| YouTube Channel

हीरकः (hIrakaH)

 
Apte
English
हीरकः [hīrakḥ], A diamond.
Apte 1890
English
हीरकः A diamond.
Apte Hindi
Hindi
हीरकः
पुं*
 - हीर + कन्
हीरा
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 हीरम्, हीरकः, दृढाङ्गम्, लोहजित्, सूचीमुखम्, रत्नमुख्यम्, अविकम्, वरारकम्, अशिरम्, कुलिशम्, भिदुरम्, पविः, अभेद्यम्, दृढम्, भार्गवकम्, शतकोटिः, षट्कोणम्, बहुधारम्
noun
अतिकठोरः प्रभाशीलः महार्हः रत्नविशेषः- अस्य गुणाः सारकत्व-शीतत्व-कषायत्वादयः।
"हीरैः युक्तानाम् अलङ्काराणां मूल्यम् अधिकम् अस्ति।"
अमरकोशः
Sanskrit
Word: हीरकः
Root: हीरकः
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ hard
⇒ zigzag
⇒ forked
⇒ adamant
⇒ adamantine
⇒ impenetrable
⇒ weapon of Indra
⇒ particular ekAha
⇒ form of military array
⇒ particular soma ceremony
⇒ kind of column or pillar
⇒ particular form of the moon
⇒ shaped like a kind of cross
⇒ kind of hard mortar or cement
⇒ common spurge plant and another species [Euphorbia antiquorum - Bot.]
Shloka(s):
3|3|185|1 ► दरोऽस्त्रियां भये श्वभ्रे वज्रोऽस्त्री हीरके पवौ। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|3|185|1 ⇢ वज्रः (वज्र) (पुं) ⇒ hard, zigzag, forked, adamant, adamantine, impenetrable, weapon of Indra, particular ekAha, form of military array, particular soma ceremony, kind of column or pillar, particular form of the moon, shaped like a kind of cross, kind of hard mortar or cement, common spurge plant and another species [Euphorbia antiquorum - Bot.]
➠ 3|3|185|1 ⇢ वज्रम् (वज्र) (नपुं) ⇒ hard, zigzag, forked, adamant, adamantine, impenetrable, weapon of Indra, particular ekAha, form of military array, particular soma ceremony, kind of column or pillar, particular form of the moon, shaped like a kind of cross, kind of hard mortar or cement, common spurge plant and another species [Euphorbia antiquorum - Bot.]
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ रत्नम्
जातिः ➡ अचलनिर्जीववस्तु
उपाधि ➡ रत्नम्
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
हीरकः,
पुं,
 (हीर एव । स्वार्थे कन् ।) रत्न-विशेषः । अयं श्वेतवर्णः बहुमूल्यः शुक्र-देवताकश्च । तत्पर्य्यायः । वज्रः २ हीरः ३दधीच्यस्थि ४ वज्रकम् ५ । इति शब्दरत्नावली ॥
सूचीमुखम् ६ वरारकम् ७ रत्नमुख्यम् ८वज्रपर्य्यायनाम ९ । विराटदेशजहीरकपर्य्यायः ॥
विराटजः १० राजपट्टः ११ राजावर्त्तः १२ ।इति हेमचन्द्रः ॥
अस्य गुणाः । सारकत्वम् ।शीतत्वम् । कषायत्वम् । स्वादुत्वम् । वान्ति-कारित्वम् । चक्षुर्हितकारित्वम् । धारणे पापा-लक्ष्मीनाशित्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
अन्यत्वज्रशब्दे द्रष्टव्यम् ॥
(यथास्य पर्य्यायादि ।“हीरकः पुंसि वज्रोऽस्त्री चन्द्रो मणिवरश्च सः ।स तु श्वेतः स्मृतो विप्रो लोहितः क्षत्त्रियःस्मृतः ॥
पीतो वैश्योऽसितः शूद्रश्चतुर्वर्णात्मकश्च सः ॥
”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥
)