| YouTube Channel

ह्री (hrI)

 
शब्दसागरः
English
ह्री r. 3rd cl. (-जिह्रेति) To be modest, to blush.
2. To be ashamed of, (with an ablative or genitive.)
ह्री
f.
 (-ह्रीः) Shame, bashfulness.
E.
 ह्री to be ashamed,
aff.
 क्विप् ।
Capeller Eng
English
1 ह्री जिह्रेति
pp.
 ह्रीत (& ह्रीण) be ashamed or
abashed.
C.
 ह्रेपयति put to shame, confound.
I.
 जेह्रीयते be
greatly ashamed.
2 ह्री॑
f.
 shame, bashfulness.
Yates
English
ह्री जिह्रेति 3.
a. To be bashful.
ह्री (ह्रीः) 3.
f.
 Shame, bashfulness.
Spoken Sanskrit
English
ह्री - hrI -
f.
 - shame
लीला - lIlA -
f.
 - sham
छल - chala -
n.
 - sham
इन्द्रजाल - indrajAla -
n.
 - sham
लक्ष्य - lakSya -
n.
 - sham
लज्जा - lajjA -
f.
 - shame
ह्रीति - hrIti -
f.
 - shame
त्रपा - trapA -
f.
 - shame
व्रीडा - vrIDA -
f.
 - shame
नटान्तिका - naTAntikA -
f.
 - shame
लज्या - lajyA -
f.
 - shame
रीज्या - rIjyA -
f.
 - shame
व्यपत्रपा - vyapatrapA -
f.
 - shame
ह्लीका - hlIkA -
f.
 - shame
ह्रीका - hrIkA -
f.
 - shame
हृणिया - hRNiyA -
f.
 - shame
असाधुना - asAdhunA -
ind.
 - shame [ used as an interjection of disapproval ]
व्रीड - vrIDa -
m.
 - shame
सन्तान - santAna -
n.
 - shame
अवद्य - avadya -
n.
 - shame
ह्री - hrI -
f.
 - shame
ह्री - hrI -
f.
 - timidity
ह्री - hrI -
f.
 - shyness
ह्री - hrI -
f.
 - modesty
ह्री - hrI -
f.
 - shyness
जेह्रेति { ह्री } - jehreti { hrI } - verb Intens. - be greatly ashamed
जिह्रेति { ह्री } - jihreti { hrI } - verb - be ashamed of anyone or anything
जिह्रेति { ह्री } - jihreti { hrI } - verb - be bashful or modest
जिह्रेति { ह्री } - jihreti { hrI } - verb - feel shame
जिह्रेति { ह्री } - jihreti { hrI } - verb 3 - be ashamed
जिह्रेति { ह्री } - jihreti { hrI } - verb 3 - blush
ह्रेपयति { ह्री } - hrepayati { hrI } - verb caus. - cause to blush
ह्रेपयति { ह्री } - hrepayati { hrI } - verb caus. - make ashamed
ह्रेपयति { ह्री } - hrepayati { hrI } - verb caus. - put to shame
ह्रेपयति { ह्री } - hrepayati { hrI } - verb caus. - confound
जेह्रयीति { ह्री } - jehrayIti { hrI } - verb Intens. - be greatly ashamed
जेह्रीयते { ह्री } - jehrIyate { hrI } - verb Intens. - be greatly ashamed
जिह्रीषति { ह्री } - jihrISati { hrI } - verb Desid. - wish to be bashful or modest
ह्री - hrI -
f.
 - shame
लज्जा - lajjA -
f.
 - shame
ह्रीति - hrIti -
f.
 - shame
त्रपा - trapA -
f.
 - shame
व्रीडा - vrIDA -
f.
 - shame
नटान्तिका - naTAntikA -
f.
 - shame
लज्या - lajyA -
f.
 - shame
रीज्या - rIjyA -
f.
 - shame
व्यपत्रपा - vyapatrapA -
f.
 - shame
ह्लीका - hlIkA -
f.
 - shame
ह्रीका - hrIkA -
f.
 - shame
हृणिया - hRNiyA -
f.
 - shame
असाधुना - asAdhunA -
ind.
 - shame [ used as an interjection of disapproval ]
व्रीड - vrIDa -
m.
 - shame
सन्तान - santAna -
n.
 - shame
अवद्य - avadya -
n.
 - shame
मालिन्य - mAlinya -
n.
 - shame
लज्जायित - lajjAyita -
n.
 - shame
विलक्षत्व - vilakSatva -
n.
 - shame
व्रीडन - vrIDana -
n.
 - shame
ह्री hrI
f.
 timidity
अप्रतिभा apratibhA
f.
 timidity
कातरता kAtaratA
f.
 timidity
विक्लवता viklavatA
f.
 timidity
क्लैब्य klaibya
n.
 timidity
साध्वस sAdhvasa
n.
 timidity
कातर kAtara
n.
 timidity
कातरत्व kAtaratva
n.
 timidity
कातर्य kAtarya
n.
 timidity
चकित cakita
n.
 timidity
भीरुत्व bhIrutva
n.
 timidity
विक्लवत्व viklavatva
n.
 timidity
अतिशङ्का atizaGkA
f.
 excessive timidity
Wilson
English
ह्री r. 3rd cl. (जिह्रेति) To be modest or ashamed.
ह्री
f.
 (-ह्रीः) Shame, bashfulness.
E.
 ह्री to be ashamed,
aff.
 क्विप्.
Apte
English
ह्री [hrī], 3
P.
 (जिह्रेति, ह्रीण-ह्रीत)
To blush, be modest.
To be ashamed (used by itself or with
abl.
 or
gen.
 )
जिह्रेम्यार्यपुत्रेण सह गुरुसमीपं गन्तुम्
Ś.*
 7.6
अन्योन्यस्यापि जिह्रीमः किं पुनः सहवासिनाम्
Ki.*
 11.58
R.*
 15.44
17.73
Bk.*
 3.53
5.12
6.132.
Caus.
 (ह्रेपयति-ते) To put to shame (fig. also)
cause to blush, make ashamed
सकौस्तुभं ह्रेपयतीव कृष्णम्
R.*
 6.49
ह्रेपिता हि बहवो नरेश्वराः 11.4
किं वा जात्या स्वामिनो ह्रेपयन्ति
Śi.*
 18.23
Ki.*
 11.64
13.41
Ve.*
 1.17.
ह्री [hrī],
f.
Shame
रतेरपि ह्रीपदमादधाना
Ku.*
 3.57
दारिद्र्याद् ह्रियमेति ह्रीपरिगतः प्रभ्रश्यते तेजसः
Mk.*
 1.14
R.*
 4.8.
Bashfulness, modesty
ह्रीसन्नकण्ठी कथमप्युवाच
Ku.*
 7.85.Comp. -जित, -मूढ
a.
 overcome or confounded by shame
ह्रीमूढानां भवति विफलप्रेरणा चूर्णमुष्टिः
Me.*
 68. -धारिन्a. bashful. -निरासः shamelessness. -निषेव
a.
 modest, shy
जाताः कुले ह्यनृशंसा वदान्या ह्रीनिषेवाः कर्मणा निश्चयज्ञाः
Mb.
 * 5.25.5. -पदम् cause of shame. -बल
a.
 extremely modest. -यन्त्रणा the constraint of bashfulness
ह्रीयन्त्रणा- मानशिरे मनोज्ञाम्
R.*
 7.23.
Apte 1890
English
ह्री {c3c} P. (जिह्रेति, ह्रीण
ह्रीत) 1 To blush, be modest.
2 To be ashamed (used by itself or with abl. or gen.)
जिह्रेम्यार्यपुत्रेण सह गुरुसमीपं गंतुं Ś. 7. 6
अन्योन्यस्यापि जिह्रीमः किं पुनः सहवासिनां Ki. 11. 58
R. 15. 44
17. 73
Bk. 3. 53
5. 102
6. 132.
Caus. (ह्रेपयति-ते) To put to shame (fig. also)
cause to blush, make ashamed
सकौस्तुभं ह्रेपयतीव कृष्णं R. 6. 49
ह्रोपिता हि बहवो नरेश्वराः 11. 40
किं वा जात्या स्वामिनो ह्रेपयंति Śi. 18. 23
Ki. 11. 64
13. 41
Ve. 1. 17.
ह्री f. 1 Shame
रतेरपि ह्रीपदमादधाना Ku. 3. 57
दारिद्र्याद् ह्रियमेति ह्रीपरिगतः प्रभ्रश्यते तेजसः Mk. 1. 14
R. 4. 80.
2 Bashfulness, modesty
ह्रीसन्नकंठी कथमप्युवाच Ku. 7. 85.
Comp.
जित,
मूढ a. overcome or confounded by shame
ह्रीमूढानां भवति विरलप्रेरणा चूर्णमुष्टिः Me. 68.
निरासः shamelessness.
यंत्रणा the constraint of bashfulness
R. 7. 23.
Monier Williams Cologne
English
1. ह्री
cl.
 3.
P.
 (Dhātup. xxv, 3) जिह्रेति (जि॑ह्रियत्,
MaitrS.
pf. जिह्राय,
Ragh.
जिह्रयां-चकार, °याम्-आस,
Gr.
aor.
 अह्रैषीत्, ib.
Prec. ह्रीयात्, ib.
p.
 ह्रयाण, See अ-ह्र्°
fut. ह्रेता, ह्रेष्यति
Gr.
 ),
to feel shame, blush, be bashful or modest, be ashamed of any one (gen. ) or anything (abl. ),
Kāv.
Kathās.
 :
Caus.
 ह्रेपयति (aor. अजिह्रिपत्), to make ashamed, cause to blush, confound, put to shame (also fig.
=
 ‘surpass, excel’), ib. :
Desid.
 जिह्रीषति
Gr.
 :
Intens.
 जेह्रीयते (p. °यमाण,
SaddhP.
 ), जेह्रयीति, जेह्रेति, to be greatly ashamed, ib.
2. ह्री॑
f.
 shame, modesty, shyness, timidity (also personified as daughter of Dakṣa and wife of Dharma),
VS.
&c.
Monier Williams 1872
English
ह्री 1. ह्री (connected with rt. 2. हृ or हॄ,
q. v.), cl. 3. P. जिह्रेति (3rd pl. जिह्रियति),
Perf. जिह्राय or जिह्रयाञ्-चकार, ह्रेष्यति,
अह्रैषीत्, ह्रेतुम्, to blush
to be ashamed, be
modest
to be ashamed of (with abl. or gen., e. g.
अन्योन्यस्य जिह्रीमः, we are ashamed of one an-
other, Kirāt. XI. 58): Caus. ह्रेपयति, -यितुम्, Aor.
अजिह्रिपत् (according to some अजिह्रीपत्), to put to
shame, make to blush, confound: Desid. जिह्रीषति:
Intens. जेह्रीयते, जेह्रयीति, जेह्रेति
[cf. probably
Old Germ. hriuwan
Angl. Sax. hreowan.]
2. ह्री, ईस्, f. shame, bashfulness, modesty
Modesty,
Shame, (personified as daughter of Dakṣa and wife
of Dharma.)
—ह्री-जित, अस्, आ, अम्, overcome by
shame, modest, ashamed.
—ह्री-निरास, अस्, m.
abandonment of shame, shamelessness.
—ह्री-नि-
षेध, अस्, आ, अम्, having shame as a check,
checked by modesty.
—ह्री-निषेव, अस्, आ, अम्, or
ह्री-निषेविन्, ई, इणी, इ, practising modesty, modest.
—ह्री-मत्, आन्, अती, अत्, bashful, modest, ashamed.
—ह्री-यन्त्रणा, f. the constraint or pain of bash-
fulness, torment of shame.
—ह्री-सन्न-कण्ठ,
अस्, ई, अम्, having the throat choked by shame,
i. e. having a feeble or broken utterance through
bashfulness.
Macdonell
English
ह्री HRĪ, Ⅲ. P. jihreti, be ashamed of any 🞄one (g.) or anything (ab.): pp. hrīta, ashamed, 🞄embarrassed, bashful
hrīṇa (rare), id.
cs. 🞄hrepaya, P. make ashamed, cause to blush, 🞄put to shame (also fig. = surpass)
intv. jahrīyate, be greatly ashamed.
ह्री hrī́,
f.
 shame
bashfulness.
Benfey
English
ह्री ह्री (cf. हृणीय), ii. 3, जिह्री, Par.
To be ashamed, Ragh. 15, 44. Ptcple. of
the pf. pass. ह्रीण, and ह्रीत, Ashamed,
bashful, modest, Nal. 13, 30 (ह्रीत).
Caus. ह्रेपय, To put to blush, to
confound, Kir. 11, 64. -- With सम्
सम्, संह्रीण, Ashamed. -- Cf. pro-
bably O.H.G. hriuwan
A.S. hreówan.
ह्री ह्री,
f.
 Shame, Hit. i. d. 133,
M.M.
bashfulness, Pañc. i. d. 185
personified, Rām. 3, 52, 26.
Apte Hindi
Hindi
ह्री
"जुहो* पर* , , " - -
"शर्माना, विनीत होना"
ह्री
"जुहो* पर* , , " - -
लज्जित होना (स्वतंत्र प्रयोग अथवा अपादान सं* के साथ)
ह्री
"जुहो* उभ*, प्रेर* , " - -
"शर्मिंदा करना, (आलं* से भी) "
ह्री
स्त्री*
 - ह्री + क्विप्
लज्जा
ह्री
स्त्री*
 - -
"शर्मीलापन, विनय"
L R Vaidya
English
hrI {% vi. 3P (pp. ह्रीत or ह्रीण
pres. जिह्रति) %} 1. To blush, to be modest
2. to be ashamed of, (with an abl. or gen.), अन्योन्यस्यापि जिह्राम्हः किं पुनः सहवासिनाम् Kir.xi.58, Bt.iii.53, R.xv.44.
hrI {% Caus. (ह्रपयति-ते) %} to put to shame, to degrade, to disgrace, युष्मान् ह्रेपयति क्रोधाल्लोके शत्रुकुलक्षयः । न लज्जयति दाराणां सभायां केशकर्षणम् Ve.i., R.vi.49, Kir.xi.64.
hrI {% f. %} 1. Shame, पौलस्त्यतुलितस्याद्रेरादधान इव ह्रियम् R.iv.8, K.S.iii.57
2. modesty, bashfulness, ह्रीमूढानां भवति विफलप्रेरणा चूर्णमुष्टिः Megh.ii.5.
Bopp
Latin
1. ह्री 3. P. जिह्रेमि, part. pass. ह्रीत et ह्रीण. Pudere,
erubescere. RAGH. 15. 44.: जिह्राय राघवः. -- ह्रीत
pudens, pudibundus. N. 13. 30. (Cf. ह्रीछ्, slav. sram-
i-ti pudore afficere c. s = ह् sicut in srjdjze cor, v. हृ-
दय
fortasse germ. vet. HRU, RU poenitere, hriwu,
riwu, hrau, rou, hruumês, ruun
hriuwa, riuwa, riwa
poenitentia, anglo-sax. hreova id.
v. Pott 1. 209. Graff
4. 1142.)
2. ह्री f. pudor.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Hrī, (written) Hirī (so as common noun, examples 〔§ 3.108〕
Pali hirī, Skt. hrī), Modesty personified: as one of the four daughters of Indra (see Āśā), Mv 〔ii.59.22〕 (vs)
[Page623-a] as a devakumārikā in the northern quarter, Mv 〔iii.309.9〕 = LV 〔391.4〕 (vs).
Kridanta Forms
Sanskrit
ह्री (ह्री॒ लज्जायाम् - जुहोत्यादिः - अनिट्)
ल्युट् = ह्रयणम्
अनीयर् = ह्रयणीयः - ह्रयणीया
ण्वुल् = ह्रायकः - ह्रायिका
तुमुँन् = ह्रेतुम्
तव्य = ह्रेतव्यः - ह्रेतव्या
तृच् = ह्रेता - ह्रेत्री
क्त्वा = ह्रीत्वा
ल्यप् = प्रह्रीय
क्तवतुँ = ह्रीतवान् / ह्रीणवान् - ह्रीतवती / ह्रीणवती
क्त = ह्रीतः / ह्रीणः - ह्रीता / ह्रीणा
शतृँ = जिह्रियत् / जिह्रियद् - जिह्रियती
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 ह्री
मूलधातुः:
 ह्री
धात्वर्थः:
 लज्जायाम्
गणः:
 जुहोत्यादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 अनिट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 जिह्रेति
धातुप्रदीपः
Sanskrit
ह्री लज्जायाम्
- जिह्रेति जिह्रीतः जिह्रियति जिह्राय जिह्रयाञ्चकार ह्रेता अह्रैषीत् ह्रयः ह्रीणः ह्रीतः ह्रीः 3
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
1. ह्री , Maitr. S. 1, 9, 8 (139, 17).
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 ह्री
noun
दक्षप्रजापतेः कन्या।
"ह्र्याः वर्णनं पुराणेषु प्राप्यते।"
Synonyms:
 लज्ज्, व्रीड्, ह्री, त्रप्
verb
स्वस्य पापकर्मणः कारणात् [उत्पन्ना]लज्जानुकूलः व्यापारः।
"स्तेये निगृहीते श्यामः अलज्जत।"
Synonyms:
 दुर्गा, उमा, कात्यायनी, गौरी, ब्रह्माणी, काली, हैमवती, ईश्वरा, शिवा, भवानी, रुद्राणी, सर्वाणी, सर्वमङ्गला, अपर्णा, पार्वती, मृडानी, लीलावती, चणडिका, अम्बिका, शारदा, चण्डी, चण्डा, चण्डनायिका, गिरिजा, मङ्गला, नारायणी, महामाया, वैष्णवी, महेश्वरी, कोट्टवी, षष्ठी, माधवी, नगनन्दिनी, जयन्ती, भार्गवी, रम्भा, सिंहरथा, सती, भ्रामरी, दक्षकन्या, महिषमर्दिनी, हेरम्बजननी, सावित्री, कृष्णपिङ्गला, वृषाकपायी, लम्बा, हिमशैलजा, कार्त्तिकेयप्रसूः, आद्या, नित्या, विद्या, शुभह्करी, सात्त्विकी, राजसी, तामसी, भीमा, नन्दनन्दिनी, महामायी, शूलधरा, सुनन्दा, शुम्यभघातिनी, ह्री, पर्वतराजतनया, हिमालयसुता, महेश्वरवनिता, सत्या, भगवती, ईशाना, सनातनी, महाकाली, शिवानी, हरवल्लभा, उग्रचण्डा, चामुण्डा, विधात्री, आनन्दा, महामात्रा, महामुद्रा, माकरी, भौमी, कल्याणी, कृष्णा, मानदात्री, मदालसा, मानिनी, चार्वङ्गी, वाणी, ईशा, वलेशी, भ्रमरी, भूष्या, फाल्गुनी, यती, ब्रह्ममयी, भाविनी, देवी, अचिन्ता, त्रिनेत्रा, त्रिशूला, चर्चिका, तीव्रा, नन्दिनी, नन्दा, धरित्रिणी, मातृका, चिदानन्दस्वरूपिणी, मनस्विनी, महादेवी, निद्रारूपा, भवानिका, तारा, नीलसरस्वती, कालिका, उग्रतारा, कामेश्वरी, सुन्दरी, भैरवी, राजराजेश्वरी, भुवनेशी, त्वरिता, महालक्ष्मी, राजीवलोचनी, धनदा, वागीश्वरी, त्रिपुरा, ज्वाल्मुखी, वगलामुखी, सिद्धविद्या, अन्नपूर्णा, विशालाक्षी, सुभगा, सगुणा, निर्गुणा, धवला, गीतिः, गीतवाद्यप्रिया, अट्टालवासिनी, अट्टहासिनी, घोरा, प्रेमा, वटेश्वरी, कीर्तिदा, बुद्धिदा, अवीरा, पण्डितालयवासिनी, मण्डिता, संवत्सरा, कृष्णरूपा, बलिप्रिया, तुमुला, कामिनी, कामरूपा, पुण्यदा, विष्णुचक्रधरा, पञ्चमा, वृन्दावनस्वरूपिणी, अयोध्यारुपिणी, मायावती, जीमूतवसना, जगन्नाथस्वरूपिणी, कृत्तिवसना, त्रियामा, जमलार्जुनी, यामिनी, यशोदा, यादवी, जगती, कृष्णजाया, सत्यभामा, सुभद्रिका, लक्ष्मणा, दिगम्बरी, पृथुका, तीक्ष्णा, आचारा, अक्रूरा, जाह्नवी, गण्डकी, ध्येया, जृम्भणी, मोहिनी, विकारा, अक्षरवासिनी, अंशका, पत्रिका, पवित्रिका, तुलसी, अतुला, जानकी, वन्द्या, कामना, नारसिंही, गिरीशा, साध्वी, कल्याणी, कमला, कान्ता, शान्ता, कुला, वेदमाता, कर्मदा, सन्ध्या, त्रिपुरसुन्दरी, रासेशी, दक्षयज्ञविनाशिनी, अनन्ता, धर्मेश्वरी, चक्रेश्वरी, खञ्जना, विदग्धा, कुञ्जिका, चित्रा, सुलेखा, चतुर्भुजा, राका, प्रज्ञा, ऋद्भिदा, तापिनी, तपा, सुमन्त्रा, दूती, अशनी, कराला, कालकी, कुष्माण्डी, कैटभा, कैटभी, क्षत्रिया, क्षमा, क्षेमा, चण्डालिका, जयन्ती, भेरुण्डा
noun
सा देवी यया नैके दैत्याः हताः तथा च या आदिशक्तिः अस्ति इति मन्यते।
"नवरात्रोत्सवे स्थाने स्थाने दुर्गायाः प्रतिष्ठापना क्रियते।"
Synonyms:
 त्रप्, लज्ज्, विलज्ज्, संलज्ज्, व्रीड्, ह्री
verb
लज्जाप्रकटीकरणानुकूलव्यापारः।
"अभ्यागतात् त्रपते सा।"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
ngo tsha
१) त्रपा २) लज्जा ३) ह्री
ngo tsha ba
१) लज्जा २) ह्री ३) ह्रेपण
ngo tsha shes dang dpal gyi gzhi
ह्री
ngo tsha shes pa
१) लज्जिन् २) ह्री
ngo tsha shes shing khrel yod pa
ह्री
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
व्रीडा लज्जा मन्दाक्षं ह्रीस्त्रपा सापत्रपान्यतः ॥ ३११ ॥
-wordlist-
व्रीडा (स्त्री), लज्जा (स्त्री), मन्दाक्ष (क्ली), ह्री (स्त्री), त्रपा (स्त्री), अपत्रपा (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
ह्री
ह्री, लज्जा, अपत्रपा, व्रीडा, त्रपा, मन्दाक्ष
ह्रीर्लज्जापत्रपा व्रीडा त्रपा मन्दाक्षमुच्यते ॥ ५६७ ॥
verse 2.1.1.567
page 0064
Mahabharata
English
Hrī (“shame, ” personif.). § 270 (Brahmasabhāv.): II, 11, 458 (in the palace of Brahmán).--§ 330 (Indradarśana): III, 37, 1488.--§ 615u (Skanda): IX, 45, 2515 (came to the investiture of Skanda).
पुराणम्
English
ह्री / HRĪ .1) Birth. One of the 16 daughters born to Svāyambhuvamanu by his wife called śatarūpā. (bhāgavata, 4th skandha).2) Other information. (1) Hrīdevī worships brahmā in his assembly.(2) When arjuna started for Indraloka draupadī meditated upon hrī so that no dangers might overtake him. (Vana Parva, Chapters 37, 38).(3) hrī too was present at the installation ceremony of subrahmaṇya. (śalya Parva, Chapter 45, 13).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
ह्री, लि लज्जे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(ह्वा०-पर०-अक०-अनिट् ।) लि, जिह्रेति नीच-सङ्गत्या यः । इति दुर्गादासः ॥
ह्री,
स्त्री,
 (ह्री लज्जायां + सम्पदादित्वात् क्विप्)लज्जा । इत्यमरः । १ । ७ । २३ ॥
(यथा, मार्कण्डेयपुराणे । १२९ । २२ ।“नाहं तात ! करिष्यामि पृथिव्याः परिपालनम् ।नापैति ह्रीर्मे मनसो राज्येऽन्यं त्वं नियोजय ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
ह्री लज्जायां जु० प० अक० अनिट् । जिह्रेति अह्रैषीत् । णिचि ह्रेपयति ते ।
ह्री स्त्री ह्री--सम्प० भावे क्विप् । लज्जायाम् अमरः ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
ह्री लज्जायाम्
- जिह्रेति, जिह्रियति भीह्री (3136) इति जिह्रयांचकार, जिह्राय अर्तिह्रीव्ली (7336) इति पुक्-ह्रेपयति नुदविन्दोन्दत्रा (8256) इति वा नत्वम्-ह्रीणः ह्रीतः ह्रीः 3
धातुवृत्तिः
Sanskrit
ह्री (अर्थः) लज्जायाम्
( जिहेति ) इत्यादि बिभेतिवत् जिह्रीयतीत्यादौ अजादौ अजादौ संयोगपूर्वत्वाद्यभावात् इयङ्विशेषः ( ह्रेपयति ) "अर्तिह्रि'' इत्यादिना पुगागमः "पुगन्त'' इति गुणः ( अजिह्रिपत् ह्रीः ) सम्पदादित्वात्क्विप् ( ह्रीतः ह्रीणः, ह्रीतवान्, ह्रीणवान् ) "नुदविद'' इत्यादिना वो निष्ठानत्वे णत्वम् ( ह्रीकः, ह्लीकः ) "ह्रियः कन्नश्च लो वा'' इतिकनि रेफस्य वा लत्वम् ( ह्रीणियते ) रुष्यतीत्यर्थः "ह्रीणीङ्'' इति कण्ड्वादिपाठात् स्वर्थे यक् जुहोत्यादयोऽनुदात्ताः परस्मैपदिनः 3
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“ह्री लज्जायाम्”@} 2 ‘ह्रीष्--’ इति केचित्।
3 ह्रीः, 4 ह्रीणः-ह्रीतः-ह्रीणवान्-ह्रीतवान्, 5 ह्रेपकः- 6 पिका, 7 जिह्रियत्-ती 8 रश्च लो वा’ 9 इति कन्प्रत्ययः।
बाहुल- कात् कनः ककारस्य न इत्संज्ञा।
पक्षे धातुरेफस्य लकारोऽपि।
ह्रीकः-लज्जाविशिष्टः।]] ह्रीकः-ह्लीकः, इति विशेषः।
सामान्यरूपाणि ‘डु क्रीञ्’ धातुवत् 10 बोध्यानि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (२०३०)
02
=>
 (३-जुहोत्यादिः-१०८५। अक। अनिट्। पर।)
03
=>
 [[६। क्विपि रूपमेवम्।]]
04
=>
 [[७। ‘नुदविदोन्दत्राघ्राह्रीभ्योऽन्यतरस्याम्’ (८-२-५६) इति निष्ठानत्वविकल्पः। नत्वपक्षे णत्वम्।]]
05
=>
 [[८। णिजन्तात् ण्वुलि रूपमेवम्। ‘अर्तिह्री--’ (७-३-३६) इत्यादिना पुगागमः। ‘पुगन्तलघूपधस्य च’ (७-३-८६) इति गुणः। एवं ण्यन्तरूपेषु सर्वत्राप्यस्य धातोः प्रक्रिया ज्ञेया।]]
06
=>
 [पृष्ठम्१४२३+ २६]
07
=>
 [[१। शतरि श्लौ, द्विर्वचने, ‘नाभ्यस्ताच्छतुः’ (७-१-७८) इति नुम्निषेधे इयङादेशे च रूपम्।]]
08
=>
 [[२। ‘ह्रियः कन्, [कुग्]
09
=>
 (द। उ। १-१५३)
10
=>
 (२७४)
Capeller
German
1. ह्री, जिह्रेति sich schämen. p. p. ह्रीत (u.
ह्रीण) beschämt, verlegen. Caus. ह्रेपयति
beschämen, verlegen machen.
2. ह्री॑
f.
 Scham.
Grassman
German
(√hrī), sich schämen (wol mit har zusammenhängend).
Part. hrayāṇa in á-hrayāṇa.
Verbale hrī oder hri
enthalten in á-hrī, wovon N. s. áhrīs in Śat. Br. 〔11, 3, 3, 5〕 und in dem gleichbedeutenden á-hri.
Burnouf
French
*ह्री ह्री। जिह्रेमि 3
p. जिह्राय
f2.
ह्रेष्यामि
a1. अह्रैषम्
pp. ह्रीत et ह्रीण।
Rougir de honte, de pudeur
rougir devant qqn. , ab.
ह्री ह्री
f.
 pudeur, honte.
ह्रीक a. pudique, modeste. -- S.
f.
 ह्रीका pudeur,
honte, crainte pudique.
ह्रीकु a. pudique, modeste. -- S.
m.
 laque
étain.
Stchoupak
French
१ ह्री-
{%jihreti
jihrāya
jehrīyate hrepayati %}{%
hrīta- %}
ह्रीण- -- avoir honte, rougir, être honteux de qq'un (gén. ), de qqch.
(abl.)
caus. faire honte, faire rougir
fig. surpasser
a. v. honteux,
pudique, modeste.
२ ह्री-
f.
 honte, fausse honte, pudeur, modestie
Pudeur personnifiée
-मन्त्- a. pudique, modeste, embarrassé.
°निषेव- a. modeste, pudique.
°पद- nt. motif de honte.
°मूढ- a. confondu de honte.
°यन्त्रणा-
f.
 contrainte due à la honte.