| YouTube Channel

ह्रस्वः (hrasvaH)

 
Apte Hindi
Hindi
ह्रस्वः
पुं*
 - -
बौना
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 ह्रस्वस्वरः, ह्रस्वः
noun
अल्पकालमात्रः स्वरः।
"अ इति ह्रस्वस्वरः।"
Synonyms:
 ह्रस्वः
noun
क्षुपनामविशेषः ।
"ह्रस्वः इति नैकेषां क्षुपाणां नाम वर्तते"
अमरकोशः
Sanskrit
Word: ह्रस्वः
Root: ह्रस्व
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ low
⇒ weak
⇒ dwarf
⇒ short
⇒ small
⇒ little
⇒ less by
⇒ dwarfish
⇒ unimportant
⇒ short vowel
⇒ insignificant
⇒ prosodically or metrically short
Shloka(s):
2|6|46|1 ► विकलाङ्गस्त्वपोगण्डः खर्वो ह्रस्वश्च वामनः। (मनुष्यवर्गः)
3|1|70|1 ► उच्चप्रांशून्नतोदग्रोच्छ्रितास्तुङ्गेऽथ वामने। (विशेष्यनिघ्नवर्गः)
3|1|70|2 ► न्यङ्नीचखर्वह्रस्वाः स्युरवाग्रेऽवनतानते॥ (विशेष्यनिघ्नवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|6|46|1 ⇢ खर्वः (खर्व) (पुं) ⇒ low, injured, dwarfish, crippled, imperfect, mutilated, musk rose [ Rosa moschata - Bot. ]
➠ 2|6|46|1 ⇢ ह्रस्वः (ह्रस्व) (पुं) ⇒ low, weak, dwarf, short, small, little, less by, dwarfish, unimportant, short vowel, insignificant, prosodically or metrically short
➠ 2|6|46|1 ⇢ वामनः (वामन) (पुं) ⇒ mare, bent, dwarf, short, small, minute, dwarfish, inclined, dwarfish bull, sort of woman, treating of him, small or short in stature, goat with particular marks, relating to a dwarf or to viSNu, particular disease of the vagina, descended from the elephant vAmana, fifth incarnation of Vishnu [among the ten], person born under a particular constellation, Sage leaved Alangium [Alangium salviifolium - bot.]
➠ 3|1|70|1 ⇢ वामनः (वामन) (पुं) ⇒ mare, bent, dwarf, short, small, minute, dwarfish, inclined, dwarfish bull, sort of woman, treating of him, small or short in stature, goat with particular marks, relating to a dwarf or to viSNu, particular disease of the vagina, descended from the elephant vAmana, fifth incarnation of Vishnu [among the ten], person born under a particular constellation, Sage leaved Alangium [Alangium salviifolium - bot.]
➠ 3|1|70|2 ⇢ न्यङ् (न्यञ्च्) (पुं) ⇒ low, deep, slow, lazy, vile, whole, humble, entire, downward, bent down, depressed, contemptible, directed downwards, going or directed downwards, lying with the face downwards
➠ 3|1|70|2 ⇢ न्यङ् (न्यञ्च्) (स्त्री) ⇒ low, deep, slow, lazy, vile, whole, humble, entire, downward, bent down, depressed, contemptible, directed downwards, going or directed downwards, lying with the face downwards
➠ 3|1|70|2 ⇢ न्यङ् (न्यञ्च्) (नपुं) ⇒ low, deep, slow, lazy, vile, whole, humble, entire, downward, bent down, depressed, contemptible, directed downwards, going or directed downwards, lying with the face downwards
➠ 3|1|70|2 ⇢ नीचः (नीच) (पुं) ⇒ low, deep, base, mean, vile, short, lowered, not high, inferior, dwarfish, depressed, insignificant, kind of perfume
➠ 3|1|70|2 ⇢ खर्वः (खर्व) (पुं) ⇒ low, injured, dwarfish, crippled, imperfect, mutilated, musk rose [ Rosa moschata - Bot. ]
➠ 3|1|70|2 ⇢ ह्रस्वः (ह्रस्व) (पुं) ⇒ low, weak, dwarf, short, small, little, less by, dwarfish, unimportant, short vowel, insignificant, prosodically or metrically short
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ पुरुषः
जातिः ➡ मनुष्यः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
ह्रस्वः,
पुं,
स्त्री,
 (ह्रस + वन् ।) प्रकृतपुरुषप्रमा-णात्न्यूनमनुष्यः । वाउने इति भाषा । तत्-पर्य्यायः । खर्व्वः २ वामनः ३ वामनी ४ ।इत्यमरभरतौ । २ । ६ । ४६ ॥
नोचकः ५ नीचः६ । इति शब्दरत्नावली ॥
अकर्त्तनः ७ । इतिजटाधरः ॥
एकमात्रवर्णे,
पुं,
 । यथा, --“एकमात्रो भवेद्ध्रस्वो द्विमात्रो दीर्घ उच्यते ।त्रिमात्रस्तु प्लूतो ज्ञेयो व्यञ्जनं चार्द्धमात्रकम् ॥
”इति मुग्धबोधटीकायां दुर्गादासः ॥
मुग्धबोधमते अस्य स्व-संज्ञा । यथा । आवत्-स्वर्घप्लु । अ-आ-अ इति वर्णत्रयं क्रमेण स्व-र्घप्लू-संज्ञं-स्यात् । वच्छब्दाद इ-ई-इ इत्या-दिषु च । तन्मते अस्य घुसंज्ञापि । यथा ।स्वर्घौ घुरू । स्वर्घुसंज्ञो र्घोरुसंज्ञः स्यात् । इतिवोपदेवः ॥
मेषवृषकुम्भमीनराशयः । यथा ।अस्वास्तिमिगोऽविघटाः । इति ज्योतिस्तत्त्वम् ॥
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“षम अवैक्लव्ये”@} 2 सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकद्रमतिवत् 3 बोध्यानि।
4 समः, 5 सुषमः- विषमः-निःषमः-दुःषमः।
अमन्तत्वेन मित्त्वात् णिजन्ते ह्रस्वः, समकः-मिका, सिसमिषकः, संसमकः, सम्समकः-मिका
इत्यादीनि रूपाणि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१८१९)
02
=>
 (१-भ्वादिः-८२९। अक। सेट्। पर।)
03
=>
 (८७६)
04
=>
 [[१। पचाद्यचि रूपमेव। यदा तु भावार्थकत्वं, तदा संज्ञायां घप्रत्यये रूपमेवम्।]]
05
=>
 [[२। ‘सुविनिर्दुर्भ्यः सुपिसूतिसमाः’ (८-३-८८) इति षत्वम्।]]