| YouTube Channel

हलाहलः (halAhalaH)

 
Apte
English
हलाहलः [halāhalḥ] हलाहलम् [halāhalam], हलाहलम् 1
=
हाल(ला)हल.
A kind of snake.
A sort of lizard.
A kind of deadly poison
see हाल(ला)हलम्.
Apte Hindi
Hindi
हलाहलः
पुं*
- "हलाहल, पृषो*"
एक प्रकार का घातक विष जो समुद्रमंथन के परिणाम स्वरूप मिला था
हलाहलः
पुं*
- "हलाहल, पृषो*"
"घातक विष, या जहर "
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
हलाहलम्, हलाहलः, कालकूटः, सिन्धुविषः
noun
समुद्रमन्थनात् प्राप्तं विषम्।
"विश्वकल्याणार्थे शिवेन हलाहलं पीतम्।"
Synonyms:
विषम्, गरम्, गरः, गरलम्, गरदम्, भूगरम्, जीवनाघातम्, जङ्गुलम्, जाङ्गुलम्, हलागलम्, हलाहलः, हालाहालम्, पालहलम्, हलहलम्, हाहलम्, हाहलः, कालकूटम्, कालकूटः, कलाकुलम्, काकोलम्, काकोलः, सौराष्ट्रिकम्, दारदः, प्रदीपनः, ब्रह्मपुत्रः, शौक्तिकेयः, वत्सनाभः, धूलकम्, निदः, क्ष्येडः
noun
सः पदार्थः यस्य प्राशनेन जीवः व्याकुलो भवति म्रियते वा।
"समुद्रमन्थनात् प्राप्तं विषं शिवेन पीतम्।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
हलाहलः,
पुं,
(हलमिव समन्तात् सर्व्वाङ्गेषुहलति कर्षतीति + हल + अच् ।) विष-भेदः यथा, --“समौ कञ्चुकनिर्म्मोकौ क्ष्वेडस्तु गरलं विषम् ।पुंसि क्लावे काकोलकालकूटहलाहलाः
”इत्यमरः १०
हलमिव समन्तात् हलति विलिखतिहलाहलः हलज विलेखे अन् स्वार्थे ष्णेहालाहलश्च निपातनात् ललोपे हाहलश्च ।“हालाहलं हालहलं हाहलञ्च हलाहलम्
”इति रुद्रः
एते काकोलादयस्त्रयः पुंसि क्लीवे चेत्यन्वयः ।केचित्तु क्ष्वेडभेदा इति पुंस्त्वे वक्ष्वमाणत्वात्पुंसि क्लीवे चेत्यस्य विषमित्यनेन सम्बन्धः ।इत्याहुः तन्नातिहृद्यम् ।“काकोलमुग्रतेजः स्यात् कृष्णच्छवि महा-विषम् ।”इति वैद्यकम् ।“तत् कालकूटं विषमुग्रतेजःकण्ठे धृतं पर्व्वतराजकन्ये
”इति व्यासः
हालाहलं विषमिव प्रगुणं तदेव इति वामनः
“मधु तिष्ठति वाचि योषितां हृदये हलाहलंमहद्विषम् ।अतएव निपीयतेऽधरो हृदयं मुष्टिभिरेवताड्यते
”इति कुलचरितेऽश्वघोषः इति भरतः
(मूलजविषभेदः ।“सङ्कोचं मर्क्कटं शृङ्गिविष हलाहलन्तया ।एवमादीनि चान्यानि मूलजानि स्थिराणि
”इति चरके चिकित्सास्थाने २५ अध्याये
)
हलाहलः,
पुं,
(हलाहलोऽस्यास्तीति ।) अच् ।)ब्रह्मसर्पः अञ्जना इति मेदिनी
बुद्धविशेषः ।इति त्रिकाण्डशेषः