स्वाधिष्ठान (svAdhiSThAna)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Monier Williams Cologne
EnglishApte Hindi
Hindiस्वाधिष्ठानम्
स्व-अधिष्ठानम् -
हठयोग में माने हुए छ चक्रों में से एक
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritस्वाधिष्ठानं, (स्वं लिङ्गं तत्र अधिष्ठानं यस्य ।स्वस्य लिङ्गस्य अधिष्ठानं यस्मात् इति वा ।स्वशब्देन परं लिङ्गं स्वाधिष्ठानं ततो विदु-रित्युक्तेस्तथात्वम् ।) षट्चक्रान्तर्गतद्वितीय-चक्रम् । तत्तु लिङ्गमूलस्ववादिलान्तवर्णयुक्त-होरकसमप्रभषड्दलपद्मम् । अत्र शिवाग्नीवर्त्तेते । यथा, --“षड्दले वैद्युतनिभे स्वाधिष्ठानेऽनलत्विषि ।व-भ-मैर्य-र-लैर्युक्ते वर्णैः षड्भिश्च सुव्रत ॥
”अपि च ।“स्वाधिष्ठानाख्यचक्रे तु सबिन्दुं राकिणीं तथा ।वादिलान्तं प्रविन्यस्य नाभौ तु मणिपूरके ॥
”इति तन्त्रसारः ॥
अन्यच्च ।“सिन्दूरपूररुचिरारुणपद्ममन्यत्सौषुम्रमध्यघटितं ध्वजमूलदेशे ।अङ्गच्छदैः परिवृतं तडिताभवर्णै-र्व्वाद्यैः सबिन्दुलसितैश्च पुरन्दरार्णैः ॥
तस्यान्तरे प्रविलसद्विषदप्रकाश-मम्भोजमण्डलमथो वरुणस्य तस्य ।अर्द्धेन्दुरूपलसितं शरदिन्दुशुभ्रंवङ्कारबीजममलं मकराधिरूढम् ॥
तस्याङ्कदेशलसितो हरिरेव पाया-न्नीलप्रकाशरुचिरश्रियमादधानः ।पीताम्बरः प्रथमयौवनगर्व्वधारीश्रीवत्सकौस्तुभधरो धृतवेदबाहुः ॥
तत्रैव भाति सततं खलु राकिणी सानीलाम्बजारुचिमहोदरकान्तिशोभा ।नानायुधोद्यतकरैर्ललिताङ्गलक्ष्मी-र्दिव्याम्बराभरणभूषितमत्तचित्ता ॥
स्वाधिष्ठानाख्यमेतत् सरसिजममलं चिन्तयेद्योमुनीन्द्र-स्तस्याहङ्कारदोषादिकसकलरिपुः क्षीयतेतत्क्षणेन ।योगीशः सोऽपि मोहाद्भुततिमिरचये भानु-तुल्यप्रकाशोगद्यैः पद्यैः प्रबन्धैर्विरचयति सुधाकाव्यसन्दोह-लक्ष्मीम् ॥
”इति पूर्णानन्दगिरिकृतषट्चक्रक्रमः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritस्वाधिष्ठान लिङ्गमूलस्थे सुषुम्णान्तर्गते षड्दलपद्मभेदे ।“षड्दले वैद्युतनिभे स्वाधिष्ठानेऽनचन्धिषि । बभमैर्यरलै-र्युक्ते वर्णैः षङ्मिश्च सुव्रत!” तन्त्रसा० । “सिन्दूरपूर-रुचिरारुणपद्ममन्यत्सौषुम्णमध्यघटितं ध्वजमूलदेशे ।अङ्गच्छदैः परिवृतं तडिताभवर्णैर्बाद्यैः सविन्दुलसितैश्चपुरन्दरान्तैः (लान्तैः) । तस्यान्तरे प्रविलसद्विशदप्रकाशम-म्भोजमण्डलमथो वरुणस्य तस्य । अर्द्धेन्दुरूपलसितं शर-दिन्दुशुभ्रं वङ्कारवीजमलं मकराधिरूढम् । तस्याङ्कदेशेलसितो हरिरेव पायान्नीलप्रकाशरुचिरश्रियमादधानः ।पीताम्बरः प्रथमयौवनगर्भधारी श्रीवत्सकौस्तुभधरोधृतवेदवाहुः । तत्रैव भाति सततं खलु राकिणी सानीलाम्बुजद्युतिसहोदरकान्तिशोभा । नानायुधोद्यतकरै-र्ललिताङ्गलक्ष्मीर्दिव्याम्बराभरणभूषितमत्तचित्ता । स्वाषि-ष्ठानाख्यमेतत् सरसिजममलं चिन्तयेद्यो मुनोन्द्रस्तम्या-हङ्कारदोषादिकसकलरिपुः क्षीयते तत्क्षणेन” पूर्णानन्द-षट्चक्रम् ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.