| YouTube Channel

हरिहरः (hariharaH)

 
Apte Hindi
Hindi
हरिहरः
पुं*
 हरि-हरः -
विष्णु और शिव की एक संयुक्त देवमूर्ति
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 हरिहरः
noun
पुरुषनामविशेषः ।
"हरिहरः इति नामकां नैकेषां पुरुषाणाम् उल्लेखः तत्त्वसमासे क्षितीश-वंशावली-चरिते अस्ति"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
हरिहरः,
पुं,
 (हरिणा सह हरः ।) संयुक्तहरिहरमूर्त्तिः । यथा, --पुलस्त्य उवाच ।“विमुक्तपापा देवेशं वासुदेवमथाब्रुवन् ।क्वासौ वद जगन्नाथ ! शम्भुस्तिष्ठति केशव ।यं क्षीराद्यभिषेण स्नापयामो विधानतः ॥
अथोवाच सुरान् विष्णुरेष तिष्ठति शङ्करः ।मद्देहे किन्न पश्यध्वं योगप्रायं प्रतिष्ठितम् ॥
तमूचुर्नैव पश्यामस्त्वत्तो वै त्रिपुरान्तकम् ।सत्यं वद सुरेशान ! महेशानः क्व तिष्ठति ॥
ततोऽव्ययात्मा स हरिः स्वहृत्पङ्कजशायिनम् ।दर्शयामास देवानां मुरारिर्लिङ्गमैश्वरम् ॥
ततः सुराः क्रमेणैव क्षीरादिभिरनन्तरम् ।स्नापयाञ्चक्रिरे लिङ्गं शाश्वतं ध्रुवमव्ययम् ॥
गोरोचनया त्वालिप्य चन्दनेन सुगन्धिना ।विल्वपत्राम्वुजैर्द्देवं पूजयामासुरञ्जसा ॥
पूजयित्वा गुरुं भक्त्या निवेद्य परमौषधीः ।जप्त्वाष्टशतनामानि प्रणामं चक्रिरे ततः ॥
इत्येवं चिन्तयन्तश्च देवा देवौ हराच्युतौ ।कथं योगत्वमापन्नौ संराध्यतममात्मनः ॥
सुराणां चिन्तितं ज्ञात्वा विश्वमूर्त्तिरभूद्विभुः ।सर्व्वलक्षणसंयुक्तः सर्व्वायुधधरोऽव्ययः ॥
सार्द्धं त्रिनेत्रं कमलाहिकुण्डलंजटामहाभारशिरोजमण्डितम् ।हरिं हरञ्चैव नगेन्द्रभूषणंपीताजिनाच्छन्नकटिप्रदेशकम् ॥
चक्रासिहस्तं घनुःशार्ङ्गपाणिंपिनाकशूलाजगवान्वितञ्च ।कन्दर्पखट्टाङ्गकपालघण्टा-सशङ्खचक्राब्जधरं महर्षे ! ॥
दृष्ट्वैव देवा हरिशङ्करं तंनमोऽस्तु ते सर्व्वगताव्ययेति ॥
”इति वामनपुराणे ५९ अध्यायः ॥
* ॥
शिवविष्णोरभेदेनार्च्चकस्य रूपन्त्वेवम् । यथा, --“निरामया नाम गणाः समायाता जगद्-गुरो ।सार्द्धद्विनेत्राः पद्माक्षाः श्रीवत्साङ्कितवक्षसः ॥
समायाताः खगारूढा वृषभध्वजिनोऽव्ययाः ।महापाशुपता नाम शूलचक्रधारास्तथा ।भैरवो विष्णुना सार्द्धमभेदेनार्च्चितो हि यैः ॥
”इति तत्रैव ६४ अध्यायः ॥
अन्यच्च ।“अथवा विष्णुरूपेण पूजयेच्चेश्वरं सदा ।शङ्करं वामभागस्थं सर्व्वकाममवाप्नुयात् ॥
”इति देवीपुराणे १२ अध्यायः ॥