हृद्य (hRdya)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 हृद्य mfn.
   (-द्यः-द्या-द्यं)
	 1. Dear,  beloved cherished,  desired.
	 2. Grateful, 
pleasant,  agreeable.
	 3. Produced in or from the heart.
	 4. Affec-
tionate,  kind.
	 m.
  (-द्यः) A Mantra of the Vedas for effecting any
one's subjection or fascination. 
	 f.
  (-द्या) Vriddhi,  a medicinal root, 
so named.
	 n.
  (-द्यं) Cassia bark.
 E.
  हृद् the heart,  यत् aff.
  

Capeller Eng

English

 हृ॑द्य a.
  being in the heart,  hearty,  inner
 dear to the
heart,  pleasant,  agreeable.

Yates

English

 हृद्य (द्यः-द्या-द्यं)
a. Dear,  beloved, 
grateful,  kind.
m.
  A
mantra to
fascinate. 1.
f.
  Medicinal root.
n.
  Cassia bark.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

हृद्य 	-	 hRdya 	-	 adj.
  	-	  beloved
हृद्य 	-	 hRdya 	-	 adj.
  	-	  lovely
हृद्य 	-	 hRdya 	-	 adj.
  	-	  grateful
हृद्य 	-	 hRdya 	-	 adj.
  	-	  proceeding from or produced in the heart
हृद्य 	-	 hRdya 	-	 adj.
  	-	  being in the heart
हृद्य 	-	 hRdya 	-	 adj.
  	-	  inward
हृद्य 	-	 hRdya 	-	 adj.
  	-	  dainty
हृद्य 	-	 hRdya 	-	 adj.
  	-	  pleasing or dear to the heart
हृद्य 	-	 hRdya 	-	 adj.
  	-	  internal
हृद्य 	-	 hRdya 	-	 adj.
  	-	  cherished
हृद्य 	-	 hRdya 	-	 adj.
  	-	  pleasant to the stomach savoury
हृद्य 	-	 hRdya 	-	 adj.
  	-	  loved
हृद्य 	-	 hRdya 	-	 adj.
  	-	  innermost
हृद्य 	-	 hRdya 	-	 adj.
  	-	  charming
हृद्य 	-	 hRdya 	-	 adj.
  	-	  pleasant
हृद्य 	-	 hRdya 	-	 adj.
  	-	  inmost
हृद्य 	-	 hRdya 	-	 m.
  	-	  Vedic mantra employed to effect the subjection of an enemy or rival
हृद्य 	-	 hRdya 	-	 m.
  	-	  she-goat
हृद्य 	-	 hRdya 	-	 m.
  	-	  wood-apple tree
हृद्य 	-	 hRdya 	-	 m.
  	-	  red arsenic
हृद्य 	-	 hRdya 	-	 n.
  	-	  white cumin
हृद्य 	-	 hRdya 	-	 n.
  	-	  intoxicating drink made from honey or the blossoms of honey tree  [ Madhuca longifolia -Bot. ]
हृद्य 	-	 hRdya 	-	 n.
  	-	  thick sour milk
हृद्य 	-	 hRdya 	-	 n.
  	-	  aromatic bark of cinnamon  [ Laurus Cassia - Bot. ]

हृद्य 	-	  hRdya 	-	 adj.
  	-	 inmost
अन्तरात्मन् 	-	  antarAtman 	-	 m.
  	-	 inmost soul
मर्मपीडा 	-	  marmapIDA 	-	 f.
  	-	  pain in the inmost soul

Wilson

English

 हृद्य
mfn.
   (-द्यः-द्या-द्यं)
1 Dear,  beloved,  cherished,  desired.
2 Grateful,  pleasant,  agreeable.
3 Produced in or from the heart.
4 Affectionate,  kind.
m.
  (-द्यः) A Mantra of the Vedas for
effecting any one's subjection or fascination. 
f.
  (-द्या) Vṛddhi,  a
medicinal root,  so named.
n.
  (-द्यं) Cassia bark.
E.
  हृद् the heart,  यत् aff.
  

Apte

English

हृद्य [hṛdya],  a.
  [हृदि स्पृश्यते मनोज्ञत्वात् हृद्-यत्]

Hearty,  cordial,  sincere.

Dear to the heart,  cherished,  dear,  desired,  beloved
 लोकोत्तरा च कृतिराकृतिरार्तहृद्या Bv.*
  1.69.

Agreeable,  pleasant
 charming
 भूम्ना रसानां गहनाः प्रयोगाः सौहार्दहृद्यानि विचेष्टितानि Māl.
 1.4
8.4
 R.*
  11.68.

Affectionate,  kind. 

Savoury,  dainty
 रम्याः स्निग्धाः स्थिरा हृद्या आहाराः सात्त्विकप्रियाः Bg.*
  17.8.

द्या Red arsenic.

A she-goat.

द्यम् White cumin. 

Thick sour milk. Comp.
   -गन्धः the Bilva tree. -गन्धा the great-flowered jasmine.

गन्धम् small cumin. 

sochal salt.

Apte 1890

English

 हृद्य a. [हृदि स्पृश्यते मनोज्ञत्वात् हृद्-यत्] 1 Hearty,  cordial,  sincere. 
2 Dear to the heart,  cherished,  dear,  desired,  beloved
 Bv. 1. 69. 
3 Agreeable,  pleasant
 charming
 Māl. 1. 4,  8. 4,  R. 11. 68. 
4 Affectionate,  kind. 
Comp. 
गंधः the Bilva tree. 
गंधा the great-flowered jasmine. 
गंधं {1} small cumin. {2} sochal salt. 

Monier Williams Cologne

English

 हृ॑द्य mf(आ)n.  being in the heart,  internal,  inward,  inmost,  innermost,  RV.
  

 pleasing or dear to the heart,  beloved,  cherished,  RV.
  
 TBr.
  
 BhP.

 grateful,  pleasant,  charming,  lovely,  Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 pleasant to the stomach savoury,  dainty (as food),  ib.

 proceeding from or produced in the heart,  L.
 

 हृ॑द्य m.
  the wood-apple tree,  L.
 

 a Vedic Mantra employed to effect the subjection of an enemy or rival,  L.
 

 हृ॑द्य (अम्),  n.
  white cumin,  L.
 

 the aromatic bark of Laurus Cassia,  L.
 

 thick sour milk,  L.
 

 intoxicating drink made from honey or the blossoms of Bassia Latifolia,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 हृद्य,  अस्,  आ,  अम्,  hearty,  cordial,  proceeding
from or produced in the heart
 dear to the heart, 
beloved,  cherished,  desired
 affectionate,  kind
 grate-
ful,  pleasant,  agreeable
 savory
 (अस्),  m. a Vedic
Mantra employed to effect the subjection or fascina-
tion of an enemy or rival
 (आ),  f. the medicinal root
called Vṛddhi
 (अम्),  n. the bank of the Laurus
Cassia.
—हृद्य-गन्ध,  अस्,  m. the Vilva tree
(आ),  f. great-flowered jasmine
 (अम्),  n. small
cumin
 sochal salt.
—हृद्य-गन्धि,  n. small
cumin.
—हृद्य-ता,  f. or हृद्य-त्व,  अम्,  n.
cordiality,  heartiness,  agreeableness,  delightfulness.

Macdonell

English

 हृद्य hṛ́d-ya,  a.
  V.: being in the heart,  innermost
 🞄[Page380-2] 🞄V.,  C.: dear to the heart,  beloved
 🞄C.: savoury (food etc.)
 pleasant,  charming: 🞄-tā,  f.
  pleasantness.

Benfey

English

 हृद्य हृद् + य, 
 I. adj.
 
 1. Produced
in or from the heart.
 2. Dear,  Bhag.
17,  8.
 3. Affectionate.
 4. Pleasant, 
Rām.  3,  52,  25
 Kathās. 26,  283.
 5.
Savoury,  Man.  3,  227.
 II. m.
  A Mantra
or verse for effecting fascination. 
 III.
f.
  या,  A medicinal root.
 IV. n.
  Cassia
bark.

Apte Hindi

Hindi

हृद्य
वि* - हृदि स्पृशते मनोज्ञत्वात्-हृद् + यत्
"हार्दिक,  दिली,  भीतरी"

हृद्य
वि* - -
"जो हृदय को प्रिय लगे,  स्निग्ध,  प्रिय,  अभीष्ट,  वल्लभ "

हृद्य
वि* - -
"रुचिकर,  सुखकर,  मनोहर"

हृद्य
वि* - हृद्+यत्
"स्वादिष्ट, रुचिकर"

L R Vaidya

English

 hfdya {% a. (f. द्या) %} 1. Pleasant,  agreeable,  savoury,  Bg.xvii.8
 2. affectionate,  kind
 3. dear to the heart,  cherished,  desired.

Bopp

Latin

 हृद्य (a हृद् s. य) amoenus,  jucundus,  gratus,  suavis,  ama-
tus. BH. 17. 8.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

nyams dga'
१) रम्य २) हृद्य

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
चारु हारि रुचिरं मनोहरं वल्गु कान्तमभिरामबन्धुरे ।
वामरुच्यसुषमाणि शोभनं मञ्जुमञ्जुलमनोरमाणि च ॥ १४४४ ॥
साधुरम्यमनोज्ञानि पेशलं हृद्यसुन्दरे ।
काम्यं कम्रं कमनीयं सौम्यं च मधुरं प्रियम् ॥ १४४५ ॥
-wordlist-
 
चारु (वा),  हारि (वा),  रुचिर (वा),  मनोहर (वा),  वल्गु (वा),  कान्त (वा),  अभिराम (वा),  बन्धुर (वा),  वाम (वा),  रुच्य (वा),  सुषम (वा),  शोभन (वा),  मञ्जु (वा),  मञ्जुल (वा),  मनोरम (वा),  साधु (वा),  रम्य (वा),  मनोज्ञ (वा),  पेशल (वा),  हृद्य (वा),  सुन्दर (वा),  काम्य (वा),  कम्र (वा),  कमनीय (वा),  सौम्य (वा),  मधुर (वा),  प्रिय (वा)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

प्राग्र्य
प्राग्र्य,  प्राग्रहर,  प्रवेक,  अपर,  वर्य,  वरेण्य,  वर,  श्रेष्ठ,  प्रेष्ठ,  अनुत्तम,  मधुर,  मञ्जु,  प्रिय,  मञ्जुल,  हृद्य,  हारि,  मनोहर,  रुचिर,  कान्त,  पर,  सुन्दर,  सौम्य,  साधु,  वल्गु,  चारु,  सुषम,  वाम,  शुभ,  पेशल,  अग्र्य,  प्रधान,  प्रमुख,  पुरोग,  मुख्य,  परार्ध्य,  प्रवर,  प्रवर्ह,  अग्रेसर,  सत्तम,  उत्तम,  ग्रामण्य,  अग्रण्य
प्राग्र्यं प्राग्रहरं प्रवेकमपरं वर्यं वरेण्यं वरं, 
श्रेष्ठं प्रेष्ठमनुत्तमं च मधुरं मञ्जु प्रियं मञ्जुलम् ।
हृद्यं हारि मनोहरं च रुचिरं कान्तं परं सुन्दरं, 
सौम्यं साधु च वल्गु चारु सुषमं वामं शुभं पेशलम् ॥ ६८९ ॥
अग्र्यं प्रधानं प्रमुखं पुरोगं, 
मुख्यं परार्ध्यं प्रवरं प्रवर्हम् ।
अग्रेसरं सत्तममुत्तमं च, 
ग्रामण्यमग्रण्यमुदाहरन्ति ॥ ६९० ॥
verse 4.1.1.689
page 0080

नाममाला

Sanskrit

चारु,  श्लक्ष्ण,  रुचिर,  प्रशस्त,  हृद्य,  बन्धुर,  दर्शनीय,  मनोज्ञ,  स्वान्तहारि,  आस्वनितहारि,  चित्तहारि,  चेतोहारि,  अन्तःकरणहारि,  मनोहारि,  हृदयहारि,  विशिखहारि,  आकूतहारि
चारु श्लक्ष्णं च रुचिरं प्रशस्तं हृद्यबन्धुरम् ।
दर्शनीयं मनोज्ञं च चित्तपर्यायहारि च ॥ १७८ ॥
verse 0.1.1.178
page 0085

Mahabharata

English

Hṛdya,  a Ṛshi. § 266 (Śakrasabhāv.): II,  7,  295 (in the palace of Indra).

पुराणम्

English

हृद्य / HṚDYA. A great sage. He lives in the assembly of indra. (Sabhā Parva,  Chapter 7,  13).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 हृद्यं,  क्ली,
   (हृदयस्य प्रियं मनोज्ञत्वात् । हृदय+ “हृदयस्य हृल्लेखयदण् लासेषु ।” ६ । ३ । ५० ।इति यत् हृदादेशश्च ।) गुडत्वक् । इति शब्द-रत्नावली ॥

 हृद्यः,  पुं,
   (हृदय + यत् । हृदादेशः ।) वशकृद्-वेदमन्त्रः । इति मेदिनी ॥

 हृद्यः,  त्रि,  (हृदयस्य प्रियमिति । हृदय + “हृद-यस्य हृल्लेखयदण्लासेषु ।” ६ । ३ । ५० ।इति यत् हृदादेशश्च ।) मनोहरः । इत्यमरः ।३ । १ । ५३ ॥
 अस्य पर्य्यायः मनोज्ञशब्दे द्रष्टव्यः ॥
हृज्जः । हृद्धितः । हृत्प्रियः । इति मेदिनी ॥
(यथा,  मनौ । ३ । २२७ ।“भक्ष्यं भोज्यञ्च विविधं मूलानि च फलानि च ॥
हृद्यानि चैव मांसानि पानानि सुरभीणि च ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 हृद्य न०
  हृदि स्पृश्यते मनोज्ञत्वात् हद् + यत् । १ गुडत्वचि(दारचिनि) शब्दर० । २ मनोज्ञे त्रि०
  अमरः । ३ वृद्धिना-मोषधौ स्त्री । ४ वशकृन्मन्त्रभेदे पु०
  मेदि० ।

Capeller

German

 हृ॑द्य Herzens-,  innerst,  geliebt,  angenehm, 
reizend.

Grassman

German

 (hṛ́dya),  hṛ́dia,  a.,  1〉 dem Herzen [hṛ́d] theuer,  herzlich geliebt,  lieb
 2〉 durch den Gen. des Herzens wiederzugeben.
-am 1〉 sūnúm {396, 2}.
-āt 1〉 samudrā́t {354, 5}.
-ās [A. p. f. gegen Pada] 2〉 pratiṣṭhā́s {899, 6} [Pada pratiṣṭhā́ hṛ́dyā].

Stchoupak

French

 हृद्य-
 a. cher,  aimé 
 charmant,  aimable,  gracieux 
 -तम- sup.
très plaisant 
 -तर- compar. plus plaisant.
हृद्यामोदए- a. au parfum exquis.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.