हेत्वाभासः (hetvAbhAsaH)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Apte Hindi
Hindiहेत्वाभासः
हेतुः-आभासः -
"वह हेतु जो किसी कार्य का कारण तो न हो, परन्तु हेतु सा आभासिक हो, कुतर्क, "
Wordnet
Sanskrit हेत्वाभासः
कृतिविशेषः ।
"हेत्वाभासः इति नामकानां नैकेषां कृतीनाम् उल्लेखः कोषे अस्ति"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritहेत्वाभासः, (हेतुरिव आभासते । आ + भास+ अच् । हेतोरामासो वेति । आ + भास +घञ् ।) हेतुदोषः । स तु पञ्चविधः । व्यभि-चारः १ विरुद्धः २ असिद्धः ३ सत्प्रतिपक्षः ४वाधः ५ । यथा, --“अनैकान्तो विरुद्धश्चाप्यसिद्धः प्रतिपक्षितः ।कालात्ययापदिष्टश्च हेत्वाभासास्तु पञ्चधा ॥
आद्यः साधारणस्तु स्यात् स्यादसाधारणो-ऽपरः ।तथैवानुपसंहारी त्रिधानैकान्तिको भवेत् ॥
यः सपक्षे विपक्षे च स तु साधारणो मतः ।यस्तूभयस्माद्व्यावृत्तः स त्वसाधारणो मतः ॥
तथैवानुपसंहारी केवलान्वयिपक्षकः ।यः साध्यवति नैवास्ति स विरुद्ध उदाहृतः ॥
आश्रयासिद्धिराद्या स्यात् स्वरूपासिद्धिरप्यथ ।व्याप्यत्वासिद्धिरपरा स्यादसिद्धिरतस्त्रिधा ॥
पक्षासिद्धिर्यत्र पक्षो भवेन्मणिमयो गिरिः ।ह्रदो द्रव्यं धूमवत्त्वादत्रासिद्धिरथापरा ॥
व्याप्यत्वासिद्धिरपरा नीलधूमादिके भवेत् ।विरुद्धयोः परामर्शो हेत्वोः सत्प्रतिपक्षता ॥
साध्यशून्यो यत्र पक्षस्त्वसौ वाध उदाहृतः ।उत्पत्तिकालीनघटे गन्धादिर्यत्र साध्यते ॥
”इति भाषापरिच्छेदः ॥
* ॥
तस्य सामान्यलक्षणानि यथा । अनुमिति-कारणीभूताभावप्रतियोगि यथार्थज्ञानविष-यत्वम् । यद्विषयत्वेन लिङ्गज्ञानस्यानुमितिप्रति-बन्धकत्वम् । ज्ञायमानं सत् यदनुमितिप्रति-बन्धकं तत्त्वं वा हेत्वाभासत्वम् ॥
* ॥
तस्यविशेषलक्षणानि यथा । उभयकोट्युपस्थापक-तावच्छेदकरूपवत्त्वं तत्त्वम् । विरुद्धान्यपक्ष-वृत्तित्वे सति अनुमितिविरोधिसम्बन्धाव्या-वृत्तिर्व्वा अनैकान्तिकः । विपक्षवृत्तित्वं साधा-रणत्वम् । सर्व्वसपक्षव्यावृत्तो हेतुरसाधारणः ।व्याप्तिग्रहानुकूलैकधर्म्युपसंहाराभावो यत्र सहेत्वभिमतोऽनुपसंहार्य्यः ॥
* ॥
साध्यव्यापका-भावप्रतियोगित्वं विरुद्धत्वम् ॥
* ॥
साध्यविरो-ध्युपस्थापनसमर्थसमानबलोपस्थित्या प्रतिरुद्व-कार्य्यलिङ्गंत्वंतत्वं सत्प्रतिपक्षितत्वम् ॥
* ॥
व्याप्ति-पक्षधर्म्मतानिश्चयविरोधिरूपवत्त्वं असिद्धिः ।पक्षनिष्ठ-प्रमाविषयत्व-प्रकारामाव-प्रतियोगि-साध्यकत्वं वाधः । इति चिन्तामणिः ॥
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.