| YouTube Channel

हेरम्बः (herambaH)

 
Apte
English
हेरम्बः [hērambḥ], [हे शिवे रम्बति रम्ब्-अच् अलुक् समा˚ Tv.]
N.
 of Gaṇeśa
जेता हेरम्बभृङ्गिप्रमुखगणचमूचक्रिणस्तारकारेः
Mv.*
 2.17
हे हेरम्ब, किमम्ब, रोदिषि कथं, कर्णौ लुठत्यग्निभूः Subhāṣ.
A buffalo.
A boastful hero.
Comp.
 -जननी
N.
 of Pārvatī (mother of Gaṇeśa).
Apte Hindi
Hindi
हेरम्बः
पुं*
 - "हे शिवे रम्बति रम्ब् + अच्, अलुक् स*"
गणेश
हेरम्बः
पुं*
 - -
भैंसा
हेरम्बः
पुं*
 - -
धीरोद्धत नायक
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 गणेशः, गजाननः, गणपतिः, लम्बोदरः, वक्रतुण्डः, विनायकः, आखुवाहनः, एकदन्तः, गजमुखः, गजवदनः, गणनाथः, हेरम्बः, भालचन्द्रः, विघ्नराजः, द्वैमातुरः, गणाधिपः, विघ्नेशः, पर्शुपाणिः, आखुगः, शूर्पकर्णः, गणः
noun
हिन्दूनां एका प्रधाना तथा च अग्रपूज्या देवता यस्य शरीरं मनुष्यस्य मस्तकं तु गजस्य अस्ति।
"गणेशस्य वाहनं मूषकः अस्ति।"
Tamil
Tamil
ஹேரம்ப3: : விநாயகர்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
हेरम्बः,
पुं,
 (हे रणे शिवसमीपे वा रम्बते इति ।रवि शब्दे + पचाद्यच् ।) गणेशः । इत्यमरः । १ ।१ । ४१ ॥
महिषः । शौर्य्यगर्व्वितः । इति मेदिनी ॥
बुद्धविशेषः । तत्पर्य्यायः । हेरुकः २ चक्रसम्बरः३ देवः ४ वज्रकपाली ५ निशुम्भो ६ शशि-शेखरः ७ वज्रटीकः ८ । इति त्रिकाण्ड-शेषः ॥
* ॥
अथ हेरम्बमन्त्रः । स च ऊकार-युक्तो गकारः सबिन्दुः प्रणवादिनमोऽन्तश्चतु-रक्षरः । निबन्धे ।“पञ्चान्तको बिन्दुयुक्तो वामकर्णविभूषितः ।तारादिहृदयान्तोऽयं हेरम्बमनुरीरितः ।चतुर्वर्णात्मको नॄणां चतुर्वर्गफलप्रदः ॥
”अस्य पूजाप्रयोगः । प्रातःकृत्यादिपीठन्यासान्तंविधाय गणेशोक्तपीठशक्तीः पीठमनुञ्च विन्यस्यऋष्यादिन्यासं कुर्य्यात् । अस्य गणक ऋषि-र्गायत्त्री च्छन्दो हेरम्बा देवता गकारो बीजंविन्दुः शक्तिश्चतुर्व्वर्गसिद्ध्यर्ये विनियोगः । शिरसिगणकऋषये नमः । इत्यादि । ततः कराङ्ग-न्यासौ । गां गीं गूं गं गौं गः इत्येतैः षडङ्गानिकुर्य्यात् । तथा च ।“षड्दीर्घभाजा बीजेन षडङ्गानि प्रकल्पयेत् ॥
”ततो ध्यानम् ।“मुक्ताकाञ्चननीलकुन्दघुसृणच्छायैस्त्रिनेत्रा-न्वितै-र्नागास्यैर्हरिवाहनं शशिधरं हेरम्बमर्क-प्रभम् ।दृप्तं दानमभीतिमोदकरदान् टङ्कं शिरोऽक्षा-त्मिकांमालां मुद्गरमङ्कुशं त्रिशिखकं दोर्भिर्दधानंभजे ॥
”एवं ध्यात्वा मानसैः संपूज्य शङ्खस्थापनं कुर्य्यात् ।ततो गणेशोक्तपीठपूजान्तं कृत्वा ओँ हुँ हुँमहासिंहाय गां हेरम्बासनाय नम इत्यासनंपूजयेत् । तथा च निबन्धे ।“प्रणवं कवचद्वन्द्वं महासिंहाय गां ततः ।हेरम्बेति पदं पश्चात् आसनाय हृदन्ततः ॥
अयमासनमन्त्रः स्यात् प्रदद्यदिमुनासनम् ॥
”इति ॥
पीठन्यासोऽप्येवं मन्त्रः । तत ओँ मं मन्त्रेणमूर्त्तिं संकल्पयेत् । तथा च निबन्धे ।“तारादिविघ्नबीजेन मूर्त्तिं तस्य प्रकल्पयेत् ।”पुनर्ध्यात्वावाहनादिपञ्चपुष्पाञ्जलिदानपर्य्यन्तंविधाय आवरणपूजामारभेत् । यथा अग्न्यादि-कोणे मध्ये दिक्षु च गां हृदयाय नम इत्या-दिना पूजयेत् । तद्वहिरिन्द्रादीन् वज्रादींश्चसपूज्य धपादिविसर्जनान्तं कर्म्म समापयेत् ।अस्य पुरश्चरणं त्रिलक्षजपः । तथा च ।“त्रिलक्षञ्च जपेन्मन्त्रं दशांशं जुहुयात्ततः ।”होमद्रव्यं यथा, “लक्षत्रयं जपेन्मन्त्रमिक्षुदण्डैर्दशांशतः ।अपूपैराज्ययुक्तैर्व्वा जुहुयान्मन्त्रसिद्धये ॥
” * ॥
मन्त्रान्तरम् । गं क्षिप्रप्रसादनःय हृत् । तथा चनिबन्धे ।“सम्बर्त्तको नेत्रयुतः पार्श्वो वह्न्यासने स्थितः ।प्रसादनाय हृन्मन्त्रं स्वबीजाद्यो दशाक्षरः ॥
”अस्य पूजा प्रातःकृत्यादिपीठन्यासान्तं कर्म्मविधाय ऋष्यादिन्यासं कुर्य्यात् । शिरसि गणक-ऋषये नमः । मुखे विराट्छन्दसे नमः । हृदिक्षिप्रप्रसादनाय देवतायै नमः । तथा च निबन्धे ।“गणको मुनिराख्यातो विराट् छन्द उदी-रितम् ।क्षिपप्रसादनो विघ्नो देवतास्य प्रकीर्त्तिता ।दीर्घयुक्तेन बीजेन षडङ्गानि प्रकल्पयेत् ॥
”एकाक्षरवत् कराङ्गन्यासौ कृत्वा ध्यायेत् ।“पाशाङ्कुशौ कल्पलतां विषाणंदधत्स्वशुण्डाहितबीजपूरः ।रक्तस्त्रिनेत्रस्तरुणेन्द्रमौलि-र्हारोज्ज्वलो हस्तिमुखोऽवताद्वः ॥
”इति धात्वा मानसैः संपूज्य शङ्खस्थापनं कृत्वापीठपूजां विधाय पुनर्ध्यात्वावाहनादिपञ्चषुष्पा-ञ्जलिदानपर्य्यन्तं विधाय आवरणपूजामारभेत् ।अग्न्यादिषु गां हृदयाय नम इत्यादिना पूजयेत् ।तथा च निबन्धे ।“अङ्गानि पूर्व्वमभ्यर्च्च्य विघ्नानष्टौ यजेत्ततः ।पत्राग्रे पूजयेदेता ब्राह्म्याद्यास्तदनन्तरम् ॥
”पत्रेषु ।“विघ्नं विनायकं शूरं वीरं वरदसंज्ञकम् ।इभवक्त्रं चैकरदं लम्बोदरं प्रपूजयेत् ॥
”पत्राग्रेषु ब्राह्म्याद्यास्तद्वहिरिन्द्रादीन् वज्रा-दींश्च पूजयेत् । ततो धूपादिविसर्जनान्तं कर्म्मसमापयेत् । अस्य पुरश्चरणं लक्षजपः ।तथा च ।“लक्षं जपेज्जपस्यान्ते जुहुयादयुतं तिलैः ।मधुरत्रितयैव्वापि द्रव्यैरष्टाभिरीरितैः ॥
”इति कृष्णानन्दकृततन्त्रसारः ॥