «croo-
kedness».)
Kridanta Forms
Sanskrit
ह्वृ (ह्वृ॒ संवरणे वरणे इत्येके - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = ह्वरणम्
अनीयर् = ह्वरणीयः - ह्वरणीया
ण्वुल् = ह्वारकः - ह्वारिका
तुमुँन् = ह्वर्तुम्
तव्य = ह्वर्तव्यः - ह्वर्तव्या
तृच् = ह्वर्ता - ह्वर्त्री
क्त्वा = ह्वृत्वा
ल्यप् = प्रह्वृत्य
क्तवतुँ = ह्वृतवान् - ह्वृतवती
क्त = ह्वृतः - ह्वृता
शतृँ = ह्वरन् - ह्वरन्ती
ह्वृ (ह्वृ॒ कौटिल्ये - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = ह्वरणम्
अनीयर् = ह्वरणीयः - ह्वरणीया
ण्वुल् = ह्वारकः - ह्वारिका
तुमुँन् = ह्वर्तुम्
तव्य = ह्वर्तव्यः - ह्वर्तव्या
तृच् = ह्वर्ता - ह्वर्त्री
क्त्वा = ह्वृत्वा
ल्यप् = प्रह्वृत्य
क्तवतुँ = ह्वृतवान् - ह्वृतवती
क्त = ह्वृतः - ह्वृता
शतृँ = ह्वरन् - ह्वरन्ती
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 ह्वृ
मूलधातुः:
 ह्वृ
धात्वर्थः:
 कौटिल्ये
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 अनिट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 ह्वरति
धातुप्रदीपः
Sanskrit
ह्वृ कौटिल्ये
- ह्वरति । जह्वार । जह्वरतुः । जह्वरुः ।। 935 ।।
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
ह्वृ, कौटिल्ये । लति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वा०-पर०-सक०-अनिट् ।) ह्वरति लतां वायुः । इतिदुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
ह्वृ कुटिलीकरणे
भ्वा०
 प०
सक०
 अनिट् । ह्वरति अह्वार्षीत् । जह्वरतुः ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
ह्वृ कौटिल्ये
- ह्वरति छित्वरादौ (द्र0 उ0 31) उपह्वरः 900
धातुवृत्तिः
Sanskrit
ह्वृ (अर्थः) कौटिल्ये
( ह्वरति जह्वारा जह्वरतुः जह्वर्थ जह्वरिव ) क्रादिनियमादिट् थलि तु "अवस्तास्वत्'' इति निषिध्यते "ऋतश्च संयोगादेर्गुणः'' इति गुणः अयं वृद्ध्यापूर्वविप्रतिषेधेन स्वविषये बाध्यते ( ह्वर्त्ता ह्वरिष्यति )"ऋद्वनोः स्ये'' इति इट् ( ह्वरतुअह्वरत् आशिषि ह्वर्यात् ) ( सूत्रम्) गुणोत्तिसंयोगाद्योः (इति सूत्रम्) इति अर्त्तेऋकारान्तस्य संयोगादेर्यकियकारावार्द्धधातुके लिङि च णुण इति गुणः ( अह्वर्ष्टाम् यकि ह्वर्यते ( लिङीव गुणः (ह्वष्टांम् यकि ह्वर्यते ( लिङीव गुणःयदाशीलिर्ङि च गुण इति गुणः ( अह्वर्ष्टम् यकि ह्वर्यते ( लिङीव गुणः यदाशीर्लिङि यगात्नेपदे च तदा "लिङ्सिचोरात्मनेपदे'' इत्यधिकृत्य "ऋतश्च संयोगादेः''इति पक्षे इटि ( व्यतिह्वरिषीष्ट व्यातृयह्वर्तेत्यादि)"लिङ्सिचावात्मनेपदेषु'' इति अधिकृत्य "उश्च''इति कित्त्वविधानात् न गुणः ज्ञलि सिज्लोपः ( जुहूर्षति ) "अज्ज्ञनगमां सनि'' इति दीर्घे "उदोष्ठ्यपूर्वस्य'' इत्युत्वे रत्वे च "हलि च''इति दीर्घः ( जर्ह्वर्त्ति जर्ह्वर्त इत्यादि ) लोटि हेर्डित्त्वात् ( जर्ह्वहि ) उत्तमे ( जर्ह्वराणि ) लङि ( अजर्ह्वः ) ( हृतम् ) 914
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“ह्वृ कौटिल्ये”@} 2 ह्वारकः-रिका, ह्वारकः-रिका, 3 जुहूर्षकः-र्षिका, जाह्वरकः-रिका
इत्यादीनि रूपाणि यथासम्भवमूह्यानि।
4 उपह्वरः।
5 ह्वरिष्यन्-न्ती।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (२०३८)
02
=>
 (१-भ्वादिः-९३१। अक। अनि। पर।)
03
=>
 [[२। सन्नन्ते ‘अज्झनगमां सनि’ (६-४-१६) इति दीर्घे, ‘उद् ओष्ठ्यपूर्वस्य’ (७-१-१०२) इति दीर्घे च रूपमेवम्।]]
04
=>
 [[३। पचाद्यचि रूपमेवम्। उपह्वरः = एकान्तवार्ता।]]
05
=>
 [[४। ‘ऋद्धनोः स्ये’ (७-२-७०) इतीडागमः।]]
Grassman
German
√hvṛ, √hru, ursprünglich „krumm sein, krümmen“
daher weiter 1〉 beugen in a-hruta
2〉 irre führen [A.] (Roth), auch 3〉 ohne Acc.
4〉 stören, schädigen.
Mit abhí beleidigen, beschädigen in abhíhruti, abhi-hrút.
áva trügen in án-avahvara.
ā́ sich vor jemand [A.] beugen.
úpa Umwege machen, irre gehen (Roth).
pári umstürzen, zu Fall bringen, gefährden in pari-hvṛ́t, pári-hvṛti, pari-hrút, á-parihvṛta.
ví 1〉 Caus. beschädigen [A.]
2〉 ausgleiten in á-vihvarat.
Stamm I. juhur (juhūr vor Cons.):
-uras 2〉 mā́ nas {520, 4}.
-ūrthās 2〉 mā́ nás {517, 19}.
-uranta 2〉 mā́ nas {43, 8}
{289, 2}.
Stamm II. hruṇā:
-āti ví 2〉 índras caná tyájasā 〰 tád {166, 12}.
Stamm III. hvára:
-ate úpa yád īm 〰 sā́dhate matís {141, 1}.
Aor. Caus. jihvara:
-as ví 1〉 camasám mā́ 〰 {842, 8}.
Part. juhurāṇá [Stamm I.]:
-ás 2〉 devā́n {838, 5}. — 3〉 {313, 14} (kṛṣṇás).
-ás 4〉 passivisch yajñás {173, 11}.
-ám [n.] 3〉 énas {189, 1}.
-ā́ 4〉 passivisch {646, 5}. [Page1685]
hvárat [Stamm III.]
in á-vihvarat.
Part. II. hvṛta:
mit pári in á-parihvṛta ungefährdet.
hruta (vgl. á-hruta, á-vihruta).
-am [n.] ví 1〉 íṣkartā 〰 púnar {621, 12}
{640, 26}. [Page1686]
Part. IV. hū́ria:
-as ā (agnís) {69, 4}.
Verbale hvṛ́t in pari-hvṛ́t.
hrút
in abhi-, pari-hrút.
Burnouf
French
*ह्वृ ह्वृ। ह्वरामि 1, ह्वृणोमि 9
p.
जह्वार
f2. ह्वरिष्यामि
a1. अह्वार्षम्
pp.
ह्वृत et ह्रुत, Vd. Etre courbé, être abattu, être
blessé.
Manger, Vd.
Cf. ध्वृ।
ह्वारयामि (c.) courber
abattre, terrasser
Vd.
Stchoupak
French
ह्वृ-
(caus.) {%-hvārayati
hruta- %} -- faire aller de travers,
égarer.