| YouTube Channel

हविस् (havis)

 
शब्दसागरः
English
हविस्
n.
 (-विः)
1. Clarified butter.
2. An intended oblation, the article
to be so offered, usually clarified butter.
3. Water.
E.
 हु to offer
in oblation, असि Unādi
aff.
Capeller Eng
English
हवि॑स्
n.
 oblation or gift for the gods,
esp.
 grain
(parched, boiled, as porridge or as cake), Soma, milk, clarified butter,
etc.
Yates
English
हविस् (विः) 5.
n.
 Ghi
an intended
oblation of it
water.
Wilson
English
हविस्
n.
 (-विः)
1 Clarified butter.
2 An intended oblation, the article to be so offered, usually clarified
butter.
3 Water.
E.
 हु to offer in oblation, असि Uṇādi
aff.
Apte
English
हविस् [havis],
n.
 [हूयते हु-कर्मणि असुन्]
An oblation or burnt offering in general
वहति विधिहुतं या हविः
Ś.*
 1.1
Ms.*
 3.87, 132
5.7
6.12.
Clarified butter
न जातु कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति । हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते
Bhāg.*
 9.19.14.
Water.
N.
 of Śiva.
A sacrifice
स्यादन्यायत्वादिज्यागामी हविःशब्दः MS.* 6.4.21
यदीमानि हवींषीह विमथिष्यन्त्यसाधवः
Mb.
 * 12.8.1.
Food (अन्न)
ब्राह्मणेभ्यो हविर्दत्वा मुच्येत तेन पात्मना
Mb.
 * 13.136.16.Comp. -अशनम् (हविरशनम्) devouring clarified butter or oblations. (-नः) fire. -गन्धा (हविर्गन्धा) the Śamī tree. -गेहम् (हविर्गेहम्) a house in which sacrificial oblations are offered. -भुज्
m.
 (-हविर्भुज्) fire
अन्वासितमरुन्धत्या स्वाहयेव हविर्भुजम्
R.*
 1.56
1.69
13.41
Ku.*
 5.2
Śi.*
 1.2
Kāv.2.168. -यज्ञः, (हविर्यज्ञः) a kind of sacrifice. -याजिन् (हविर्याजिन्)
m.
 a priest.
Apte 1890
English
हविस् n. [हूयते हु-कर्मणि असुन्] 1 An oblation or burnt offering in general
वहति विधिहुतं या हविः Ś. 1. 1
Ms. 3. 87, 132
5. 7, 6. 12.
2 Clarified butter.
3 Water.
4 N. of Śiva.
5 A sacrifice.
Comp.
अशनं (हविरशनं) devouring clarified butter or oblations. (
नः) fire.
गंधा (हविंर्गधा) the Śamī tree.
गेहं (हविर्गेहं) a house in which sacrificial oblations are offered.
भुज् m. (हविर्भुज्) fire
अन्वासितमरुंधत्या स्वाहयेव हविर्भुजं R. 1. 56, 10. 69, 13. 41
Ku. 5. 20, Śi. 1. 2
Kāv. 2. 168.
यज्ञः ( हविर्यज्ञः) a kind of sacrifice.
याजिन् (हविर्याजिन्) m. a priest.
Monier Williams Cologne
English
हवि॑स्
n.
 an oblation or burnt offering, anything offered as an oblation with fire (as clarified butter, milk, Soma, grain
हविष् √ कृ, ‘to prepare an oblation’, ‘make into an oblation’),
RV.
&c.
&c.
water,
Naigh.
 i, 12
fire,
Kālac.
N.
 of a Marutvat (?),
Kālac.
Monier Williams 1872
English
हविस्, इस्, n. anything offered as an oblation with
fire, clarified butter, ghee
an oblation or burnt-
offering (in general)
water, (in Naigh. I. 12. enu-
merated among the उदक-नामानि)
epithet of
Śiva.
—हविः-शेष, अस्, m. the residue of an obla-
tion.
—हविर्-अशन, अम्, n. the act of devouring
clarified butter
(अस्), m. ‘consuming oblations, ’ fire.
—हविर्-गन्धा, f. ‘smelling like clarified butter, ’
the Śamī tree.
—हविर्-गेह, अम्, n. any house or
chamber in which an oblation is offered, a sacrificial
hall.
—हविर्-दा, आस्, आस्, अम्, Ved. a giver of obla-
tions, (said of Rudra, Ṛg-veda IV. 3, 7.)
—हविर्-
धान, अम्, n., Ved. ‘ghee-containing, ’ an oblation
(ए), n. du. the two receptacles or vehicles on which
the Soma and other offerings are put
(अस्), m., N.
of the author of the hymns Ṛg-veda X. 11 — 13
(having the patronymic Āṅgi).
—हविर्-भुज्, क्, क्,
क्, eating clarified butter
(क्), m. fire
N. of the
Pitṛs of the Kṣatriyas.
—हविर्-भू, ऊस्, f., N. of
the wife of Pulastya.
—हविर्-मथि, इस्, इस्, इ, Ved.
destroying or obstructing oblations, impeding sacrificial
rites.
—हविर्-मन्थ, अस्, m. a kind of plant (= ग-
णिकारी).
—हविर्-यज्ञ, अस्, m. a particular sacrifice,
N. of the first book of the Śata-patha-Brāhmaṇa (ac-
cording to the Mādhyandina-śākhā).
—हविर्-यज्ञ-
संस्था, f. a kind of sacrifice, (seven Havir-yajña-
saṃsthās are enumerated, viz. Agny-ādheya, Agni-
hotra, Darśa-pūrṇamāsau, Cāturmāsyāni, Paśu-ban-
dha, Sautrāmaṇī, and Pāka-yajña.)
—हविर्-याजिन्,
ई, m. ‘ghee-offerer, ’ a priest.
—हविष्-कृत्, त्, त्, त्,
Ved. performing a sacrifice.
—हविष्-पङ्क्ति, इस्,
m., Ved., scil. यज्ञ, a sacrifice consisting of five
oblations.
—हविष्-पति, इस्, m., Ved. the lord of a
sacrifice.
—हविष्-मत्, आन्, अती, अत्, possessed of
oblations
(अन्तस्), m. pl., N. of a class of Pitṛs (re-
garded as progenitors of Kṣatriyas and as descended
from Aṅgiras
Manu III. 197, 198).
—हविष्य्-
अन्तीय, अम्, n., N. of nineteen Vedic texts begin-
ning हविष्यन्तम्, (Manu XI. 251.)
Macdonell
English
हविस् hav-ís,
n.
 [√ 1. hu] burnt offering (of 🞄grain, Soma, milk, or butter), oblation
fire 🞄(C., rare): -iṣ kṛ, prepare the oblation, 🞄make an oblation of.
Benfey
English
हविस् हविस्, i. e. हु + इस्,
n.
1.
Clarified butter, Bhag. 4, 24.
2. An
oblation, sacrifice, Lass. 100, 1 = Rigv.
vii. 15, 1
Śāk. d. 1.
Apte Hindi
Hindi
हविस्
नपुं*
 - हूयते हु कर्मणि असुन्
आहुति या हवनीय द्रव्य
हविस्
नपुं*
 - -
गर्म किया हुआ मक्खन
हविस्
नपुं*
 - -
जल
L R Vaidya
English
havis {% n. %} 1. Clarified butter
2. an oblation or burnt offering, M.iii.87
3. any thing offered as an oblation, M.iii.132.142.
Bopp
Latin
हविस् n. (r. हु Diis offerre suff. इस्) butyrum purifica-
tum. BH. 4. 24.
Lanman
English
havís, n. oblation, which, as gift for the
gods, is offered wholly or partly in the
fire
generally, grain (parched, boiled, as
porridge, or as baked cake), milk in
divers forms, fat, and--best of all--
Soma. [√hu, 1153.]
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
घृतं हविष्यमाज्यं च हविराघारसर्पिषी ।
-wordlist-
घृत (क्ली), हविष्य (क्ली), आज्य (क्ली), हविस् (क्ली), आघार (पुं), सर्पिस् (क्ली)
--source--
हविः सांनाय्यमामिक्षा शृतोष्णक्षीरगं दधि ।
-wordlist-
हविस् (क्ली), सान्नाय (क्ली), आमिक्षा (स्त्री), क्षीरशर (पुं), पयस्या (स्त्री)
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskrit
--source--
अग्नौ वमिर्दीप्रः समन्तभुक् ॥ १६६ ॥
पर्परीकः पविर्घासिः पृथुर्घघरिराशिरः ।
जुहुराणः पृदाकुश्च जुषाकुर्हवनो हविः ॥ १६७ ॥
p{0007}
घृतार्चिर्नाचिकेतश्च प्रेष्ठो वञ्चतिरञ्चतिः ।
भुजिर्भरथपीथौ च स्वनिः पवनवाहनः ॥ १६८ ॥
-wordlist-
वमि (पुं), दीप्र (पुं), समन्तभुज् (पुं), पर्परीक (पुं), पवि (पुं), घासि (पुं), पृथु (पुं), घसुरि (पुं), आशिर (पुं), जुहुराण (पुं), पृदाकु (पुं), कुषाकु (पुं), हवन (पुं), हविस् (पुं), घृतार्चिस् (पुं), नाचिकेत (पुं), पृष्ठ (पुं), वञ्चति (पुं), अञ्चिति (पुं), भुजि (पुं), भरथ (पुं), पीथ (पुं), स्वनि (पुं), पवनवाहन (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
सान्नाय्य
सान्नाय्य, हविस्
हव्यपाकश्चरुः प्रोक्तः सान्नाय्यं हविरुच्यते ।
verse 2.1.1.416
page 0048
Mahabharata
English
Havis^1 = Śiva (1000 names^2). Do.^2 = Vishṇu (1000 names).
Vedic Reference
English
Havis is the general term for an offering to the gods,
‘oblation, ’ whether of grain, or Soma, or milk, or clarified
butter, etc. It is common from the Rigveda^1 onwards.^2
1) i. 24, 11
26, 6
170, 5, etc.
2) Av. iii. 10, 5
vi. 5, 3, etc.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: हविः
Root: हविस्
Gender: नपुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ fire
⇒ water
⇒ offering
⇒ anything offered as an oblation with fire
Shloka(s):
2|7|27|1 ► सान्नाय्यं हविरग्नौ तु हुतं त्रिषु वषट्कृतम्। (ब्रह्मवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|7|27|1 ⇢ सान्नाय्यम् (सांनाय्य) (नपुं) ⇒ any, substance mixed with clarified butter and offered as a burnt offering or oblation
➠ 2|7|27|1 ⇢ हविः (हविस्) (नपुं) ⇒ fire, water, offering, anything offered as an oblation with fire
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ यज्ञः
परा_अपरासंबन्धः ➡ अग्नावर्पितम्
अन्यसंबन्धाः ➡ यज्ञः
जातिः ➡ अचलनिर्जीववस्तु
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
हविस्
न०
 हूयते हु--कर्मणि असुन् । १ घृते अमरः २ हव-नीवहव्यमात्ने च “वपाया मेदसो हविषोऽनुब्रूहीति”श्रुतिः । “मुन्यन्नानि पयः सोमो मांसं यच्चानुपस्कृतम् ।अक्षारलवणञ्चैव प्रकृत्या हविरुच्यते” श्रा० त० उक्ते३ द्रव्यभेदे । भावे असुत् । ३ होमे!
Capeller
German
हवि॑स्
n.
 Opfergabe, Opferspeise o. -trank,
bes. Soma.
Grassman
German
havís, n. [von hu], 1〉 Opferguss, Opfertrank, besonders der aus Fettigkeiten bestehende
namentlich 2〉 die ausgelassene Butter, welche ins Feuer gegossen und dadurch auch den übrigen Göttern (durch Agni) zugeführt wird
3〉 die fette (aus Milch bestehende) Zumischung welche in den Soma gegossen wurde, oder auch der Somasaft selbst, sofern er schon mit dieser Zumischung versetzt ist
4〉 die Ausgiessung des Opfertrankes (als Handlung). In den Bedeutungen 1—3 erscheint havís als Object, besonders mit den Verben hu, sṛj, syand, kṛ, bhṛ, juṣ, 2. pā, ad, vī und im Instr. mit yaj, dāś, vidh, pṛ, vivās, van, sapary, īḍ, ghar, añj verbunden (s. d.). Vgl. á-, rātáhavis, su-hávis.
-ís 1〉 {23, 18}
{34, 8}. _{34, 10}
{101, 8}. _{101, 9}
{114, 3}
{215, 12}
{217, 2}
{223, 7}
{284, 1}
{345, 1}
{398, 3}
{516, 8} (rathavā́hanam)
{575, 9}
{647, 22}
{840, 13}. _{840, 14} (ghṛtávat)
{912, 12} (ápiam). _{912, 13}
{933, 4}
{942, 7}
{1005, 2} (śrātám)
{1007, 1}. — 2〉 {12, 10}
{26, 6}
{36, 6}
{45, 8}
{194, 10}
{207, 1}
{228, 6}
{240, 1}
{260, 7}
{262, 1}
{293, 5}
{359, 11}
{360, 5}
{382, 2}
{529, 1}
{531, 1}
{618, 3}
{639, 27}
{669, 14} (súhutam)
{914, 1}. _{914, 7}. _{914, 8}
{916, 6}
{917, 15}
{977, 1}
{991, 2}
ā́hutam {94, 3}
{192, 13}. _{192, 14}
{846, 6}. In den āpriyas-Liedern: {13, 11}
{238, 10}
{936, 11}. — 3〉 {681, 1}
{719, 2}
{746, 5}
{779, 28}
{786, 6}
{795, 5}
{826, 4}
{819, 1} (yás uttamám)
{950, 6} (〰 tvā sántam).
-is-havis 3〉 {789, 3}.
-íṣā 1〉 {91, 19}
{166, 3}
{207, 4}
{217, 3}
{391, 2}
{488, 27}
{495, 4}
{510, 6}
{705, 8}
{840, 1}. _{840, 4}
{866, 4}
{891, 6}
{907, 6}
{916, 6}
{921, 18}
{924, 4}
{947, 1}—_{947, 9}
{985, 4}
{987, 1}. _{987, 3}. _{987, 4} (śatā́yuṣā)
{994, 4}
{999, 3}. _{999, 6}
{1000, 1}. _{1000, 4}
{1017, 3}. — 2〉 {46, 4}
{58, 1}
{84, 18}
{193, 1}
{200, 4}
{201, 4}
{251, 2}
{263, 8}
{300, 7}
{357, 6}
{382, 1}
{518, 4}
{530, 2}
{533, 3}
{846, 8}
{856, 3}
{93, 8}. — 3〉 {668, 12}. _{668, 13}
{950, 6}.
-íṣe 1〉 áttave {842, 12}.
-íṣas [Ab.] 1〉 {414, 6} (vittā́t 〰).
-íṣas [G.] 1〉 vītáye {584, 2}
havís {1007, 1} (ā́nusṭubhasya)
vītám {93, 7} (prásthitasya)
bodhi {131, 6}. — 2〉 srucā́ {162, 17}
yajñám {269, 10}
bhāgám {877, 7}. _{877, 8}
bhagā́s {877, 9}
hótā [Page1656] {917, 1} īśe {527, 4} (kṛtásya).
-íṣi 1〉 {493, 17}. — 4〉 {907, 5}
{917, 8} (árbhe, mahé).
-ī́ṃṣi 1〉 {170, 5} (prá aśāna)
{269, 7} (rātā́)
{841, 8}. _{841, 11} (práyatāni barhíṣi). _{841, 12}
{896, 8} (súdhitā)
{942, 8} (prasthitā)
{573, 6} (viantu). — 2〉 {94, 4}
{200, 3}
{828, 2}
{832, 3}
in āpram- oder āpriyas-Liedern {896, 10}
{936, 10}. — 3〉 pṛṅktám {228, 5}.
-írbhis 1〉 {24, 11}. _{24, 14}
{224, 5}
{346, 6}
{556, 5}
{613, 3}. — 2〉 {76, 5}
{95, 6}
{248, 3}
{226, 12}
{235, 15}
{530, 1}.
-íḥṣu 3〉 {719, 2} havís 〰 vándias.
Burnouf
French
हविस् हविस्
n.
 (हु
sfx. इस्) beurre fondu ou
clarifié, que l'on répand sur le feu sacré
beurre fondu, en gén.
Qqf. eau.
हविरशन
m.
 (अशन) feu sacré
feu.
हविर्गेह
n.
 l'enceinte sacrée.
हविष्य
n.
 beurre fondu.
Riz mêlé de beurre fondu.
Stchoupak
French
हविस्-
nt. oblation rituelle (beurre, soma, lait, grains)
-ष् कृ-
offrir en oblation, faire de qqch. une oblation
-ष्मन्त्- a. qui offre une
oblation
m.
n.
 d'un Ṛṣi
pl.
 Mânes des Kṣatriya.
हविर्-दान- nt. don d'une oblation.
°धान- nt. emplacement du sacrifice (personnifié)
-ई-
f.
Surabhi.
°भुज्- ag. ép. du feu ou d'Agni
m.
 dieu
pl.
 Mânes des Kṣatriya.
°भू-
f.
 emplacement du sacrifice (personnifié).
हविष्-कृत- a. v. qui sert d'oblation.