| YouTube Channel

हद्दा (haddA)

 
Monier Williams 1872
English
हद्दा हद्दा, f., (in astronomy) N. of a di-
vision of each zodiacal sign, (thirty such divisions are
specified and distributed variously to each planet
according to some, a masc. form of this word exists.)
—हद्देश (°दा-ईश), अस्, m. ‘lord of a thirtieth
division of a zodiacal sign, ’ (probably) an epithet of
the planets (= त्रिंशांश-प).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
हद्दा,
स्त्री,
 मेषादिलग्नानां त्रिंशदंशः । तैरं-शैर्द्वादशलग्नेषु पञ्चानां पञ्चानां ग्रहाणां सङ्ख्या-विशेषेण भागविशेषो भवति । नराणां वर्ष-प्रवेशादौ शुभाशुभगणनायामस्य प्रयोजनम् ।तद्भागविशेषो यथा ।मेषलग्ने प्रथमं बृहस्पतेः ६ भागाः । ततःशुक्रस्य ६ अंशाः । ततो बुधस्य ८ भागाः ।ततो मङ्गलस्य ५ भागाः । ततः शनेरपि ५अंशाः । समुदायेन त्रिंशदंशाः भवन्ति ॥
वृषलग्ने प्रथमं शुक्रस्य ८ भागाः । ततोबुधस्य ६ अंशाः । गुरोः ८ भागाः । शनेः ५अंशाः । मङ्गलस्य ३ अंशाः ॥
मिथुनलग्ने प्रथमं ६ भागाः बुधस्य । ततःशुक्रस्य ६ भागाः । बृहस्पतेः ५ अंशाः । मङ्ग-लस्य ७ अंशाः । शनेः ६ अंशाः ॥
कर्क्कटलग्ने प्रथमं प्तङ्गलस्य ७ अंशाः । ततःशुक्रस्य ६ भागाः । बुधस्यापि ६ भागाः ॥
बृहस्पतेः ७ अंशाः । शनेः ४ अंशाः ॥
सिंहलग्ने प्रथमं ६ भागाः बृहस्पतेः ।शुक्रस्य ५ अंशाः । शनेः ७ भागाः । बुधस्य ६भागाः । मङ्गलस्यापि ६ भागाः ॥
कन्यालग्ने प्रथमं बुधस्य ७ अंशाः । शुक्रस्य१० अंशाः । गुरोः ४ अंशाः । मङ्गलस्य ७भागाः । २ भागौ शनैश्चरस्य ॥
तुलालग्ने आदौ ६ अंशाः शनेः । ८ भागाःबुधस्य । गुरोः ७ भागाः । शुक्रस्यापि ७अंशाः । २ भागौ मङ्गलस्य ॥
वृश्चिकलग्ने आदौ मङ्गलस्य ७ भागाः ।शुक्रस्य ४ अंशाः । ८ भागाः बुधस्य । बृह-स्पतेः ५ अंशा । ६ भागाः शनेः ॥
धनुर्लग्ने प्रथमं बृहस्पतेः १२ अंशाः । ततःशुक्रस्य ५ अंशाः । बुधस्य ४ अंशाः । मङ्ग-लस्य ५ भागाः । शनेः ४ अंशाः ॥
मकरलग्ने आदौ बुधस्य ७ अंशाः । गुरो-रपि ७ भागाः । ८ अंशाः शुक्रस्य । शनेः ४अंशाः । मङ्गलस्यापि ४ अंशाः ॥
कुम्भलग्ने प्रथमं बुधस्य ७ भागाः । शव्रस्य ६भागाः । वृहस्पतेः ७ अंशाः । मङ्गलस्य ५भागाः । शनेरपि ५ भागाः ॥
मीनलम्ने आदौ १२ अंशाः शुक्रस्य ।४ भागाः बृहस्पतेः । बुधस्य ३ अंशाः । मङ्ग-लस्य ९ भागाः । ततः शनेः २ भागौ ॥
एषं प्रमाणानि यथा, --“मेषेऽङ्गतर्काष्टशरेषुभागाजीवास्फुजिज्ज्ञारशनैश्चराणाम् १ ।वृषेऽष्टतर्काष्टशरानलांशाःशुक्रज्ञजीवार्किकुजेशहद्दाः ॥
२ ॥
युग्मे षडङ्गेषुनगाङ्गभागाःसौम्यास्फुजिज्जीवकुजाकिहद्दाः ॥
३ ॥
कर्केऽद्रितर्काङ्गनगाब्धिभागाःकुजास्फुजिज्ज्ञेज्यशनैश्चराणाम् ॥
४ ॥
सिंहेऽङ्गभूताद्रिरसाङ्गभागादेवेज्यशुक्रार्किबुधारहद्दाः । ५ ।स्त्रियां नगाशाब्धिनगाक्षिभागाःसौम्योशनोजीवकुजार्किहद्दाः ॥
६ ॥
तुले रसाष्टाद्रिनगाक्षिभामाःकालज्ञजीवास्फुजिदारनाथाः । ७ ।कीटे नगाब्ध्यष्टशराङ्गभागाभीमास्फुजिज्ज्ञेज्यशनैश्चराणाम् ॥
८ ॥
चापे रवीष्वम्बुधिपञ्चवेदाजीवास्फुजिज्ज्ञारशनैश्चराणाम् । ९ ।मृगे नगाद्य्रष्टयुगश्रुतीनांसौम्येज्यशुक्रार्किकुजेशहद्दाः ॥
१० ॥
कुम्भे नगाङ्गाद्रिशरेषुभागाज्ञशुक्रजीवारशनैश्चराणाम् । ११ ।मीनेऽर्कवेदानलनन्दपक्षाःसितेज्यसौम्यारशनैश्चराणाम् ॥
” १२ ॥
इति नीलकण्ठीयताजकम् ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
हद्दा स्त्री ताजकोक्ते पञ्चवर्गीबलानयनोपयोगिनि ग्रहभेद-स्वामिकराशिभेदस्यांशभेदे यथाक्तं नील० ता०“मेषेऽङ्गतर्काष्टशरेषुभागा जीवास्फुजितज्ञारशनै-श्चराणाम् । वृषेऽष्टषण्णागशरानलांशाः शुक्रज्ञजीवा-र्किकुजेशहद्दाः । युग्मे षडङ्गेषुनगाङ्गभागाः सौम्यास्फुजिज्जीवकुजार्किहद्दाः । कर्केऽद्रितर्काङ्गनगाब्धिभागाःकुजास्फुजिज्ज्ञेज्यशनैश्चराणाम् । सिंहेऽङ्गभूताद्रि-रसाङ्गभागा देवेज्यशुक्रार्किबुधारहद्दाः । स्त्रियांनगाशाब्धिनगाक्षिभागाः सौम्योशनोजीवकुजार्कि-नाथाः । तुले रसाष्टाद्रिनगाक्षिभागाः कोणज्ञजीवास्फु-जिदारनाथाः । कीटे नगाब्ध्यष्टशराङ्गभागाः भौमा-स्फुजिज्ज्ञेज्यशनैश्चराणाम् । चापे रवीष्वम्बुधिपञ्चवेदा जीवास्फुजिज्ज्ञारशनैश्चराणाम् । मृगे नगाद्र्यष्ट-युगश्रुतीनां सौम्ये ज्यशुक्रार्किकुजेशहद्दाः । कुम्भेनगाङ्गाद्रिशरेषुभागाज्ञशुक्रजीवारशनैश्चराणाम् । मीने-ऽर्कवेदानलनन्दपक्षाः सितेज्यसौम्यारशनैश्चराणाम् । त्रिं-शत्स्वभे विंशतिरुच्चभे स्वे हद्देऽक्ष ५ चन्द्रादशकं द्रिकाणे” ।