स्वोपार्ज्जितः (svopArjjitaH)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritस्वोपार्ज्जितः, त्रि, (स्वेनोपार्ज्जितः ।) स्वयम-र्ज्जितः । स्वयमुपात्तः । यथा, पिता चेत् पुत्त्रान्विभजेत् तस्य स्वेच्छा स्वयमुपात्तेऽर्थे पत्तामहेतु पितापुत्त्रयास्तुल्यं स्वामित्वम् । इति विष्णु-सूत्रम् । अपि च । मनुविष्णू ।“पतृकन्तु पिता द्रव्यमनवाप्तं यदाप्नुयात् ।न तत् पुत्त्रैर्भजेत् सार्द्धमकामः स्वयमर्जितम् ॥
”तत् स्वयमर्जितमिति कृत्वा न विभजेदित्यन्वयः ।एतत्तु स्थावरविषयम् । मण्यादावनुद्धृतेऽपि पितु-रेव स्वाच्छन्द्यम् ।“स्थावरं द्विपदञ्चैव यद्यपि स्वयमर्जितम् ।तसम्भूय सुतान् सर्व्वान् न दानं न च विक्रयः ॥
पितुः प्रसादात् भुज्यन्ते वस्त्राण्याभरणानि च ।स्थावरन्तु न भुज्येत प्रसादे सति पतृके ॥
”इति मिताक्षराधृतवचनमपि पितामहधनपरम् । पित्रा च स्वोपार्जितं स्थावरं दत्तंभुज्यत एवेति । अन्यथा मूलभूतश्रुत्यन्तर-कल्पनापत्तः । इति दायतत्त्वम् ॥
* ॥
स्वापा-र्जितं द्विविधम् । पित्रादधनाद्युपधातेन स्वेनो-पार्जितम् । तदनुपघातेन उपार्जितञ्च । तद्धन-विभागविधिर्यथा । व्यासः ।“अनाश्रित्य पितृद्रव्यं स्वशक्त्याप्नोति यद्धनम् ।दायादभ्यो न तद्दद्यात् विद्यालब्धञ्च यद्भवेत् ॥
”कात्यायनः ।“द्व्यंशहरोऽर्द्धहरो वा पुत्त्रवित्तार्जनात् पिता ।”पुत्त्रवित्तार्जनात् । कृद्विहितो भावा द्रव्यवत्प्रकाशते इति न्य्ययात् पुत्त्रार्जितावत्तात् पितु-र्द्व्यंशित्वं पितृधनानुपघातविषयं भ्रातृधनोप-घातविंषयञ्च । अर्जकस्य तु द्व्यंशित्वम् । भ्रातृ-धनोपघाते तु तेषामप्येकांशित्वं वक्ष्यमाणवच-नात् । पितुरर्द्वहरत्वन्तु पितृद्रव्योपघाताद्गुण-वत्त्वाद्वा इति दायभागः ॥
अनुपघाते पिताद्व्यंशहरः । अर्जकत्वात् स्वयमपि द्व्यंशहरः ।इतरेषामनंशित्वम् । भ्रातृद्रव्योपघाते तु तेषा-मप्येकांशः । इति द्ब्यंशार्द्धांशयोर्भेदकथनम् ॥
* ॥
साधारणधनार्जितेऽपि विशेषमाह व्यासः ।“साधारणं समाश्रित्य यत्किञ्चित् वहनायुधम् ।शौर्य्यादिनाप्नोति धनं भ्रातरस्तत्र भागिनः ।तस्य भागद्वयं देयं शेषास्तु समभागिनः ॥
”अत्र भ्रातर इत्युपलक्षणं पितृव्यादयोऽपिबोद्धव्याः । तस्यार्जकस्य । साधारणोपघातेयस्य यावतोऽंशस्थाल्पस्य महतो वा उपघात-स्तस्य तदनुसारेण भागकल्पना कार्य्या । इतिदायभागः ॥
इति च दायतत्त्वम् ॥
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.