हु (hu)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 हु r. 3rd cl. (जुहोति)
To sacrifice,  to offer in oblation,  (sometimes
with the accusative of the deity honoured.)
To eat.
To take.
To please or satisfy.
To throw or cast.

 हु(हू)ङ्कार m.
  (-रः) Uttering a menacing sound,  roaring,  bellowing.
 E.
  हुन, 
and कार making
 also similar compounds,  as हुङ्कृति,  हुङ्कृत,  &c.

Capeller Eng

English

 हु जुहो॑ति जुहुते॑ pp.
   हुत॑ (q.v. ) pour into the fire, 
cast into the fire,  offer,  sacrifice. C.
  हावयति cause to sacrifice
or be sacrificed.  D.
  जुह्वषति wish to sacrifice. I.
  जोहवीति
sacrifice repeatedly. — अधि sacrifice upon or over (loc. ). अभि
pour out the libation upon,  make an oblation to (acc. ). अव pour out
upon (loc. ). आ offer in (loc. ),  offer an oblation to (dat.  ),  worship
with oblations (acc. ). उप offer in addition.  प्र offer continually
or successively. प्रति offer in return.  सम् sacrifice (together).

Yates

English

 हु (ऋ) जुहोति 3.
a. To sacrifice
 to
eat
 to take
 to please
 to throw.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 हु r. 3rd cl. (जुहोति)
To sacrifice,  to offer in oblation. 
To eat.
To take.
To please or satisfy.
To throw or cast.

Apte

English

हु [hu],  3 P.
  (जुहोति,  हुतः
 pass.
  हूयते
 caus. हावयतिते
 desid.
  जुहूषति)

To offer or present (as oblation to fire)
 make an offering to or in honour of a deity (with acc.
 )
 sacrifice
 यो मन्त्रपूतां तनुमप्यहौषीत् R.*
  13.45
 जटाधरः सन् जुहूधीह पावकम् Ki.*
  1.44
 हविर्जुहुधि पावकम् Bk.*
  2.11
 Ms.*
  3.87
 Y.*
  1.99.

To perform a sacrifice.

To eat.

हुम् [hum],  ind.
  A particle (originally an imitative sound) expressing

Remembrance or recollection
 हुं ज्ञातम् or रामो नाम बभूव हुं तदबला सीतेति हुम्.

Doubt
 चैत्रो हुं मैत्रो हुम्.

Assent
 U.*
  5.35.

Anger.

Aversion. 

Reproach.

Interrogation.  (In spells and incantations हुम् is oft
 en found used with dat.
 
 e. g.  ओं कवचाय हुम्) (हुंकृ means 'to utter the sound hum',  'to roar,  grunt,  bellow',  as in अनुहुंकृ 'to roar in return'
 अनुहुं- कुरुते घनध्वनिं न हि गोमात्युरुतानि केसरी Śi.*
  16.25.). Comp.
   -कारः,  -कृतिः f.
 

uttering the sound 'hum'
 पृष्टा पुनः पुनः कान्ता हुंकारैरेव भाषते.

a menacing sound,  sound of defiance
 क्षतहुंकारशंसिनः Ku.*
  2.26
 हुंकारेणेव धनुषः स हि विघ्नानपोहति Ś.*
  3.1
 R.*
  7.58
 Ku.*
  5.54.

roaring,  bellowing in general.

the grunting of a boar.

the twang of a bow.

कृतम् an incantation. 

the grunt of a wild boar.

the roar of thunder.

Apte 1890

English

 हु {c3c} P.,  (जुहोति,  हुत
 pass. हूयते
 caus. हावयति-ते,  desid. जुहूषति) 1 To offer or present (as an oblation to fire)
 make an offering to or in honor of a deity (with acc.)
 sacrifice
 यो मंत्रपूतां तनुमप्यहौषीत् R. 13. 45
 जटाधरः सन् जुहुधीह पावकं Ki. 1. 44
 हविजुर्हुधि पावके Bk. 20. 11
 Ms. 3. 87
 Y. 1. 99. 
2 To perform a sacrifice. 
3 To eat. 

Monier Williams Cologne

English

 1. हु cl.
  3. P.
  (Dhātup.   xxv,  1) जुहो॑ति
(Ved.   and ep.
   also Ā. जुहुते॑
 3. pl.
  pr.
  जु॑ह्वति,  °ते,  RV.
   &c.
  
2. sg. Impv.
  जुहुधि॑,  Br.
  &c.
  
होषि,  RV.
  
p.
  P.
  जु॑ह्वत्
Ā. जु॑ह्वान [also with pass. sense]
3. pl.
  impf.
   अ॑जुहवुः,  ib.
pf.  P.
  जुहाव,  जुहुवुः,  MBh.
  
Ā. जुहुवे,  R.
 
जुह्वे॑,  जुहुरे॑,  RV.
  
जुह्विरे,  Br.
 
जुहवां-चकार,  ib.
 Up.
  
जुहवाम्-आस,  Vop.
  
aor.
  अहौषीत्,  Br.
  &c.
  
Prec.  हूयात् Gr.
 
fut. होता,  ib.
होष्य॑ति,  °ते,  AV.
   &c.
  
Cond.
  अहोष्यत्,  Br.
 
inf.
   हो॑तुम्,  °तोस्,  °तवै॑,  and ind.
 p.
  हुत्वा,  ib. &c.
  ), 
to sacrifice (esp.   pour butter into the fire),  offer or present an oblation (acc.   or gen.
  ) to (dat. ) or in (loc.  ),  sacrifice to,  worship or honour (acc.  ) with (instr.),  RV.
   &c.
   &c.
  
to sprinkle on (loc.  ),  Yājñ.
 
to eat,  Vop.
   :
Pass.
  हूय॑ते (aor.  अ॑हावि),  to be offered or sacrificed,  RV.
   &c.
   &c.
  :
Caus.
  हावयति (aor.  अजूहवत्),  to cause to sacrifice or to be sacrificed or to be honoured with sacrifice,  GṛŚrS.
   &c.
  :
Desid.
  जुहूषति,  to wish to sacrifice,  MBh.
  
 R.
  :
Intens.
  जोहवीति (impf.   अजोहवीत् or अजुहवीत्,  BhP.
  ),  जोहूयते,  जोहोति (Gr. ),  to offer oblations repeatedly or abundantly.

 हु [cf.   Gk. χυ- in χέω (for χέϝω),  χυλός,  χυμός
 Lat.
  fūtis,  ‘water-pot’.]

 2. हु ind.
  an exclamation in हुं हु,  हूं हु &c.
  ,  Sarasv.
 

Monier Williams 1872

English

 हु हु (probably connected with rt. 1. धू
= Gr. θύω
 in some forms identical with rt.
ह्वे),  cl. 3. P. (Ved. also A.) जुहोति (1st du. जुहु-
वस् or जुह्वस्,  3rd pl. जुह्वति)
 Impf. अजुहोत् (3rd
pl. अजुहवुस्,  3rd pl. A.,  Ved. अजुह्वत)
 Impv.
जुहोतु (2nd sing. जुहुधि,  Ved. also जुहोधि,  and
2nd pl. जुहोत)
 Perf. जुहाव (identical in form
with Perf. of rt. ह्वे
 1st du. जुहुविव),  or जुह-
वाञ्-चकार,  होष्यति,  अहौषीत्,  होतुम्,  to offer
or present (an oblation [acc.],  especially with fire or
to fire),  make an offering to or in honour of any
deity (sometimes with acc. of the deity honoured, 
e. g. पावकं or अग्निं जुहुधि,  ‘make oblations
to fire, ’ but often with dat.,  e. g. सोमम् इन्द्राय
हु,  ‘to offer Soma to Indra’)
 to pour or cast clarified
butter &c. (acc.) into the sacred fire (loc.)
 to offer
up anything,  worship or honour with offerings or
oblations
 to sacrifice,  perform a sacrifice
 to accept
or appropriate an oblation,  (Sāy. = स्वी-कृ,  Ṛg-veda
I. 75,  1)
 to eat,  (according to Vopa-deva X. 1.
अदने): Pass. हूयते (identical in form with Pass.
of rt. ह्वे),  Aor. अहावि,  to be offered (as an oblation
&c.),  to be poured forth (in oblation,  as clarified
butter &c.),  to be sacrificed: Caus. हावयति, 
यितुम्,  Aor. अजूहवत्,  to cause to offer oblations, 
make to sacrifice,  cause to honour with oblations:
Desid. जुहूषति: Intens. जोहूयते,  जोहवीति,  जो-
होति
 [cf. Gr. χέ-ω (χεύ-σω),  χύ-μα,  χεῦ-μα, 
χύ-σι-ς,  χο-ή,  χό-ο-ς,  χυ-μό-ς,  χυ-λό-ς,  χύ-τρα
 Lat.
fo-n(t)-s,  fu-ti-s,  ec-fû-ti-o,  re-fû-to,  con-fû-to,  fu-
nd-o,  fû-ti-li-s
 Goth. giu-t-a
 Angl. Sax. geotan.]

Macdonell

English

 हु 1. HU,  Ⅲ. juhóti,  juhuté,  pour or cast 🞄into the fire,  offer an oblation (ac.,  g.),  to 🞄(d.),  in (lc.)
 sacrifice to any one (ac.),  with 🞄(in. ): sts. also of objects not offered in fire
 🞄sprinkle (oil) on (lc.
 C.)
 ps. hūyate,  be 🞄sacrificed: pp. hutá,  sacrificed
 sacrificed 🞄[Page379-1] 🞄to
 cs. hāvaya,  P. cause to sacrifice,  cause 🞄to be offered,  — to
 des. -juhūṣa,  P. wish 🞄to sacrifice
 intv. johaviti,  sacrifice (frequently). 🞄abhi,  pour the offering on,  offer 🞄an oblation,  sacrifice to or for: pp. 🞄abhi-huta,  besprinkled (with a libation)
 sacrificed,  🞄— to. ā,  (V.),  sacrifice to any one (d.),  🞄in (lc.)
 besprinkle (ac.) with oblations: 🞄pp. ā́huta,  offered
 sacrificed to
 laid in the 🞄fire (corpse
 RV.). upa,  offer up (sacrifice). 🞄pra,  sacrifice,  offer up.

 हु 2. HU,  rarely used in pp. = √ hū,  √ hvā,  🞄abhi-huta,  invoked (S.). ā,  pp. āhuta,  🞄summoned,  invited (E.,  P.). sam-ā,  pp. 🞄called together.

 हु hu,  ij. (rare,  C.).

Benfey

English

 हु हु,  ii. 3,  जुहु,  Par.
 1. To
sacrifice,  Man.  4,  206.
 2. To worship
by oblations,  Man.  2,  156. हुत, 
 1.
Sacrificed,  Bhartṛ. 2,  67.
 2. One to
whom is sacrificed,  Sāv. 1,  21. n.
  Ob-
lation. 
 Comp.
  अ-हुत,  adj.
  not sacri-
ficed (= जप),  divine study,  Man.  3, 
74. Ptcple. of the fut. pass. हव्य,  Fit
to be offered. n.
 
 1. An offering to the
gods,  Man.  1,  94
 95.
 2. Clarified
butter,  Kir. 1,  22. Caus. To cause to
worship,  Rām.  2,  25,  25. -- With आ
आ,  आहुत,  Worshipped by sacrifices, 
Lass. 100,  14 = Rigv. vii. 15,  7. आहव-
नीय,  m.
  (viz. अग्नि),  The sacrificial
fire,  Man.  2,  231. -- With अभ्युद् अभि
-उद्,  To worship by sacrifices,  Ragh. 1, 
53. -- With प्र प्र,  प्रहुत,  m.
  (viz.
यज्ञ),  Sacrificial food offered to spirits, 
Man.  3,  73. n.
  Offering to spirits.
 Comp.
  अ-प्रहुत,  adj.
  not sacrificed
before,  Bhāg. P. 5,  26,  18. -- Cf.  χέω
Goth. giutan
 A.S. geotan
 Lat. fun-
dere.

Apte Hindi

Hindi

हु
"जुहो* पर*  हुत- कर्मवा* ,  प्रेर* - ते,  इच्छा* " - -
"(हवनकुंड में आहुति के रूप में) प्रस्तुत करना,  किसी देवता के सम्मान में भेंट देना (कर्म* के साथ),  यज्ञ करना"

हु
"जुहो* पर*  हुत- कर्मवा* ,  प्रेर* - ते,  इच्छा* " - -
यज्ञ का अनुष्ठान करना

हु
"जुहो* पर*  हुत- कर्मवा* ,  प्रेर* - ते,  इच्छा* " - -
खाना

हुम्
अव्य* - हु + डुमि
"याद,  प्रत्यास्मरण"

हुम्
अव्य* - -
सन्देह

हुम्
अव्य* - -
स्वीकृति

हुम्
अव्य* - -
रोष

हुम्
अव्य* - -
अरुचि

हुम्
अव्य* - -
भर्त्सना

हुम्
अव्य* - -
प्रश्नवाचकता

L R Vaidya

English

 hu {% vt. 3P (pp. हुत
 pres. जुहोति
 pass. हूयते
 caus. हावयति-ते
 desid. जुहूषति) %} 1. To offer or present (as an oblation),  to make an offering to any deity,  (sometimes with the acc. of the deity honoured,  e.g. जटाधरः सन् जुहुधीह पावकम् Kir.i.44),  संदीप्तं हविर्जुहुधि पायके Bt.xx.11,  R.xiii.45
 2. to please
 3. to eat.

Bopp

Latin

 हु 3. P. जुहोमि. Diis offerre,  sacrificare,  litare. SU. 1. 9.:
आत्ममांसानि जुह्वतौ
 BH. 9. 27.: यज् जुहोषि ददा-
सि यत्
 MAN. 4. 22.: एतान् एके महायज्ञान्…इन्द्रि-
येष्व् एव जुह्वति
 RAGH. 13. 45.: तनुम् अप्य् अहौ-
षीत्
 MAH. 3. 10761.: जुहावा ऽग्नौ जटाम्
 R. Schl. II.
41. 9.: अग्निहोत्राण्य् अहूयन्त
 DR. 6. 21. -- C. acc.
personae cui sacrificatur. SA. 1. 25.: हुत्वा ऽग्निम्
 MAN.
2. 186.: जुहुयात् समिद्भिर् अग्निम्
 MAH. 2. 1154.: यो
जुहुयाद् विभुम्. -- हुत
1) sacrificatus. BH. 1. 24.,  v.
हुताश,  हुतभुज्.
2) is cui sacrificatum est. SA. 1. 21.:
सावित्र्या हुतया. -- Caus. हावयामि sacrificare facio.
R. Schl. II. 25. 25. (हु e धु vel धू,  gr. ΘΥ,  ϑύω,  ϑυσία,  ϑῦμα,  ϑύτης
cet.,  v. धूम et gr. 104.)
c. उत् praef. अभि i. q. simpl. RAGH. 1. 53.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 hu,  and hū,  m.c. (= AMg. id.),  rarely for khu (q.v.) = Skt. khalu,  of course,  etc.: ma hū LV 〔141.3〕 (vs)
 mā hu 〔202.6〕 (vs). Prob. not contained in RP 〔58.18〕 (vs) jāhu,  q.v.

Lanman

English

 √hu (juhóti,  juhuté
 juhā́va,  juhvé
áhauṣīt
 hoṣyáti
 hutá
 hótum
 hutvā́).
pour into the fire,  cast into the fire
 and
so offer
 make oblation even of things
not cast into the fire
 hutá
 offered
 as
n. oblation.
[orig. *ghu: cf. χέω,  *χεϝ-ω,  ‘pour’
χυ-λό-ς,  ‘liquid,  juice’
 w. hu-tá,  cf.
χυ-τό-ς,  ‘poured’
 w. ā-hu-ti,  cf. χύ-σι-ς, 
‘a pouring, ’ Lat. fū-ti-s,  ‘water-pot’
further,  fons,  stem font,  *fov-ont,  ‘pouring, 
’ i. e. ‘fountain’:
with the extended form *ghud,  cf. Lat.
√fud in fund-ere,  ‘pour, ’ AS. geōt-an,  Ger.
giessen,  ‘pour’
 provincial Eng. gut, 
‘water-course’
 and Eng. gut,  w. like
sense,  in Gut of Canso.]
+ ā,  offer in (loc.)
 ā́huta: offered
 laid
in the fire (of a corpse),  84^12
 as n. oblation.

Kridanta Forms

Sanskrit

हु (हु॒ दानादनयोः आदाने चेत्येके प्रीणनेऽपीति भाष्यम् - जुहोत्यादिः - अनिट्)
ल्युट् =  हवनम्
अनीयर् =  हवनीयः - हवनीया
ण्वुल् =  हावकः - हाविका
तुमुँन् =  होतुम्
तव्य =  होतव्यः - होतव्या
तृच् =  होता - होत्री
क्त्वा =  हुत्वा
ल्यप् =  प्रहुत्य
क्तवतुँ =  हुतवान् - हुतवती
क्त =  हुतः - हुता
शतृँ =  जुह्वत् / जुह्वद् - जुह्वती

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  हु
मूलधातुः:
   हु
धात्वर्थः:
  दानादानयोः
गणः:
  जुहोत्यादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  अनिट्
उपग्रहः:
  परस्मैपदी
रूपम्:
  जुहोति

धातुप्रदीपः

Sanskrit

हु  दाने 
- आदानेऽप्येके  जुहोति  जुहुतः  जुह्वति  अत्राद्विर्वचननिमित्तेऽचि यणादेशः कृत इति द्विर्वचनेऽचि (1159) इति स्थानिवद्भावो न प्राप्नोति  ततश्चानच्कत्वाद् द्विर्वचनं भवितुं नार्हतीति न शङ्कनीयम्  कृते हि द्विर्वचने एरनेकाचोऽसंयोगपूर्वस्य (6482) इत्यनुवृत्तेः हुश्नुवोः सार्वधातुके (6487) इति यणादेशविधानात्  जुहाव जुहवाञ्चकार  जुहुवतुः  जुहुवुः  जुहोतु  जुहुधि  जुहवानि  अजुहोत्  अजुहुताम्  अजुहवुः  अहौसीत्  अहौष्टाम्  अहौषुः  जुह्वत्,  जुह्वतौ  होता  हुतम्  हविः  1

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  भक्ष्(भक्षति/ते),  भक्ष् (भक्षयति), भुज्,  खाद्,  अश्,  घस्,  खद्,  हु,  चर्ब,  छम्,  चम् (चमति),  वी,  वेवी,  चम् (चम्नोति),  वल्भ्,  जक्ष्,  चष्,  (वि)चम्,  चर्व् (चर्वति),  चर्व् (चर्वयति),  कुड्,  अम्,  (सम्) अञ्ज्,  चर्,  कूड्,  क्रुड्,  स्खद्,  स्नुस्,  (उप)युज् (उपयुनक्ति),  (उप)युज् (उपयुङ्क्ते),  भ्रक्ष्,  भ्लक्ष्,  प्लक्ष्
verb
 
अन्नस्य गल-बिलाधः-संयोगानुकूल-व्यापारः।
 "भो माणवक,  भक्षय एतत् फलम्।"

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 हु,  लि होमे । अदने । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(जु०-पर०-सक०-अनिट् ।) होमो देवता-सम्प्रदानकवह्न्यधिकरणकवस्तुत्यागः । लि, जुहोति घृतमग्नौ कृष्णाय होता । प्रक्षेपे-ऽप्ययम् ।“चिराय सन्तर्प्य समिद्भिरग्निंयो मन्त्रपूतां तनुमप्यहौषीत् ।”इति रघुः ।“जटाधरः सन् जुहुधीह पावकम् ।”इति किराते प्रीणनार्थोऽपि । इति दुर्गादासः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 हु हीमे अदने च जु० प० सक०
  अनिट् । जुहोति अहौषीत्जहाव । प्रीणने च । “जुहुधीह पावकम्” किरा० ।

क्षीरतरङ्गिणी

Sanskrit

हु  दान, अदनयोः
-(अर्थविवरणम्) दानमत्र हविःप्रक्षेपः
, (अर्थविवरणम्)  अदनं भक्षणम् 
इतो डुधाञन्ता (310) दशानिटः  जुहोत्यादिभ्यः श्लुः (2475) श्लौ (6110) इति द्विर्वचनम् जुहोति,  जुहुतः  हुश्नुवोः सार्वधातुके (6487) यण्-जुह्वति,  अदभ्यस्तात् (714)  भीह्रीभृहुवां श्लुवच्च (3139) इति  वाऽऽम्-जुहवांचकार जुहाव  हुझल्भ्यो हेर्धिः (64101)-जुहुधि  होता  अर्चिशुचिहुसृपिछदिछर्दिभ्य इसिः (उ0 2108) इतीसिः-हविः  अर्तिस्तुसु (उ0 1140) इति मन्-होमः  हुयामा (उ0 4168) इति त्रन् होत्रम्  द्युतिगमिजुहोतीनां द्वे च (32168 वा0)-जुहूः स्रुक्  1

धातुवृत्तिः

Sanskrit

हु  (अर्थः)  दान, अदनयोः
दानादानयोरित्यन्ये आत्रेयस्तु हु दाने इति पठित्वा,  आदानेत्येकेइति एतदादयो हीपर्यन्ता अनुदात्ताः परस्मैपदिनः इह दानं चोदिताधारे त्यक्तहविःप्रक्षेप इति हविषोऽनिजीवत्यादौ प्राणादिवत् धात्वर्थेऽन्तर्भावात् अकर्मकत्वमेके  मन्यन्ते वयं तु धात्वर्थः प्रक्षेपमात्रम्,  स च स्वभावाच्चोदिताधारहविषि नियमेनापेक्षतइति तथा च "तृतीया च होश्छन्दसि'' इत्यत्र  भाष्ये जुहोतिः प्रक्षेपे वर्ततइत्युक्तम् एवं च यवागूं जुहोतीत्यादयस्सकर्मकाः प्रयोगा उपपद्यन्ते उक्तं चात्रैव भाष्ये "कथं द्वितीया सिद्धा,  कर्मणीत्येव' इति च ''तृतीया च होश्छन्दसि'' इति कर्मणि तृतीयाविधानमप्युपपद्यते ( जुहोति,  जुहुतः जुह्वति,  जुहोषि,  जुहोमि,  ) "जुहोत्यादिभ्यश्श्लुः'' इति शपः श्लौ,  "श्लौ'' इति धातोर्द्विर्वचने "कुहोश्चुः'' इत्यभ्यासस्य चुत्वं जकारः तस्य "अभ्यासेचर्च'' इति जश्त्वं जकारः पिति गुणः "उभेऽभ्यस्तम्'' इत्यभ्यस्तत्वात् "अदभ्यस्तात्'' इति झस्याद्भावे "हुश्नुवोस्सार्वधातुके'' इत्यजादौ क्ङिति सार्वधातुके विधीयमानो यण् भवति ( जुहाव,  जुहुवतुः,  जुहविथ,  जुहोथ,  जुहुवथुः,  जुहुव,  जुहाव,  जुहव,  जुहुविव,  ) क्रादिनियमादिट् थलि भारद्वाजनियमाद्विकल्पः अजादौ क्ङित्युवङ् अन्यत्र गुणवृद्धी ( जुहवांचकार ) "भीहीभ्रुहुवां श्लुवच्च'' इति पक्षे आम्प्रत्ययः श्लुवद्भावाद् द्विर्वचनं च ( होता होष्यति जुहोतु,  जुहुतां,  जुह्वतु,  जुहुधि,  ) "हुज्ञल्भ्यो हेर्धिः'' इति धित्वम् ( जुहवानि ) आटि पित्त्वाद्गुणः ( अजुहोत्,  अजुहुताम्,  अजुहवुः,  ) "हुश्नुवोः'' इति यणं परत्वाद्बाधित्वा "जुसि च'' इति गुणः,  ( अजुहोः,  अजुहुतम्,  अजुहवम् जुहुयात्,  जुहुयाताम्,  जुहुयुः ) आशिषि,  ( हूयात्,  हूयास्ताम्,  ) "अकृत्सार्वधातुकयोः'' इति दीर्घः ( अहौषीत्,  अहौष्टाम्,  अहौषुः,  अहौषीः,  अहौष्टम्,  अहौषम्,  अहौष्व,  ) सिचि वृद्धिः ( जुहूषति ) "इको झल्'' इति कित्त्वात्,  "अज्झन'' इति दीर्घः ( जोहूयते जोहोति ) अत्र विस्तरे "हुश्नुवोः'' इति सूत्रं "जुहोतेस्सार्वधातुके''  इति पठित्वा श्तिपा निर्देशात् जोहुवति इत्यत्र यण् नेत्युक्तम् तन्मुनित्रयेणानादृतम् ( हावयति अजूहवत् ) ( जुह्वत् ब्राह्मणः ) "नाभ्यस्ताच्छतुः'' इति नुम्निषेधः ( जुह्वति ) ब्राह्मणकुलानि ( जुह्वन्ति ) वा ब्राह्मणकुलानीत्यत्र "वा नपुंसकस्य'' इति जश्शसोर्नुम्बिकल्पः ( जौह्वतः ) कृष्णमृगः,  "जुह्वकृष्णमृग'' इति प्रज्ञादिपाठादण् ( होता,  होतारौ,  ) तृन्विधौ "ऋत्विक्षु चानुपसर्गस्य'' इति तृन् औणादिको वा,  "अप्तृन्'' इत्यादिना सर्वनामस्थाने दीर्घः होतुर्भावकर्मणी ( हौत्रम् ) उद्गात्रादित्वात् यवादित्वाच्च अञणौ ( क्षीरहोता ) याजकादित्वात्समासः ( हाव्यम्,  ) "ओरावश्यके'' इति ण्यत् ( जुहूः ) "जुहोतेर्दीर्घश्च'' इति क्विपि दीर्घो द्वित्वं च ( जुह्वौ ) इत्यादौ "ओःसुपि'' इति यण् ( होमः ) "अर्तिस्तु'' इत्यादिना मन् ( होत्रम् ) ष्ट्रन् (हविः ) "अर्तिशुचि'' इत्यादिना इसिः हविषि हितं ( हविष्यम् ) "उगवादिभ्य'' इति यत् ( होत्रा,  ऋत्विजां वाचकः "हुयामा'' इति स्रन् स्वभावतोऽयं ऋत्विक्ष्वपि स्त्रीलिङ्ग इति "होत्राभ्यश्च'' इत्यत्र हरदत्तः अयं प्रीणनार्थेऽपीति भाष्ये तथा च "अग्निहूयमानेषु' इति प्रयोगो दृश्यते तर्प्यमाणेष्विति  ह्यत्रार्थः 1

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“हु दानादनयोः”@} 2 ‘दानादानयोः’ इत्येके। 
 दानमत्र ‘चोदित आधारे हविःप्रक्षेपः’ इति माधवः। 
 ‘जीव’ धातौ प्राणस्येव अत्रापि दाने हविषो अन्तर्भावात् अकर्मकत्वं केचिदङ्गीचक्रुः। 
 ‘तृतीया च होश्छन्दसि’ 3 इत्यत्र भाष्ये तु ‘जुहोतिः प्रक्षेपे वर्तते’ इत्युक्तम्। 
 ‘अग्निषु हूयमानेषु’ इत्यादिषु प्रीणानार्थकत्वमपि भाष्यसम्मतम्। 
 4 होता,  क्षीरहोता,  5 जुह्वद् ब्राह्मणः,  6 जुहूः,  7 हाव्यम्,  8 होमः,  9 होत्रम्-अग्निहोत्रम्,  होत्रा,  10 हविः इति विशेषरूपाणि। 
 सामान्यरूपाणि जौहोत्यादिककिधातुवत् 11 बोध्यानि।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (२००९)
 02 =>
  (३-जुहोत्यादिः-१०८३। सक। अनिट्। पर।)
 03 =>
  (२-३-३)
 04 =>
  [[१। ‘ऋत्विक्षु चानुपसर्गस्य’ (वा। ३-२-१३५) इति ताच्छीलिकस्तृन्। ‘अप्तृन्--’ (६-४-११) इत्यादिना सर्वनामस्थाने दीर्घः। होता = ऋत्विग्विशेषः। क्षीरहोता इति तु याजकादित्वात् (२-२-९) समासे साधुः।]]
 05 =>
  [[२। शतरि,  ‘जुहोत्यादिभ्यः--’ (२-४-७५) इति शपः श्लुः। ‘श्लौ’ (६-१-१०) इति द्विर्वचनम्। ‘हुश्नुवोः सार्वधातुके’ (६-४-८७) इत्यजादिक्ङित्प्रत्ययत्वे शतुः अत्रापि यण्। ‘नाभ्यस्ताच्छतुः’ (७-१-७८) इति नुम्निषेधः।]]
 06 =>
  [[३। ‘द्युतिगमिजुहोतीनां द्वे च’ (वा। ३-२-१६८) इति करणे क्विप्,  द्वित्वं च। जुह्नत्यनयेति जुहूः-स्रुक्।]]
 07 =>
  [[४। ‘ओरावश्यके’ (३-१-१२५) इति ण्यत्। अवश्यं होतव्यं यत् देवार्हमेव हविः,  तदुच्यते हाव्यमिति। अजन्तत्वलक्षणयतोऽपवादः।]]
 08 =>
  [[५। औणादिके (द। उ। ७-२६) मन्प्रत्यये होमः = अग्नौ पूजितस्य द्रव्यस्य प्रक्षेपः।]]
 09 =>
  [[६। ‘हुयामा--’ (द। उ। ८-८४) इति त्रन्प्रत्ययः। ऋत्विग्वाचको होत्राशब्दस्तु स्वभावात् स्त्रीलिङ्गः इति ‘होत्राभ्यश्छः’ (५-१-१३५) इत्यत्र पदमञ्जरी।]]
 10 =>
  [[७। औणादिके इसिप्रत्यये रूपम्। हूयते इति हविः = देवतोद्देशेन मन्त्रसंस्कृतं दधिपय- आज्यादिकं द्रव्यम्।]]
 11 =>
  (१८९)

Capeller

German

 हु,  जुहो॑ति,  जुहुते॑ ins Feuer gießen o.
werfen,  darbringen,  opfern (mit Acc.
der Pers. o. der S.)
 jemd. etw. opfern
o. darbringen (Acc. o. Dat. der Pers.
u. Instr. der S.,  auch Dat. o. Loc. der
Pers. u. Acc. der S.). p. p. हुत॑ geopfert
o. durch Opfer verehrt,  s. auch bes.
Caus. हावयति jemd. opfern o. durch
Opfer verehren lassen,  etw. als Opfer
darbringen lassen.  अभि beopfern,  begießen, 
beschütten mit (Instr.). आ
opfern in (Loc.) für (Dat.)
 jemd.
(Acc.) mit Opfer (Instr.) begießen. 
p. p. आ॑हुत geopfert o. beopfert. सम्
(zusammen) opfern. 

Grassman

German

 √hu [Cu. 〔203〕
 Aufr. in Ku. Zeitschr. 〔14, 268〕],  1〉 giessen [A.]
 insbesondere 2〉 Opfertrank [A.] giessen
 3〉 Opfertrank [A.] jemandem [D.] zugiessen,  in ihn [L.] hineingiessen
 4〉 Opfertrank [A.] jemandem [D.] in den Mund [L.] giessen
 5〉 bildlich: jemandem [D.] Lieder [A.] ergiessen,  meist mit durchgeführtem [Page1670] Bilde
 6〉 jemandem [D.] mit geschmolzener Butter [I.] opfern
 7〉 auch ohne Instr. in gleichem Sinne
 8〉 Opfertrank ergiessen,  opfern (ohne Casus).
Mit áva herabgiessen,  vergiessen [A.].
ā́ 1〉 Opfertrank [A.] ergiessen
 2〉 jemandem [L.,  selten D.] Opfertrank [A.] zugiessen
 3〉 bildlich: jemandem [D.] Lieder [A.] ergiessen
 4〉 jemandem [D.,  L.] Opfertrank zugiessen (ohne Acc.)
 5〉 bildl.: jemandem [L.] mit Liedern [I.] opfern
 6〉 Opfertrank [A.] für jemand [D.] ins Feuer [L.] giessen
 7〉 den Agni oder seine Flamme [A.] begiessen mit [I.]
 8〉 auch ohne [I.]
 9〉 jemand [A.] im Feuer [L.] (d. h. durch Opfertränke,  die ins Feuer gegossen werden) begiessen
 10〉 Opfertrank ergiessen (ohne Casus).
prá 1〉 jemandem [D.] Opfertrank [A.] zugiessen
 2〉 Opfer [A.] hineingiessen,  hineinschütten in [L.]
 3〉 Opfertrank [A.] ausgiessen
 4〉 opfernd begiessen [A.].
ví Opfertrank ausgiessen.
Stamm juhu:
-ómi 2〉 havyám {252, 3} (tárase bálāya). — 3〉 te dharúṇam mádhvas ágram {909, 7}.
-omi 2〉 drapsám {843, 11}. — 3〉 tám (drapsám) te {843, 12}. — 5〉 gíras ādityébhyas {218, 1} (juhúā). — 6〉 vas havíṣā {1017, 3}. — prá 2〉 tā́-tā píṇḍānām agnaú {162, 19}.
-óti 6〉 asmai ā́giais ghṛtaís {905, 5}. — ā 2〉 ámartie havyám {517, 23}.
-oti ā́ 2〉 yahvías góṣu {925, 4} (árvā).
-umás 7〉 te {947, 10}.
-umas ā́ 5〉 {426, 1} (wo aber -ūmas zu lesen).
-vati [3. p. betont júhvati] 5〉 yā́ te mánma {232, 18}. — áva svédam pathísu {361, 5}.
-uyāma [Opt.] ā́ 2〉 tué (agnaú) āhávanāni {517, 17}.
-avāma [Iv.] 3〉 te havís {114, 3}. — ā́ 3〉 manīsā́m antárikṣasya nṛ́bhyas srucā́‿ivaghṛtám {110, 6}.
-óta 3〉 yamā́ya havís {840, 14}
 pītím vṛ́ṣṇe {205, 1}. — 4〉 tásmai āsíe havís {618, 3}. — 8〉 {15, 9}.
-ota 3〉 índrāya ándhasas (partitiv) {205, 5}. índrāya sómam _{205, 8}. _{205, 9}
 mitrā́ya havyám {293, 1}
 síndhubhyas havyám {563, 3}. — ā́ 1〉 śīrám {243, 8}. — 6〉 mitrā́ya agnaú havís {293, 5}. — 10〉 {382, 6}.
-ótana 3〉 aṃśúm vṛṣabhā́ya {614, 1}. — 8〉 {1005, 1} (śrātám).
-otana 3〉 havís sinīvālyaí {223, 7}
 ghṛtám agnáye {359, 1}
 yamā́ ya havyám {840, 15}. — ā́ 2〉 asmin (agnaú) havyā́ {664, 1}.
-utā [2. p.,  metrisch für -uta,  -ota] 3〉 yamā́ya havís {840, 13}. — 4〉 mīḍhúṣe (agnáye) āsíe havís {531, 1}.
-vé [1. s. me.] 3〉 yuṣmé sómam {333, 3}.
-ve 4〉 5〉 mánmāni túbhyam ghṛtám ná āsáni {659, 3}.
-uté 3〉 yám (yajñám) te {451, 6} (havíṣmān).
Imperf. ájuhu (unbetont {914, 7}):
-vata 8〉 yé ádhi śúptāv 〰 {51, 5}.
-avus ā́ 2〉 agnaú havís {914, 7}. — 4〉 yásmin (agnaú) {914, 9}. [Page1671]
Perf. juhu:
-vé [3. s.] 8〉 jánas {443, 3} (adhvaré).
-ure prá 2〉 passivisch tvé havī́ṃṣi {200, 3}.
-uré ví citáyantas {373, 2}.
Aor. hu:
-oṣi [2. s. Co.] prá 1〉 sómam vīrā́ya {485, 14}.
Stamm des Pass. hūyá (vgl. hū):
-áte 2〉 havís {34, 10}.
-ate 2〉 havís {977, 1}. — 3〉 sómas devéṣu {135, 2}
 tué íd havís {26, 6}. — ā́ tué havís {36, 6}
 túbhyam havís {360, 5}. — prá 1〉 túbhya sómas {691, 5}.
-ante 3〉 túbhya‿íd indra sómāsas {685, 8}.
Aor. Pass. áhāv:
-vi [3. s.] 3〉 indraagníbhiām havyám {440, 6}. — 4〉 havís āsíe te {917, 15}.
Part. júhvat:
-at [m.] 3〉 sómam índrāya váruṇāya {601, 1} (ahám). — 8〉 hótā {907, 1}.
-ate 2〉 hótrām {866, 4} (jánāya).
-atas [N. p.] 2〉 havís {647, 22} (vayám).
júhvāna (mediale Bedeutung):
-as 2〉 havyā́ {643, 6} (agnís). — 4〉 havyā́ āsáni {75, 1} (agnís).
-āya 8〉 mánave {647, 21}.
-āsas 8〉 jánās {683, 6}.
-ās ā 10〉 ádhvaryavas {518, 4}.
júhvāna (passive Bedeutung):
-as ā 8〉 (agnís) {188, 3}
 {391, 1}
 {936, 3}.
-asya ā 2〉 sarpíṣas {127, 1}. — 8〉 mīḍhúṣas (agnés) {532, 3}.
-ās [N. p. f.] 5〉 imā́s (gíras) {611, 5} (yuṣmát ā́).
Part. II. hutá:
-ā́sas vásavas {491, 15},  wo aber wie in V. _{491, 4} hūtā́sas (von hū) zu vermuthen ist.
huta:
-a [V.] ā 8〉 agne {258, 3}
 {365, 3}
 {382, 5}
 {531, 7}
 {639, 25}
 {663, 13}
 {684, 3}.
-as ā́ 2〉 yás te {842, 5}. — 7〉 agnís {198, 4} = {639, 22}. _{639, 23} (ghṛtébhis)
 {663, 22} (ghṛtaís)
 {895, 1}. _{895, 2} (ghṛténa)
 {198, 5} (aṣṭā́padībhis). — 8〉 agnís {199, 2}
 {457, 34}
 {517, 16}
 {639, 19}
 {645, 19}
 {664, 21}
 {712, 9}
 {944, 3}. _{944, 4}
 {36, 8} (vṛ́ṣā).
-am [m.] ā́ 1〉 puroḍā́śam {262, 3}. _{262, 5}
 {286, 6}. — 7〉 (agním) ghṛtaís {362, 7}
 yajñám ghṛténa {862, 6}. — 8〉 (agním) {96, 3}
 {326, 6}
 {883, 2}. — prá 3〉 sómam {227, 1}.
-am [n.] ā́ 1〉 havyám {223, 6}. — 2〉 tué havís {94, 3}
 {192, 13}. _{192, 14}
 havís agnaú {914, 1}. — 7〉 yásya prátīkam ghṛténa {524, 1}. — 8〉 táva arcís {663, 10}.
-asya ā́ 8〉 vṛ́ṣṇas (agnés) {519, 5}.
-ās ā́ 9〉 yásmin (agnaú) áśvāsas {917, 14}. — prá 4〉 vayā́s asya (agnés) {918, 3}.
-āni á 2〉 tvé (agnaú) ádhirathā sahásrā {924, 10}.
Part. IV. hávya:
-as vi ayám sómas ásurais nas 〰 {108, 6}.
Verbale hút
enthalten in sarva-hút.

Burnouf

French

 *हु हु। जुहोमि 3
 imp. 2p. जुहुधि
 p.
जुहाव
 f2. होष्यामि
 a1. अहौषम्। {@Ps.@}
हूये
 pp. हुत। Sacrifier,  offrir un sacrifice, 
देवान् aux dieux
		 यज् जुहोषि ce que tu offres en
sacrifice
 महायज्नान् जुह्वति ils offrent de grands
sacrifices.
		 Au moy. recevoir en offrande.
		 Gr.
θύω.

Stchoupak

French

 हु-
 {%-juhoti juhute 
 juhāva juhuve 
 ahauṣīt %}{% 
 hoṣyati %} (-ते)
 
 {%hūyate johavīti juhūṣati hāvayati 
 huta- hutvā %} -- verser dans le
feu (pour sacrifier),  sacrifier avec (instr.),  offrir (une oblation,  acc. ou
gén.  
 à,  dat.),  honorer (de,  instr.) 
 a. v. versé en oblation, 
sacrifié 
 à qui l'on offre une libation 
 nt. oblation,  offrande.
हुत-भुज्- ag. mangeur d'oblations,  ép. du feu ou d'Agni 
 -°भोक्तृ-
°भोजन- °वह- id.
°वहायते dén.  ressembler au feu.
°शिष्ट- nt. restes de l'oblation. 
°होम- m.
  (sacrificateur) qui a offert l'oblation 
 -हुताग्नि- id.
हुताश- m.
  mangeur d'oblations,  feu 
 -हुताशन- id.,  -आयते
dén.  devenir du feu 
 -हुताशिन्- a. qui se nourrit d'oblations.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.