होम (homa)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishहोम - homa - - Vedicritual
काल्प - kAlpa - - ritual
वैधिक - vaidhika - - ritual
कल्प - kalpa - - ritual
कर्मवचन - karmavacana - - ritual
प्रयत - prayata - - ritually pure
मेध्यता - medhyatA - - ritual purity
मेध्यत्व - medhyatva - - ritual purity
क्षुद्रकल्प - kSudrakalpa - - smaller ritual
विधिज्ञ - vidhijJa - - learned in ritual
कल्प्य - kalpya - - relating to ritual
वेद - veda - - knowledge of ritual
काल्प्य - kAlpya - - pertaining to ritual
यथाकल्पम् - yathAkalpam - adverb - according to the ritual
क्रियाविधिज्ञ - kriyAvidhijJa - - understanding the ritual
दक्षिणाबन्ध - dakSiNAbandha - - bondage of ritual reward
गार्ग्य - gArgya - - name of a kind of ritual
एककल्प - ekakalpa - - observing the same ritual
अथर्वाणविद् - atharvANavid - - one versed in that ritual
तलवकारकल्प - talavakArakalpa - - ritual of the talavakAras
होम - homa - - Vedicritual
होम - homa - - act of making an oblation to the devas or gods by casting clarified butter into the fire
होम - homa - - sacrifice
होम - homa - - burnt-offering
होम - homa - - any oblation or sacrifice
होम - homa - - oblation
होम - homa - - Vedicritual
अनार्ष - anArSa - - not Vedic
मन्त्र - mantra - - Vedic hymn
उत्सर्जन - utsarjana - - suspending [ a vedic lecture ]
वेदिवत् - vedivat - - like a vedi
वेद्याकृति - vedyAkRti - - kind of vedi
वेद्यर्ध - vedyardha - - half of a vedi
वेद्युपोषण - vedyupoSaNa - - burning the vedi
वेद्यग्नि - vedyagni - - fire on the vedi
वेदिस्पृश् - vedispRz - - touching the vedi
वेद्यन्तर - vedyantara - - interior of the vedi
प्राग्वंश - prAgvaMza - - space before the vedi
वेद्यन्त - vedyanta - - end or edge of the vedi
वेदिकरण - vedikaraNa - - preparation of the vedi [ sacrificial altar ]
वेदिकरण - vedikaraNa - - implements used for vedi [ sacrificial altar ]
वेदिषद् - vediSad - - sitting on or at the vedi
स्रुति - sruti - - line drawn round the vedi
गायत्री - gAyatrI - - vedic metre of 24 syllables
पशुवेदि - pazuvedi - - vedi at the animal sacrifice
यथावेदि - yathAvedi - - according to the vedi of each
वेदिमध्य - vedimadhya - - having a waist resembling a vedi
अवेदि - avedi - - without a vedi or sacrificial altar
आप्रास - AprAsa - - covering the vedi with darbha grass
वेद्यास्तरण - vedyAstaraNa - - covering the vedi with darbha grass
प्राग्वंसिक - prAgvaMsika - - relating to the space before the vedi
बहिर्वेदिक - bahirvedika - - being or taking place outside the vedi
महावेदि - mahAvedi - - great vedi or altar i.e. the whole vedi
पृष्ठ्या - pRSThyA - - edge which runs along the back of a vedi
वेदित्व - veditva - - state or condition of being a vedi or altar
वेदिमेखला - vedimekhalA - - cord which forms the boundary of the uttara-vedi
यजतिस्थान - yajatisthAna - - place or position of the vedi or sacrificial altar
चात्वाल - cAtvAla - - hole in the ground for constructing the uttara-vedi
श्रोणि - zroNi - - thighs or sides of the vedi or of any square
a road
छान्दोग्यमन्त्रभाष्य - chAndogyamantrabhASya - - commentary on select vedic mantras by author gunavisnu
परिगृह्या - parigRhyA - - designation of a particular kind of vedi or sacrificial mound
परिग्राह - parigrAha - - surrounding or fencing round of the vedi or sacrificial altar with three lines or furrows
Wilson
EnglishApte
Englishहोमः [hōmḥ], [हु-मन्]
Offering oblations to gods by throwing ghee into the consecrated fire, (one of the five daily Yajñas, to be performed by a Brāhmaṇa, called देवयज्ञ q. v. )
इष्टिर्यागः । स एवासेचनाधिको होमः ŚB. on MS.* 6.8.7.
A burnt offering.
A sacrifice
3.38
* 12.165.26. -अग्निः the sacrificial fire. -कर्मन् sacrificial act. -कल्पः mode of sacrificing. -कुण्डम् a hole in the ground for receiving the consecrated fire. -तुरङ्गः a sacrificial horse
नियुज्य तं होमतुरङ्गरक्षणे 3.38. -धानम् a sacrificial chamber.
धान्यम् sesamun.
barley.-धूमः the smoke of a burnt offering or sacrificial fire.-धेनुः a cow yielding milk for an oblation. -भस्मन्n. the ashes of a burnt offering. -भाण्डम् a sacrificial implement. -वेला the time for offering oblations.-शाला a sacrificial hall or chamber.
Apte 1890
Englishहोमः [हु-मन्] 1 Offering oblations to gods by throwing ghee into the consecrated fire, (one of the five daily Yajñas, to be performed by a Brāhmaṇa, called देवयज्ञ q. v.).
2 A burnt offering.
3 A sacrifice.
Comp.
अग्निः the sacrificial fire.
कुंडं a hole in the ground for receiving the consecrated fire.
तुरंगः a sacrificial horse
R. 3. 38.
धानं a sacrificial chamber.
धान्यं {1} sesamum. {2} barley.
धूमः the smoke of a burnt-offering or sacrificial fire.
भस्मन् n. the ashes of a burnt offering.
वेला the time for offering oblations.
शाला a sacrificial hall or chamber.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishहोम, अस्, m. the act of making an oblation to
the Devas or gods by casting clarified butter into the
fire (accompanied with prayers and invocations
this
is regarded as one of the five Mahā-yajñas and called
Deva-yajña, see महा-यज्ञ, देव-यज्ञ)
an
oblation of clarified butter, oblation with fire, burnt-
offering
a sacrifice, (अयुत-होम, अस्, m. a sacri-
fice of 10, 000 burnt-offerings to the planets.)
—हो-
म-कुण्ड, अम्, n. a hole in the ground for receiv-
ing the consecrated fire for an oblation
[cf. अग्नि-
कुण्ड, हवनी।]
—होम-द्रव्य, अम्, n. anything
employed for a Homa-sacrifice or oblation.
—होम-
द्रव्य-परिमाण, N. of a Pari-śiṣṭa of the Sāma-
veda.
—होम-धान, अम्, n. a sacrificial chamber.
—होम-धान्य, अम्, n. sacrificial grain
sesamum
(= तिल).
—होम-धूम, अस्, m. the smoke of a
burnt-offering or sacrificial fire.
—होम-भस्मन्,
अ, n. the ashes of a burnt-offering.
—होम-वत्, आन्,
अती, अत्, one who has offered an oblation or performed
sacrifice.
—होम-वेला, f. the time for the burnt-
offering.
—होम-शाला, f. a chamber or place for
keeping the sacred fire for oblations.
—होम-स्व-
रोत्तर (°र-उत्°), N. of a work.
—होमाग्नि (°म-
अग्°), इस्, m. sacrificial fire, the fire for an oblation.
Macdonell
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiहोमः
- हु + मन्
यज्ञाग्नि में घी की आहुति देना
होमः
- -
"हवन, यज्ञ"
L R Vaidya
EnglishLanman
EnglishSanskrit Tibetan
Tibetanho ma
होम
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritअध्ययनं ब्रह्मयज्ञः स्याद्देवयज्ञ आहुतिः ।
होमो होत्रं वषट्कारः पितृयज्ञस्तु तर्पणम् ॥ ८२१ ॥
तच्छ्राद्धं पिण्डदानं च नृयज्ञोऽतिथिपूजनम् ।
अध्ययन (क्ली), ब्रह्मयज्ञ (पुं), देवयज्ञ (पुं), आहुति (स्त्री), होम (पुं), होत्र (क्ली), वषट्कार (पुं), पितृयज्ञ (पुं), तर्पण (क्ली), श्राद्ध (क्ली), पिण्डदान (क्ली), नृयज्ञ (पुं), अतिथिपूजन (क्ली)
पुराणम्
Englishहोम / HOMA. A king belonging to the dynasty of bharata. He was the son of kṛśadratha and father of sutapas. (bhāgavata, 9th skandha).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritहोमः, (हवनमिति । हु + “अर्त्तिस्तुमुहु-स्रिति ।” उणा ०१ । १३९ । इति मन् ।)पञ्चमहायज्ञान्तर्गतयज्ञविशेषः । इत्यमरः । २ ।७ । १४ ॥
स तु देवयज्ञः । यथा, --“अध्यापनं ब्रह्मयज्ञः पितृयज्ञस्तु तर्पणम् ।होमो दैवो वलिर्भौतो नृयज्ञोऽतिथिपूजनम् ॥
”इति मनुः ॥
तल्लक्षणं यथा, --“विशिष्टदेशावच्छिन्नप्रक्षेपोपहितत्यागः ॥
”इति श्रीकृष्णतर्कालङ्कारः ॥
* ॥
अथ नित्यहोमः । तदुक्तं सोमभुजगावल्याम् ।“नाजप्तः सिद्ध्यते मन्त्रो नाहुतश्च फलप्रदः ।नानिष्टो यच्छते कामान् तस्मात्त्रितयमर्च्चयेत् ॥
पूजया लभते पूजां जपात् सिद्धिर्न संशयः ।विभूतिं चाग्निकार्य्येण सर्व्वसिद्धिञ्च विन्दति ॥
”नीलतन्त्रेऽपि ।“नित्यहोमं प्रवक्ष्यामि सर्व्वार्थं येन बिन्दति ॥
सपर्य्यां सम्यगापाद्म वलिपूर्व्वं चरेद्विधिम् ॥
ततो होमं तर्पणञ्च चरेत् साधकसत्तमः ।वलिवैश्वादिकं चैव ब्राह्मणः समुपाचरेत् ॥
अर्घोदकेन संप्रोक्ष्य तिस्रो रेखाः समालिखेत् ।विधिवदग्निमानीय क्रव्यादेभ्यो नमस्तथा ॥
मूलमन्त्रं समुच्चार्य्य कुण्डे वा स्थण्डिलेऽपि वा ।भूमौ वा संस्तरेद्वह्निं व्याहृतित्रितयेन च ।स्वाहान्तेन त्रिधा हुत्वा षडङ्गहवनं चरेत् ॥
”तथा ।“ततो देवीं समावाह्य मूलेन षोडशाहुतिम् ।हुत्वा स्तुत्वा नमस्कृत्य विसृजेदिम्दुमण्डले ॥
”श्यामादौ विशेषः ।“भैरवांश्च हुनेदष्टौ आज्यान्वितैस्तिलैः शुभैः ।पूर्व्वादिदिक्क्रमेणैव ततो होमं समाचरेत् ॥
” *अथ संक्षेपहोमप्रयोगः ।“कुण्डेवास्थण्डिले वापि वीक्षणादिभिः संस्कृते ।प्रागग्रा उदगग्राश्च तिस्रो रेखाः समालिखेत् ॥
”तथा च ।“वीक्षणं मूलमन्त्रेण शरेण ताडनं मतम् ।तेनैव प्रोक्षणं प्रोक्तं वर्म्मणाभ्युक्षणं मतम् ॥
”ततो मूलमुच्चार्य्य कुण्डाय नमः इति संपूज्यप्रागग्रा उदगग्रास्तिस्रो रेखाः कर्त्तव्याः ।प्रागग्रेषु मुकुन्देशपुरन्दरान् प्रादक्षिण्येनसंपूज्य उदगग्रासु ब्रह्मवैवस्वतेन्दून् पूजयेत् ।सुन्दरीपक्षे तु सर्व्वत्र षट्तारी प्रयोगःषट्तारी च ऐँ ह्रीँ श्रीं ऐं क्लीं सौः ब्रह्मणेनमः एवं क्रमेण पूजयेत् । तथा ब्रह्मसंहि-तायां होमकुण्डे ।“ऐशान्यां वेदिकां हस्तविस्तारोन्नतिशालि-नीम् ।कृत्वास्मिन् स्थापयेत् कुम्भं यथोक्तक्रमयोगतः ॥
तत्र संपूजयेद्देवं यथाविध्युपचारकैः ।ततो होमं प्रकुर्व्वीत देवतासन्निधानतः ॥
”ततः कुण्डमध्ये षट्कोणवृत्तत्रिकोणं तद्वहि-रष्टदलपद्मं तद्वहिश्चतुरस्रं चतुर्द्वारसमेतंलिखित्वा तदुपरि मूलेन पुष्पाञ्जलीन् दद्यात् ।सुन्दरीपक्षे तु बालया । ततः सर्व्वाणि प्रणवे-णाभ्युक्ष्य वह्नेर्योगपीठमर्च्चयेत् । तद् यथा ।कर्णिकोपर्य्याधारशक्यादोन् संपूज्य अग्न्यादि-कोणचतुष्केषु ओँ धर्म्माय नमः ओँ ज्ञानायवैराग्याय ऐश्वर्य्याय पूर्व्वादिदिक्षु अधर्म्मायअज्ञानाय अवैराग्याय अनैश्वर्य्याय मध्ये ओँअनन्ताय नमः । एवं पद्माय अं अर्कमण्डलायद्वादशकलात्मने नमः । उं सोममण्डलायषोडशकलात्मने नमः । मं वह्निमण्डलाय दश-कलात्मने नमः । ततः केशरेषु पूर्व्वादिमध्ये चओँ पीताय नमः । एवं श्वेतायै नमः अरुणायैनमः । कृष्णायै धूम्रायै तीब्रायै स्फुलिङ्गिन्यैरुचिरायै ज्वालिन्यै ततो रं वह्न्यासनाय नमः ।ततः ।“वागीश्वरीमृतुस्नातां नीलेन्दीवरलोचनाम् ।वागीश्वरेण संयुक्तां क्रीडाभावसमन्विताम् ॥
”इति ध्यात्वा ओँ ह्रीँ वागीश्वराय नमः ओँवागीश्वर्य्यै नमः । इति मन्त्रेण पञ्चोपचारैःसंपूज्य सूर्य्यकान्तादिसम्भूतं श्रोत्रियगेहजं वावह्निमानयेत् । सन्दरीपक्षे तु कामेश्वरं कामे-श्वरीं पूजयेत् । गौतमीये ।“पाषाणभववह्निञ्च यदि वारणिसम्भवम् ।श्रोत्रियाणां गेहजञ्च वनस्थं वाथवा हरेत् ॥
यदृच्छालाभसंयुक्तो अयोग्यो यागकर्म्मणि ।निरग्निब्राह्मणाल्लब्धो ह्यर्द्धलाभकरो भवेत् ॥
क्षत्रबन्धोश्चतुर्थांशफलं दद्याद्धुताशनः ।वैश्यात् शूद्राच्च विफलं जायते होमकर्म्मणि ।तस्मात् सर्व्वप्रयत्नेन वह्निमुक्तं समाहरेत् ॥
”तन्त्रान्तरे ।“द्विजातिभवनाद्वापि वह्निमानीय साधकः ।वौषडन्तेन मूलेन मन्त्रितं तं विलोकयेत् ॥
अग्निमावाहयेदस्त्रमन्त्रेण तदनन्तरम् ।हूँ फडन्तेन मूलेन क्रव्यादांशं परित्यजेत् ॥
”ततः ओँ वह्नेर्योगपीठाय नमः चतुर्दिक्षु ओँवामायै नमः एवं ज्येष्ठायै रौद्र्यै अम्बिकायै ।ततो मूलमुच्चार्य्य अमुकदेवताकुण्डाय नमः ।इति कुण्डं संपूज्य तदधो वागीश्वरीं तत्तद्देवता-रूपां ऋतुमतीं ध्यात्वा यथोक्तवह्निमानीयवीक्षणादिभिः संस्कृत्य रमिति तस्मात् वह्नि-मुद्धृत्य मूलमुच्चार्य्य हूं फट् क्रव्यादेभ्यः स्वाहाइत्येनेन क्रव्यादाशं परित्यज्य वह्निमन्त्रेन संरक्ष्यंहूं इत्यवगुण्ठ्य धेनुमुद्रया अमृतीकृत्य बाहुभ्यांसमुद्धृत्यं कुण्डोपरि त्रिः परिभ्राम्य जानुस्पृष्ट-महीतलः शिवबीजबुद्ध्या आत्मनोऽभिमुखंदेव्या योनी एन क्षिपेत् । ततो ह्रीं वह्निमूर्त्तयेनमः इत्यभ्यर्च्च्य रं वह्निचैतन्याय नमः इतिचैतन्यं तत्र संयोज्य ओँ चित् पिङ्गल हन हनदह दह पच पच सर्व्वं ज्ञापय ज्ञापय स्वाहाइति ज्वालयेत् । ततः ।“अग्निं प्रज्वलितं वन्दे जातवेदं हुताशनम् ।सुवर्णवर्णममलं समिद्धं विश्वतोमुखम् ॥
”इत्युपतिष्ठेत् ॥
ततो अग्ने त्वममुकनामासीति नाम कृत्वा ओँवेखानरं जातवेद इहावह लोहिताक्ष सर्व्व-कर्म्माणि साधय स्वाहा । अनेनार्घ्यादिभिःसंपूज्य ओँ अग्नेर्हिरण्यादिसप्तजिह्वाभ्यो नमः ।ओँ सहस्रार्च्चिषे हृदयाय नमः इत्यादि अग्नि-षडङ्गेभ्यो नमः । ओँ अग्नये जातवेदसे इत्या-द्यष्टमूर्त्तिभ्यो नमः । तद्वाह्ये ओँ ब्राह्म्याद्यष्ट-शक्तिभ्यो नमः । तद्बहिः ओँ पद्माद्यष्टनिधिभ्योनमः । तद्वाह्ये ओँ इन्द्रादिलोकपालेभ्यो नमः ।तद्वाह्ये ओँ वज्राद्यस्त्रेभ्यो नमः । ततः प्रादेश-मात्रं कुशपत्रद्वयं घृतमध्ये निक्षिप्य सव्यासव्य-मध्याभागेषु इडां पिङ्गलां सुषुम्नां ध्यात्वा होमंकुर्य्यात् । स्रुवेण दक्षिणभागादाज्यं गृहीत्वाओँ अग्नये स्वाहा इति अग्नेर्दक्षिणनेत्रे जुहु-यात् । तथा वामभागादाज्यं गृहीत्वा ओँसोमाय खाहा इति वामनेत्रे जुहुयात् । ततोमध्यभागादाज्यं गृहीत्वा ओँ अग्निसोमाभ्यांस्वाहा इत्यग्नेर्ललाटनेत्रे जुहुयात् । पुनर्दक्षि-णतः नम इति घृतं गृहीत्वा ओँ अग्नयेस्विष्टिकृते स्वाहा इत्यग्निमुखे । ततो महा-व्याहृतिहोमः । ओँ भूः स्वाहा ओँ भुवः स्वाहाओँ स्वः स्वाहा ओँ वैस्वानर जातवेद इहावहलोहिताक्ष सर्व्वकर्म्माणि साधय स्वाहा इत्यनेनत्रिवारं जुहुयात् । ततः अग्नौ मूलेन पीठ-पूर्व्वकं देवतां संपूज्य तन्मुखे घृतेन मूलमन्त्रेणपञ्चविंशतिवारं जुहुयात् । वह्निदेवतयोरा-त्मना सह ऐक्यं विभाव्य मूलमन्त्रेण एकादशा-हुतीर्ज्जुहुयात् । ततो मूलमन्त्रस्य अङ्गदेव-ताभ्यः स्वाहा शक्तश्चेत् प्रत्येकमेकैकाहुतिंजुहुयात् । ततः सङ्कल्पं विधाय तत्तत्कल्पोक्त-द्रव्येण होमं कुर्य्यात् । ततो मूलमन्त्रेण पूर्णाहुतिंदत्त्वा संहारमुद्रया स्वेष्टदेवता हृदये समांनीयक्षमस्वेति विसृज्य दक्षिणां दत्त्वा अच्छिद्राव-धारणं कुर्य्यात् । इति तन्त्रसारः ॥
बृहद्धोम-प्रयोगस्तु तत्रैव द्रष्टव्यः ॥
वाचस्पत्यम्
SanskritBurnouf
Frenchहोम होम (हु
sfx. म) immolation de la
victime
oblation de l'hostie [liquide et solide].
होमकुण्ड creux dans la terre ou sur l'autel pour recevoir
l'holocauste.
होमधूम la fumée de l'holocauste.
होमनिष्पद a. qui reçoit l'invocation au moment de
l'offertoire, ép. d'Agni, Vd.
होमभस्मन् la cendre de l'holocauste.
होमाग्नि (अग्नि) le feu sacré.
होमि le beurre clarifié.
होमिन् (sfx. इन्) le prêtre qui fait l'offrande.
Stchoupak
Frenchहोम-
oblation au feu, oblation en gén. , sacrifice.
°कर्मन्- nt. rite d'oblation.
°काल- temps du sacrifice.
°तुरंग- cheval du sacrifice.
°धेनु- vache (dont le lait sert) pour l'oblation.
°भाण्ड- nt. instrument du sacrifice.
°वेला- moment du sacrifice.
होमाग्नि- होमानल- feu du sacrifice.
होमार्थ- a. qui sert pour l'oblation.
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.
