| YouTube Channel

हंसकः (haMsakaH)

 
Apte
English
हंसकः [haṃsakḥ], 1 A goose, flamingo.
An ornament for the ankles (नूपुर or पादकटक)
सरित इव सविभ्रमप्रपातप्रणदित- हंसकभूषणा विरेजुः
Śi.*
 7.23 (where the word is used in the first sense also)
Dk.*
 2.5
पादलग्नेनेव कलहंसयुगेन हंसक- युगलेन परिष्कृताभ्यां पादकमलाभ्यां ...... Cholachampū p.6.
A particular beating of time in music
L.
 D. B. See हंस above for other senses.
Apte 1890
English
हंसकः 1 A goose, flamingo.
2 An ornament for the ankles (नूपुर or पादकटक)
सरित इव सविभ्रमप्रपातप्रणदितहंसकभूषणा विरेजुः Śi. 7. 23 (where the word is used in the first sense also
see हंस above for other senses).
Apte Hindi
Hindi
हंसकः
पुं*
 - "हंस + कन्, हंस + कै + क वा"
"कारंडव, मराल "
हंसकः
पुं*
 - -
"पैरों का आभूषण, नूपुर, पायजेब"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 हंसकः, पादकटकः
noun
अलङ्कारविशेषः, रवशून्य-हंसाकृतिचरणभूषणम्।
"हेमा हंसकौ धारयति।"
Synonyms:
 वरटः, कलहंसः, सुग्रीवः, चक्रपक्षः, जालपद्, धवलपक्षः, नीलाक्षः, पारिप्लाव्यः, पुरुदंशकः, बन्धुरः, वक्राङ्गः, वार्चः, शकवः, शितिच्छदः, शितिपक्षः, श्वेतच्छदः, श्वेतगरुतः, श्वेतपत्रः, सितच्छदः, सितपक्षः, हंसः, हंसकः, हरिणः, सूतिः, चक्रः
noun
हंसजातीयः जलखगप्रकारविशेषः।
"वरटः जले विहरति।"
Synonyms:
 नूपुरम्, पादाङ्गदम्, तुलाकोटिः, मञ्जीरः, हंसकः, पादकटकः, पदाङ्गदम्
noun
पादालङ्कारः यः शब्दायते।
"वध्वाः आगमनस्य सूचना तस्याः नूपुराणि ददाति।"
Synonyms:
 नूपुरम्, पादाङ्गदम्, तुलाकोटिः, मञ्जीरः, हंसकः, पादकटकः
noun
अलङ्कारविशेषः, पादभूषणम्।
"गुणवानपि मौखर्यात् पादे लुठति नूपुरः हारस्तु मूकभावेन कण्ठवल्लभतां गतः।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
हंसकः,
पुं,
 (हंस इव कायति मधुरध्वनित्वात् ।कैशब्दे + कः ।) पादकटकः । यथा, --“पादाङ्कदं तुलाकोटिर्मञ्जीरो नूपूरोऽस्त्रियाम् ।हंसकः पादकटकः किङ्किणी क्षुद्रघण्टिका ॥
”इत्यमरः । २ । ६ । १०९ ॥
“षट् नूपुरे । केचित्तु पादाङ्गदादिचतुष्कं चरण-भूषणे नूपुर इति ख्याते । हंसकादिद्वयं रवशून्येहंसाकृतिचरणभूषणे इत्याहुः । हंस इवकायति मधुरध्वनित्वात् हंसकः । कै शब्दे डः ।हंसाकृतित्वात् हंस इव हंसकः इति वा ।इवार्थेविकारसंघ इत्यादिना कः ।” इति भरतः ॥
(हंस इवेति । इवे प्रतिकृताविति कन् । स्वार्थेकन् वा) राजहंसः । इति शब्दचन्द्रिका ॥
(यथा, माघे । ७ । २३ ।“सरित इव सविभ्रमप्रवात-प्रणदितहंसकभूषणा विरेजुः ॥
”तालप्रभेदः । यथा, --“लघुर्गुरुर्लघुर्यत्र स तालो हंसकः स्मृतः ॥
”इति सङ्गीतदामोदरः ॥