| YouTube Channel

हृच्छय (hRcchaya)

 
शब्दसागरः
English
हृच्छय
m.
 (-यः) KĀMADEVA.
E.
 हृत् the heart, and शय who sleeps.
Capeller Eng
English
हृच्छय
a.
 lying in the heart
m.
 love or the god of
love.
Yates
English
हृ-च्छय (यः) 1.
m.
 Kāmadeva.
Wilson
English
हृच्छय
m.
 (-यः) KĀMADEVA.
E.
 हृत् the heart, and शय who sleeps.
Monier Williams Cologne
English
हृच्—छय
mfn.
 (for -शय) lying or abiding in the heart (with मुनिः-पुराणः, ‘the eternal Monitor in the heart’, i.e. ‘the conscience’),
MBh.
BhP.
हृच्—छय
m.
 ‘h°-dweller’, Kāma-deva or love, ib.
Macdonell
English
हृच्छय hṛd-śaya,
a.
 abiding in the heart: 🞄w. muniḥ purāṇaḥ, the old sage in the heart 🞄= the conscience
m.
 love
god of love: -pīḍita, pp. tormented with, love, love-sick
🞄-vardhana,
a.
 increasing love
-āviṣṭa, 🞄pp. occupied by love.
Benfey
English
हृच्छय हृच्छय, i. e. हृद्-शि + अ,
m.
 Kāma, the god of love, and love,
Indr. 5, 44
Nal. 1, 17
Bhāg. P.
3, 14, 7.
Bopp
Latin
हृच्छय m. (qui in corde jacet vel dormit e हृद्
cor et शय) amor et deus amoris. IN. 5. 44. N. 1. 17.
Lanman
English
hṛcchayá, a. lying or abiding in the
heart [1265]
as m. love, 2^19. [hṛd +
śaya, 159, 203: acct, 1270.]
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
मदनो जराभीररुनङ्गमन्मथौ कमनः कलाकेलिरनन्यजोऽङ्गजः ।
मधुदीपमारौ मधुसारथिः स्मरो विषमायुधो दर्पककामहृच्छयाः ॥ २२७ ॥
प्रद्युम्नः श्रीनन्दनश्च कंदर्पः पुष्पकेतनः ।
पुष्पाण्यस्येषुचापास्त्राण्यरी शंवरशूर्पको ॥ २२८ ॥
केतनं मीनमकरौ बाणाः पञ्च रतिः प्रिया ।
मनःशृङ्गारसंकल्पात्मानो योनिः सुहृन्मधुः ॥ २२९ ॥
-wordlist-
मदन (पुं), जराभीरु (पुं), अनङ्ग (पुं), मन्मथ (पुं), कमन (पुं), कलाकेलि (पुं), अनन्यज (पुं), अङ्गज (पुं), मधुदीप (पुं), मार (पुं), मधुसारथि (पुं), स्मर (पुं), विषमायुध (पुं), दर्पक (पुं), काम (पुं), हृच्छय (पुं), प्रद्युम्न (पुं), श्रीनन्दन (पुं), कन्दर्प (पुं), पुष्पकेतन (पुं), पुष्पेषु (पुं), कुसुमबाण (पुं), पुष्पचाप (पुं), कुसुमधन्वन् (पुं), पुष्पास्त्र (पुं), कुसुमायुध (पुं), मीनकेतन (पुं), मकरकेतन (पुं), मीनध्वज (पुं), मकरध्वज (पुं), झषकेतन (पुं), झषध्वज (पुं), पञ्चबाण (पुं), विषमेषु (पुं), मनोयोनि (पुं), चेतोभव (पुं), शृङ्गारयोनि (पुं), शृङ्गारजन्मन् (पुं), सङ्कल्पयोनि (पुं), स्मृतिभू (पुं), आत्मयोनि (पुं), आत्मभू (पुं), मधुसुहृद् (पुं), चैत्रसख (पुं), कामारि (पुं), शंवर (पुं), शूर्पक (पुं), कामकेतन (क्ली), मीन (पुं), मकर (पुं), कामप्रिया (स्त्री), रति (स्त्री), मधु (पुं), कामसुहृद् (पुं)
Mahabharata
English
Hṛcchaya = Kāma: I, 878, 880.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
हृच्छयः,
पुं,
 (हृदि शेते इति । शी + “अधि-करणे शेतेः ।” ३ । २ । १५ । इति अच् ।)कामदेवः । इति हलायुधः ॥
(यथा, महा-भारते । ३ । ४६ । ४२ ।“तत् प्रसीद न मामार्त्तां विसर्ज्जयितुमर्हसि ।हृच्छयेन च सन्तप्तां भक्ताञ्च भज मानद ! ॥
”)हृदयशायिनि, त्रि ॥
(यथा, महाभारते । १३ ।८५ । १७ ।“जगत्पतिरनिर्द्देश्यः सर्व्वगः सर्व्वभावनः ।हृच्छयः सर्व्वभूतानां ज्येष्ठो रुद्रादपि प्रभुः ॥
”पुं, कामः । यथा, भागवते । १ । ६ । ७ ।“सकृद्यद्दर्शितं रूपमेतत् कामाय तेऽनघ ! ।मत्कामः शनकैः साधुः सर्व्वान् मुञ्चतिहृच्छयान् ॥
”“हृच्छयान् कामान् ।” इति तट्टीकायां श्रीधरः ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
हृच्छय
पु०
 हृदि शेते शी--अच् । १ कामदेवे हला० । २ हृदयस्थिते
त्रि०
 ।
Capeller
German
हृच्छय im Herzen ruhend
m.
 die Liebe
o. der Liebesgott.