हेमन्तः (hemantaH)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Apte
Englishहेमन्तः [hēmantḥ] न्तम् [ntam], न्तम् One of the six seasons, cold or winter season (comprising the months मार्गशीर्ष and पौष)
नव- प्रवालोद्गमसस्यरम्यः प्रफुल्ललोध्रः परिपक्वशालिः । विलीनपद्मः प्रपत- त्तुषारो हेमन्तकालः समुपागतः प्रिये ॥ 4.1. -नाथः the wood-apple tree.
Apte Hindi
Hindiहेमन्तः
- "हि + झ, मुट् आगमः"
"छः ऋतुओं में से एक, जाड़े का मौसम (जो मार्गशीर्ष और पौसमास में आता है) "
Wordnet
Sanskrit हेमन्तः, हेमन्तम्, हैमनः, उष्मासहः, शरदन्तः, हिमागमः
शीतकालः यत् अग्रहायणपौषमासात्मकः।
"हेमन्ते कस्मिंश्चित् स्थाने हिमपातः भवति।"
शीतकालः, शीतकः, हेमन्तः, सहाः, हैमनः
शीतस्य कालः।
"यदा शीतकाले वर्षा जायते तदा शीतत्वं वर्धते।"
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
वैजयन्तीकोषः
SanskritWord: हेमन्तः
Root: हेमन्त
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ मार्गपौषाभ्यां निष्पन्नः ऋतुः
Meaning(s):
⇒ Cold season consisting of the two months Margaśirṣa and Taiṣa
Shloka(s):
2|1|87|1 ► हेमन्तः प्रसवो लोध्रः शैखस्तु शिशिरोऽस्त्रियाम्। (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|1|87|1 ⇢ हेमन्तः (हेमन्त) (पुं) ⇒ Cold season consisting of the two months Margaśirṣa and Taiṣa ⇒ मार्गपौषाभ्यां निष्पन्नः ऋतुः
➠ 2|1|87|1 ⇢ प्रसवः (प्रसव) (पुं) ⇒ Epithet of Hémanta season ⇒ मार्गपौषाभ्यां निष्पन्नः ऋतुः
➠ 2|1|87|1 ⇢ लोध्रः (लोध्र) (पुं) ⇒ Epithet of Hémanta season ⇒ मार्गपौषाभ्यां निष्पन्नः ऋतुः
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ तैषः
परा_अपरासंबन्धः ➡ ऋतुः
जातिः ➡ कालः
Tamil
Tamilஹேமந்த: : ஹேமந்தம் = பனிக்காலம்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritहेमन्तः, (हन्ति लोकान् शैत्येनेति । हन् +“हन्ते र्मुठि च ।” उणा ०३ । १२९ । इतिझच् हन्तेर्हि चेति हिरादेशः मुडागमोगुणश्च ।) ऋतुविशेषः । स तु अग्रहायणपौष-मासात्मकः । यथा । षडमी ऋतवः पुंसिमार्गादीनां युगैः क्रमादिति वक्ष्यमाणेनान्वयः ।ते के इत्याह हेमन्त इत्यादि मार्गपौषाभ्यांऋतुर्हेमन्तः । हन्ति सन्तापमिति । हिमो-ऽन्तोऽस्येति वा मनीषादित्वात् हेमन्तः । अर्द्ध-र्च्चादिरयमिति केचित् । तेन अस्त्रियामित्य-स्यानेनापि सम्बन्धः । हेमन्शब्दोऽप्यस्तीतिमाधवी । इति भरतः ॥
तत्पर्य्यायः । हैमनः २ ।इति शब्दरत्नावली ॥
उष्मासहः ३ शरदन्तः ४हिमागमः ५ । तत्कालोद्भवजलगुणाः ।“हैमन्तिकं जलं स्निग्धं वृष्यं बल्यं हितं गुरु ।”इति राजनिर्घण्टः ॥
* ॥
तत्र लोकप्रतपनार्थमग्निप्रदानफलं यथा, --“हेमन्ते शिशिरे चैव पुण्याग्निं यः प्रयच्छति ।सर्व्वलोकप्रतापार्थं स पुण्यां गतिमाप्नुयात् ॥
”इति वह्निपुराणे कन्यादाननामाध्यायः ॥
तत्र भगवत्समीपे अग्निप्रज्वालनविधिः सेवा-शब्दे द्रष्टव्यः ॥
* ॥
तत्र वर्णनीयानि ।“हेमन्ते दिनलघुता शीतयवस्तम्बमरुवक-हिमानि ।”इति कविकल्पलता ॥
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.