हृषीकेश (hRSIkeza)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 हृषीकेश m.
  (-शः) VISHṆU.
 E.
  हृषीक an organ of sense,  ईश lord.

Capeller Eng

English

 हृषीकेश m.
  E.
  of Viṣṇu-Kṛṣṇa. 

Yates

English

 हृषीके-श (शः) 1.
m.
  Krishna.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   हृषीकेश  hRSIkeza m.
   name of Krishna (hrishika,  any organ of sense,  hrishikesha means lord of the organs of sense,  or the faculties)

 
   हृषीकेश  hRSIkeza     lord of the senses  
   हृषीकेश  hRSIkeza  m.
   name of Krishna (hrishika,  any organ of sense,  hrishikesha means lord of the organs of sense,  or the faculties)     
            

Wilson

English

 हृषीकेश
m.
  (-शः) KṚṢṆA or VIṢṆU.
E.
  हृषीक an organ of sense,  and ईश lord.

Monier Williams Cologne

English

 हृषी-केश a See below under हृषीक.

 हृषीकेश b m.
  (perhaps =
  हृषी-केश cf.
   हृषी-वत् above) id. (-त्व n.
 ),  MBh.
  
 Hariv.
  &c.
  

 N.
  of the tenth month,  VarBṛS.
 

 of a Tīrtha,  Cat.
 

 of a poet,  ib.

 lord of the senses (said of Manas),  BhP.
  

Macdonell

English

 हृषीकेश hṛṣī-keśa,  m.
  (having his hair 🞄erect),  ep. of Viṣṇu-Kṛṣṇa. 

Benfey

English

 हृषीकेश हृषीकेश,  i. e. हृषीक
-ईश,  m.
  Kṛṣṇa or Viṣṇu,  Rām.  1, 
45,  30
 Rājat. 5,  100.

Hindi

हे सभी इंद्रियों के गुरु

Apte Hindi

Hindi

हृषीकेशः
पुं*
  हृषीकम्-ईशः -
विष्णु या कृष्ण का विशेषण

L R Vaidya

English

 hfzIka-ISa {% m. %} an epithet of Vishṇu or Kṛishṇa,  Bg.i.15,  21,  24.

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 हृषीकेश poet. Skm.

 हृषीकेश son of Somacandra:
		Trivikramaśatakaṭīkā.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

dga' ba'i dbang po
हृषीकेश

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
विष्णुर्जिष्णुजनार्दनौ हरिहृषीकेशाच्युताः केशवो
दाशार्हः पुरुषोत्तमोऽब्धिशयनोपेन्द्रावजेन्द्रानुजौ ।
विष्वक्सेननरायणौ जलशयो नारायणः श्रीपति-
र्दैत्यारिश्च पुराणयज्ञपुरुषस्तार्क्ष्यध्वजोऽधोक्षजः ॥ २१४ ॥
गोविन्दषड्बिन्दुमुकुन्दकृष्णा वैकुण्ठपद्मेशयपद्मनाभाः ।
वृषाकपिर्माधववासुदेवौ विश्वंभरः श्रीधरविश्वरूपौ ॥ २१५ ॥
दामोदरः शौरिसनातनौ विधुः पीताम्बरो मार्जजिनौ कुमोदकः ।
त्रिविक्रमो जह्नुचतुर्भुजौ पुनर्वसुः शतावर्तगदाग्रजौ स्वभूः ॥ २१६ ॥
मुञ्जकेशिवनमालिपुण्डरीकाक्षबभ्रुशशबिन्दुवेधसः ।
पृश्निशृङ्गधरणीधरात्मभूः पाण्डवायनसुवर्णबिन्दवः ॥ २१७ ॥
श्रीवत्सो देवकीसूनुर्गोपेन्द्रो विष्टरश्रवाः ।
सोमसिन्धुर्जगन्नाथो गोवर्धनधरोऽपि च ॥ २१८ ॥
यदुनाथो गदाशार्ङ्गचक्रश्रीवत्सशङ्खभृत् ।
-wordlist-
 
विष्णु (पुं),  जिष्णु (पुं),  जनार्दन (पुं),  हरिकेश (पुं),  हृषीकेश (पुं),  अच्युत (पुं),  केशव (पुं),  दाशार्ह (पुं),  पुरुषोत्तम (पुं),  अब्धिशयन (पुं),  उपेन्द्र (पुं),  अज (पुं),  इन्द्रानुज (पुं),  विष्वक्सेन (पुं),  नरायण (पुं),  जलशय (पुं),  नारायण (पुं),  श्रीपति (पुं),  दैत्यारि (पुं),  पुराणपुरुष (पुं),  यज्ञपुरुष (पुं),  तार्क्ष्यध्वज (पुं),  अधोक्षज (पुं),  गोविन्द (पुं),  षड्बिन्दु (पुं),  मुकुन्द (पुं),  कृष्ण (पुं),  वैकुण्ठ (पुं),  पद्मेशय (पुं),  पद्मनाभ (पुं),  वृषाकपि (पुं),  माधव (पुं),  वासुदेव (पुं),  विश्वम्भर (पुं),  श्रीधर (पुं),  विश्वरूप (पुं),  दामोदर (पुं),  शौरि (पुं),  सनातन (पुं),  विधु (पुं),  पीताम्बर (पुं),  मार्ज (पुं),  जिन (पुं),  कुमोदक (पुं),  त्रिविक्रम (पुं),  जह्नु (पुं),  चतुर्भुज (पुं),  पुनर्वसु (पुं),  शतावर्त (पुं),  गदाग्रज (पुं),  स्वभू (पुं),  मुञ्जकेशिन् (पुं),  वनमालिन् (पुं),  पुण्डरीकाक्ष (पुं),  बभ्रु (पुं),  शशबिन्दु (पुं),  पृश्निशृङ्ग (पुं),  धरणीधर (पुं),  पाण्डवायन (पुं),  सुवर्णबिन्दु (पुं),  श्रीवत्स (पुं),  देवकीसूनु (पुं),  गोपेन्द्र (पुं),  विष्टरश्रवस् (पुं),  सोमसिन्धु (पुं),  जगन्नाथ (पुं),  गोवर्धनधर (पुं),  यदुनाथ (पुं),  गदाभृत् (पुं),  शार्ङ्गभृत् (पुं),  चक्रभृत् (पुं),  श्रीवत्सभृत् (पुं),  शङ्खभृत् (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

विष्णु
विष्णु,  कृष्ण,  केशव,  मञ्जुकेशी,  श्रीवत्साङ्क,  श्रीपति,  पीतवासस्,  विष्वक्सेन,  विश्वरूप,  मुरारि,  शौरि,  शार्ङ्गिन्,  पद्मनाभ,  मुकुन्द,  गोविन्द,  धरणिधर,  सुपर्णकेतु,  वैकुण्ठ,  जलशयन,  चतुर्भुज,  दैत्यारि,  मधुमथन,  रथाङ्गपाणि,  दाशार्ह,  क्रतुपुरुष,  वृषाकपि,  जनार्दन,  अधोक्षज,  वासुदेव,  दामोदर,  श्रीधर,  अच्युत,  उपेन्द्र,  इन्द्रावरज,  बभ्र,  हरि,  हृषीकेश,  आत्मभू,  पुण्डरीकाक्ष,  श्रीवत्स,  विष्टरश्रवस्,  नारायण,  जगन्नाथ,  वनमाली,  गदाधर,  सनातन,  जिन,  शम्भु,  विधि,  वेधस्,  गदाग्रज,  कैटभारि,  अज,  जिष्णु,  कंसजित्,  पुरुषोत्तम
विष्णुः कृष्णः केशवो मञ्जुकेशी, 
श्रीवत्साङ्कः श्रीपतिः पीतवासाः ।
विष्वक्सेनो विश्वरूपो मुरारिः, 
शौरिः शार्ङ्गी पद्मनाभो मुकुन्दः ॥ २१ ॥
गोविन्दो धरणिधरः सुपर्णकेतु-
र्वैकुण्ठो जलशयनश्चतुर्भुजश्च ।
दैत्यारिर्मधुमथनो रथाङ्गपाणि-
र्दाशार्हः क्रतुपुरुषो वृषाकपिः स्यात् ॥ २२ ॥
जनार्दनाधोक्षजवासुदेवं दामोदरं श्रीधरमच्युतं च ।
उपेन्द्रमिन्द्रावरजं च बभ्रं हरिं हृषीकेशमुदाहरन्ति ॥ २३ ॥
आत्मभूः पुण्डरीकाक्षः श्रीवत्सो विष्टरश्रवाः ।
नारायणो जगन्नाथो वनमाली गदाधरः ॥ २४ ॥
सनातनो जिनः शम्भुर्विधिर्वेधा गदाग्रजः ।
कैटभारिरजो जिष्णुः कंसजित्पुरुषोत्तमः ॥ २५ ॥
verse 1.1.1.21
page 0004

नाममाला

Sanskrit

कृष्ण,  दामोदर,  विष्णु,  उपेन्द्र,  पुरुषोत्तम,  केशव,  हृषीकेश,  शार्ङ्गिन्,  नारायण,  हरि,  केशीसूदन,  मधुसूदन,  बलिसूदन,  बाणसूदन,  हिरण्यकशिपुसूदन,  मुरसूदन,  शौरि,  पद्मनाभ,  अधोक्षज,  गोविन्द,  वासुदेव
कृष्णो दामोदरो विष्णुरुपेन्द्रः पुरुषोत्तमः ।
केशवश्च हषीकेशः शार्ङ्गी नारायणो हरिः ॥ ७४ ॥
केशी मधुर्बलिर्बाणो हिरण्यकशिपुर्मुरः ।
तदादिसूदनः शौरिः पद्मनाभोऽप्यधोक्षजः ॥ ७५ ॥
गोविन्दो वासुदेवश्च लक्ष्मीः श्रीर्गोमिनीन्दिरा ।
तत्पतिः शैलभूम्यादिधरश्चक्रधरस्तथा ॥ ७६ ॥
verse 0.1.1.74
page 0039

Mahabharata

English

Hṛshīkeśa = Kṛshṇa (Vishṇu),  q.v.

Hṛshīkeśa,  pl. (ºāḥ) a class of beings (cf. the prec.).--§ 616 (Sauptikap.): X,  6,  224 (hundred thousand of H. issued from the being who resisted Aśvatthāman).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 हृषीकेशः,  पुं,
   (हृषीकाणां ईशः ।) विष्णुः ।इत्यमरः । १ । १ । १८ ॥
 हृषीकाणामिन्द्रियाणा-मीशो हृषीकेशः क्षेत्रज्ञरूपकत्वात् परमात्म-त्वाद्वा । इन्द्रियाणि यद्वशे वर्त्तन्ते स पर-मात्मा । इति शङ्कराचार्य्यः । पौराणिका-स्त्वाहुः । हृष्टा जगत् प्रीतकराः केशा रश्मयो-ऽस्य हृषीकेशः । पृषोदरादिः । अयं हिसूर्य्यरूपश्चन्द्ररूपश्च । तथा च मोक्षधर्म्मे ।“सूर्य्याचन्द्रमसोः शश्वत् अशुभिः केशसंज्ञितैः ।बोधयत् खापयच्चैव जगदुद्भिद्यते पृथक् ।बोधनात् स्वापनाच्चैव जगतो हर्षणं भवेत् ॥
अग्नीसोमकृतैरेव कर्म्मभिः पाण्डुनन्दन ! ।हृषीकेशोऽहमीशानो वरदो लोकभावनः ॥
”इति भरतः ॥
अपि च ।“हृषीकाणि नियम्याहं यतः प्रत्यक्षतां गतः ।हृषीकेश इति ख्यातो नाम्नां तत्रैव संस्थितः ॥
”इति वाराहे रुरुक्षेत्रहृषीकेशमहिमानामा-ध्यायः ॥
 * ॥
“वृथा धर्म्मञ्चरिष्यन्ति कलौ तस्मिन् युगान्तिमे ॥
ये चान्यशापनिर्द्दग्धा गौतमस्य महात्मनः ।सर्व्वे ते ह भविष्यन्ति ब्राह्मणद्यासु जातिषु ॥
विनिन्दन्ति हृषीकेशं ब्राह्मणान् ब्रह्मवादिनः ।वेदवाह्या व्रताचारा दुराचारा वृथाश्रमाः ॥
मोहयन्ति जनान् सर्व्वान् दर्शयित्वा फलानि च ।तमसाविष्टमनसो वैडालव्रतिकाधमाः ॥
कलौ रुद्रो महादेवो लोकानामीश्वरः परः ॥
न देवता भवो नृणां देवतानाञ्च दैवतम् ।करिष्यत्यवताराणि शङ्करो नीललोहितः ॥
श्रौतस्मार्त्तप्रतिष्ठार्थं भक्तानां हितकाम्यया ।उपदेक्ष्यन्ति तज्ज्ञानंशिष्याणां ब्रह्मसंहितम् ॥
”इति कौर्म्मे २७ अध्यायः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 हृषीकेश पु०
  ६ त० । विष्णौ अमरः । अन्तर्यामिव्राह्मणे तस्यसर्वनियन्तृत्वोक्तेः सर्वेन्द्रियप्रवर्त्तकत्थादीशत्वम् ।

Capeller

German

 हृषीकेश u.
°श्वर m.
  Herr der Sinne,  Bein. 
Viṣṇu's u. Kṛṣṇa's.

Burnouf

French

 हृषीकेश हृषीकेश m.
  Kṛṣṇa,  Viṣṇu.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.