| YouTube Channel

हीरः (hIraH)

 
Apte
English
हीरः [hīrḥ], [हृ-क नि]
A snake.
A necklace.
A lion.
N.
 of the father of Srīharṣa, the author of the Naishadha-charita.
N.
 of Śiva. -रः, -रम् The thunderbolt of Indra.
A diamond
(occurring in the concluding stanza of each canto of नैषधचरित).
Comp.
 -अङ्गः the thunder-bolt of Indra.
Apte 1890
English
हीरः [हृ-क नि.] 1 A snake.
2 A necklace.
3 A lion.
4 N. of the father of Śrīharṣa, the author of the Naiṣadha-charita.
5 N. of Śiva.
रः,
रं 1 The thunderbolt of Indra.
2 A diamond
(occurring in the concluding stanza of each canto of नैषधचरित).
Comp.
अंगः the thunder-bolt of Indra.
Apte Hindi
Hindi
हीरः
पुं*
 - "हृ + क, नि*"
साँप
हीरः
पुं*
 - -
हार
हीरः
पुं*
 - -
सिंह
हीरः
पुं*
 - -
`नैषध चरितं' काव्य के रचयिता श्री हर्ष के पिता का नाम
हीरः
पुं*
 - -
इन्द्र का बज्र
हीरः
पुं*
 - -
"हीरा, (नैषधचरित के प्रत्येक सर्ग के अन्तिम श्लोक में आने वाला)"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 हीरः
noun
मात्रिकः छन्दोविशेषः।
"हीरे त्रयोविंशतिः मात्राः भवन्ति।"
Synonyms:
 हीरः
noun
वर्णवृत्तविशेषः।
"हीरस्य प्रत्येकस्मिन् चरणे क्रमेण भगणः सगणः नगणः जगणः नगणः तथा रगणः भवति।"
Synonyms:
 हीरः
noun
छप्पयछन्दसः भेदविशेषः।
"हीरस्य उदाहरणं वदतु।"
Synonyms:
 शिवः, शम्भुः, ईशः, पशुपतिः, पिनाकपाणिः, शूली, महेश्वरः, ईश्वरः, सर्वः, ईशानः, शङ्करः, चन्द्रशेखरः, फणधरधरः, कैलासनिकेतनः, हिमाद्रितनयापतिः, भूतेशः, खण्डपरशुः, गिरीशः, गिरिशः, मृडः, मृत्यञ्जयः, कृत्तिवासाः, पिनाकी, प्रथमाधिपः, उग्रः, कपर्दी, श्रीकण्ठः, शितिकण्ठः, कपालभृत्, वामदेवः, महादेवः, विरूपाक्षः, त्रिलोचनः, कृशानुरेताः, सर्वज्ञः, धूर्जटिः, नीललोहितः, हरः, स्मरहरः, भर्गः, त्र्यम्बकः, त्रिपुरान्तकः, गङ्गाधरः, अन्धकरिपुः, क्रतुध्वंसी, वृषध्वजः, व्योमकेशः, भवः, भौमः, स्थाणुः, रुद्रः, उमापतिः, वृषपर्वा, रेरिहाणः, भगाली, पाशुचन्दनः, दिगम्बरः, अट्टहासः, कालञ्जरः, पुरहिट्, वृषाकपिः, महाकालः, वराकः, नन्दिवर्धनः, हीरः, वीरः, खरुः, भूरिः, कटप्रूः, भैरवः, ध्रुवः, शिविपिष्टः, गुडाकेशः, देवदेवः, महानटः, तीव्रः, खण्डपर्शुः, पञ्चाननः, कण्ठेकालः, भरुः, भीरुः, भीषणः, कङ्कालमाली, जटाधरः, व्योमदेवः, सिद्धदेवः, धरणीश्वरः, विश्वेशः, जयन्तः, हररूपः, सन्ध्यानाटी, सुप्रसादः, चन्द्रापीडः, शूलधरः, वृषाङ्गः, वृषभध्वजः, भूतनाथः, शिपिविष्टः, वरेश्वरः, विश्वेश्वरः, विश्वनाथः, काशीनाथः, कुलेश्वरः, अस्थिमाली, विशालाक्षः, हिण्डी, प्रियतमः, विषमाक्षः, भद्रः, ऊर्द्धरेता, यमान्तकः, नन्दीश्वरः, अष्टमूर्तिः, अर्घीशः, खेचरः, भृङ्गीशः, अर्धनारीशः, रसनायकः, उः, हरिः, अभीरुः, अमृतः, अशनिः, आनन्दभैरवः, कलिः, पृषदश्वः, कालः, कालञ्जरः, कुशलः, कोलः, कौशिकः, क्षान्तः, गणेशः, गोपालः, घोषः, चण्डः, जगदीशः, जटाधरः, जटिलः, जयन्तः, रक्तः, वारः, विलोहितः, सुदर्शनः, वृषाणकः, शर्वः, सतीर्थः, सुब्रह्मण्यः
noun
देवताविशेषः- हिन्दूधर्मानुसारं सृष्टेः विनाशिका देवता।
"शिवस्य अर्चना लिङ्गरूपेण प्रचलिता अस्ति।"
Tamil
Tamil
ஹீர: : சிங்கம், பாம்பு, வைரம், மாலை.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
हीरः,
पुं,
 (हरति सर्व्वं प्रलये इति । हृ +अच् । पृषोदरादित्वात् ईत्वम् ।) शिवः ।वज्रम् । इति मेदिनी ॥
सर्पः । इति हेम-चन्द्रः ॥
हारः । इति जटाधरः ॥
सिंहः ।इति केचित् ॥
श्रीहर्षपिता । यथा, --“श्रीहर्षं कविराजराजिमुकुटालङ्कारहीरः सुतंश्रीहोरः सुषुवे जितेन्द्रियचयं मामल्लदेवी चयम् ।द्वैतीयीकतया मितोऽयमगमत् तस्य प्रबन्धे महा-काव्ये चारुणि नैषधीयचरिते सर्गो निसर्गो-ज्ज्वलः ॥
”इति नैषधे २ सर्गः ॥