| YouTube Channel

हिरण्यम् (hiraNyam)

 
Apte
English
हिरण्यम् [hiraṇyam], [हिरणमेव स्वार्थे यत्]
Gold
Ms.*
 2.246.
Any vessel of gold
मन्त्रवत् प्राशनं चास्य हिरण्यमधुसर्पिषाम्
Ms.*
 2.29 (some take in the first sense).
Silver
(ददौ) हिरण्यस्य सुवर्णस्य मुक्तानां विद्रुमस्य च
Rām.*
 1.74.5
Mb.
 * 13.57.34.
Any precious metal.
Wealth, property
अपदेश्यैश्च संन्यस्य हिरण्यं तस्य तत्त्वतः
Ms.*
 8.182.
Semen virile.
A cowrie.
particular measure.
A substance.
The thorn-apple (धत्तूर). -ण्या One of the seven tongues of fire.
Comp.
 -अक्षः
N.
 of a celebrated demon, twin brother of Hiraṇyakaśipu
अंशे हिरण्याक्षरिपोः स जाते हिरण्यनाभे तनवे नयज्ञः
R.*
 18.25. [On the strength of a boon from Brahman, he became insolent and oppressive, seized upon the earth, and carried it with him into the depths of the ocean. Viṣṇu therefore became incarnate as a boar, killed the demon and lifted up the earth.] -कक्ष
a.
 wearing a golden girdle. -कर्तृ
m.
 goldsmith
यथा हिरण्यकर्ता वै रूप्यमग्नौ विशोधयेत्
Mb.
 * 12.28.11. -कवच
a.
 having golden armour (said of Śiva). -कशिपुः
N.
 of a celebrated king of demons. [He was a son of Kaśyapa and Diti, and by virtue of a boon from Brahman, he became so powerful that he usurped the sovereignty of Indra and oppressed the three worlds. He freely blasphemed the great god and subjected his son Prahrāda to untold cruelties for acknowledging Viṣṇu as the Supreme deity. But he was eventually torn to pieces by Viṣṇu in the form of Narasimha
see प्रह्लाद].-कारः a goldsmith. -केशी a branch (शाखा) of Yajurveda. -कोशः gold and silver (whether wrought or unwrought).
गर्भः
N.
 of Brahman (as born from a golden-egg).
N.
 of Viṣṇu.
the soul invested by the subtile body or सूक्ष्मशरीर q. v. -द
a.
 giving or granting gold
भूमिदो भूमिमाप्नोति दीर्घमायुर्हिरण्यदः
Ms.*
 4.23. (-दः) the ocean. (-दा) the earth.
नाभः the mountain Maināka.
N.
 of Viṣṇu. (-भम्) a building having three halls (towards east, west and south).
बाहुः an epithet of Śiva.
the river Śoṇa. -बिन्दुः fire.-रेतस्
m.
fire
द्विषामसह्यः सुतरां तरूणां हिरण्यरेता इव सानिलो$भूत्
R.*
 18.25.
the sun.
the Chitraka or Arka plant. -वर्चस्
a.
 shining with golden lustre. -वर्णा a river.
वाहः the river Śoṇa.
Apte Hindi
Hindi
हिरण्यम्
नपुं*
 - हिरणमेव स्वार्थे यत्
सोना
हिरण्यम्
नपुं*
 - -
सोने का पात्र
हिरण्यम्
नपुं*
 - -
चाँदी
हिरण्यम्
नपुं*
 - -
कोई भी मूल्यवान् धातु
हिरण्यम्
नपुं*
 - -
"दौलत, संपत्ति"
हिरण्यम्
नपुं*
 - -
"वीर्य, शुक्र"
हिरण्यम्
नपुं*
 - -
कौड़ी
हिरण्यम्
नपुं*
 - -
एक विशेष माप
हिरण्यम्
नपुं*
 - -
सारांश
हिरण्यम्
नपुं*
 - -
धतूरा
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 धनम्, द्रव्यम्, वसुः, अर्थः, वित्तम्, द्रविणम्, सम्पद्, हिरण्यम्, विभवः, सम्पत्तिः
noun
उपयोगिनां तथा च मूल्यवतां वस्तूनां समूहः।
"पूर्वं गोपालकानां सम्पन्नता तेषां गोरूपं धनम् एव आसीत्।"
Synonyms:
 धनम्, वित्तम्, विभवः, अर्थः, वैभवम्, सम्पत्तिः, द्रविणम्, द्रव्यम्, राः, रिक्थम्, ऋक्थम्, हिरण्यम्, द्युम्नम्, स्वापतेयम्, भोग्यम्, घसु, स्वापतेयम्, वसु, द्युम्नम्, काञ्चनम्, लक्ष्मीः, सम्पत्, वृद्धिः, श्रीः, व्यवहार्यम्, रैः, भोगः, स्वम्, रेक्णः, वेदः, वरिवः, श्वात्रम्, रत्नम्, रयिः, क्षत्रम्, भगः, मीलुम्, गयः, द्युम्नः, इन्द्रियम्, वसु, रायः, राधः, भोजनम्, तना, नृम्णम्, बन्धुः, मेधाः, यशः, ब्रह्म, श्रंवः, वृत्रम्, वृतम्
noun
सुवर्णरुप्यकादयः।
"साधु कार्यार्थे एव धनस्य वियोगः करणीयः।"
Synonyms:
 सुवर्णम्, स्वर्णम्, कनकम्, हिरण्यम्, हेम, हाटकम्, काञ्चनम्, तपनीयम्, शातकुम्भम्, गाङ्गेयम्, भर्मम्, कर्वरम्, चामीकरम्, जातरूपम्, महारजतम्, रुक्मम्, कार्तस्वरम्, जाम्बुनदम्, अष्टापदम्, शातकौम्भम्, कर्चुरम्, रुग्मम्, भद्रम्, भूरि, पिञ्जरम्, द्रविणम्, गैरिकम्, चाम्पेयम्, भरुः, चन्द्रः, कलधौतम्, अभ्रकम्, अग्निबीजम्, लोहवरम्, उद्धसारुकम्, स्पर्शमणिप्रभवम्, मुख्यधातु, उज्ज्वलम्, कल्याणम्, मनोहरम्, अग्निवीर्यम्, अग्नि, भास्करम्, पिञजानम्, अपिञ्जरम्, तेजः, दीप्तम्, अग्निभम्, दीप्तकम्, मङ्गल्यम्, सौमञ्जकम्, भृङ्गारम्, जाम्बवम्, आग्नेयम्, निष्कम्, अग्निशिखम्
noun
धातुविशेषः-पीतवर्णीयः धातुः यः अलङ्कारनिर्माणे उपयुज्यते।
"सुवर्णस्य मूल्यं वर्धितम्।"