स्वर् (svar)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 स्वर् r. 10th cl. (स्वरयति-ते)
	 1. To blame,  to censure,  to reprove.
	 2. To sound.
(Ind. (Aptote noun. )
	 1. Heaven,  paradise,  the residence of INDRA
and the celestials,  (considered as the temporary abode of the
virtuous after death.)
	 2. Sky,  ether.
	 3. Splendour,  beauty.
	 4. One
of the divisions of the universe,  the space between the sun and the
polar star and region of the planets and constellations
 in this
sense,  this word is one of the three mystical words,  to be repeated
daily at the morning ceremonies,  &c.,  with the holy Gāyatri.
E.
  स्वृ to sound,  to be in pain,  विच् aff.
  ,  and the vowel changed.

Capeller Eng

English

 1 स्वर् स्व॑रति sound,  make resound
 sing, 
praise
shine,  be bright.  C.
  स्वरयति (P.  स्वर्यते) pronounce with the
Svarita accent.  — अति let a sound die away. अभि chime in.  अव
resound.  सम् & अभिसम् salute,  invoke.

 2 स्वर् n.
  the sun,  sunlight,  light i.g.
  ,  the light space i.e.
 
the sky or heaven. 

Yates

English

 स्वर् (क) स्वरयति 10.
a. To blame
 to sound.

 स्वर्
ind. Heaven,  sky
 splendour
division of the universe.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

स्वर् 	-	  svar 	-	 adverb 	-	 sunshine
झल्लिका 	-	  jhallikA 	-	 f.
  	-	 sunshine
तपनद्युति 	-	  tapanadyuti 	-	 f.
  	-	 sunshine
सूर्यकान्ति 	-	  sUryakAnti 	-	 f.
  	-	 sunshine
सूर्यशोभा 	-	  sUryazobhA 	-	 f.
  	-	 sunshine
आम्प 	-	  Ampa 	-	 m.
  	-	 sunshine
आतप 	-	  Atapa 	-	 m.
  	-	 sunshine
घ्रंस 	-	  ghraMsa 	-	 m.
  	-	 sunshine
घृण 	-	  ghRNa 	-	 m.
  	-	 sunshine
द्योत 	-	  dyota 	-	 m.
  	-	 sunshine
रौद्र 	-	  raudra 	-	 m.
  	-	 sunshine
सूर्यालोक 	-	  sUryAloka 	-	 m.
  	-	 sunshine
स्वरु 	-	  svaru 	-	 m.
  	-	 sunshine
दिनज्योतिस् 	-	  dinajyotis 	-	 n.
  	-	 sunshine
पटोटज 	-	  paToTaja 	-	 n.
  	-	 sunshine
वीध्र 	-	  vIdhra 	-	 n.
  	-	 sunshine
सूर्यतेजस् 	-	  sUryatejas 	-	 n.
  	-	 sunshine
इद्ध 	-	  iddha 	-	 n.
  	-	 sunshine
बालातप 	-	  bAlAtapa 	-	 m.
  	-	  morning sunshine
शारद 	-	  zArada 	-	 m.
  	-	  autumnal sunshine
आतप्य 	-	  Atapya 	-	 adj.
  	-	  being in the sunshine
विरलातपचोहवि 	-	  viralAtapacohavi 	-	 adj.
  	-	  having little sunshine
घृणा 	-	  ghRNA 	-	 ind.
  	-	  through heat or sunshine
आतपायते  { आतपाय } 	-	  AtapAyate  { AtapAya } 	-	 verb 	-	  become hot like sunshine
प्रकाश 	-	  prakAza 	-	 m.
  	-	 sunshine open spot or air
वीध्रबिन्दु 	-	  vIdhrabindu 	-	 m.
  	-	  rain-drop fallen in sunshine
वातातपिक 	-	  vAtAtapika 	-	 adj.
  	-	  occurring in wind and sunshine
सौर्यमारुतक 	-	  sauryamArutaka 	-	 adj.
  	-	  occurring in sunshine and wind
आतपवर्ष्य 	-	  AtapavarSya 	-	 adj.
  	-	  produced by rain during sunshine

स्वर् 	-	 svar 	-	 adverb 	-	  sunshine
स्वर् 	-	 svar 	-	 adverb 	-	  heaven
स्वर् 	-	 svar 	-	 adverb 	-	  the region of the planets and constellations
स्वर् 	-	 svar 	-	 adverb 	-	  light
स्वर् 	-	 svar 	-	 adverb 	-	  the sun
स्वर् 	-	 svar 	-	 adverb 	-	  lustre
स्वर् 	-	 svar 	-	 adverb 	-	  water
स्वर् 	-	 svar 	-	 adverb 	-	  space above the sun or between the sun and the polar star
स्वर् 	-	 svar 	-	 adverb 	-	  bright space or sky
स्वरयति  { स्वर् } 	-	 svarayati  { svar } 	-	 verb 	-	  censure
स्वरयति  { स्वर् } 	-	 svarayati  { svar } 	-	 verb 	-	  find fault
स्वरयति  { स्वर् } 	-	 svarayati  { svar } 	-	 verb 	-	  blame
स्वरयति  { स्वर् } 	-	 svarayati  { svar } 	-	 verb caus. 	-	  shine

Wilson

English

 स्वर् ind. (aptote noun. )
1 Heaven,  paradise,  the residence of INDRA and the celestials.
2 Sky,  ether.
3 Splendour,  beauty.
4 One of the divisions of the universe,  the space between the sun and polar
star and region of the planets and constellations
 in this sense,  this word is
one of the three mystical words,  to be repeated daily at the morning ceremonies, 
&c.,  with the holy Gāyatrī.
E.
  स्वृ to sound,  to be in pain,  विच् aff.
  ,  and the vowel changed.

Apte

English

स्वर् [svar],  1 U.
  (स्वरयति-ते) To find fault,  blame,  reprove,  censure.

स्वर् [svar],  ind.
 

Heaven,  paradise
 as in स्वर्लोक,  स्वर्वेश्या,  स्वर्भानुः,  &c.
 
 त्वं कर्मणां मङ्गलमङ्गलानां कर्तुः स्म लोकं तनुषे स्वः परं वा Bhāg.*
  4.6.45.

The heaven of Indra and the temporary abode of the virtuous after death.

The sky,  ether.

The space above the sun or between the sun and the polar star.

The third of the three Vyāhṛitis,  pronounced by every Brāhmaṇa in his daily prayers
 see व्याहृति.

Radiance,  splendour.

Water.ind.  (used in nom. ,  acc.
 ,  gen.
  ,  or loc.
  case)
 स्वलंकृतैर्भ- वनवरैविभूषितां पुरंदरः स्वरिव यथामरावतीम् Rām.*
  7.11.5
 साधोरपि स्वः खलु गामिताधो गमी स तु स्वर्गमितः प्रयाणे N.*
  6. 99 (herein abl.
  case,  स्वर् =
  स्वर्गात्). Comp.
   -अतिक्रमः reaching Vaikuṇṭha (beyond heaven).

आपगा,  गङ्गा the celestial Ganges.

the galaxy or milky way.-इङ्गणः a strong wind.  -गत a.
  dead. -गतिः f.
 , 

गमनम् going to heaven,  future felicity.

death.-गिरिः Sumeru. -जित् m.
  a kind of sacrifice
 यजेत वाश्वमेधेन स्वर्जिता गोसवेन वा Ms.*
  11.74. -तरुः (स्वस्तरुः) a tree of paradise. -दृश् m.
 

an epithet of Indra. 

of Agni.

of Soma.  -धुनी,  -नदी (forming स्वर्णदी) the celestial Ganges
 सद्यः पुनन्त्युपस्पृष्टाः स्वर्धुन्यापोनुसेवया Bhāg.*
  1.1.15. -भानवः a kind of precious stone.-भानुः N.
  of Rāhu
 तुल्ये$पराधे स्वर्भानुर्भानुमन्तं चिरेण यत् । हिमांशुमाशु ग्रसते तन्म्रदिम्नः स्फुटं फलम् Ś.i.2.49. ˚सूदनः the sun.  -मणिः the sun.  -मध्यम् the central point of the sky,  the zenith. -यात a.
  dead. -यातृ a.
  dying. -यानम् dying,  death. -योषित a celestial woman,  apsaras.-लोकः the celestial world,  heaven.  -वधूः f.
  a celestial damsel,  an apsaras. -वापी the Ganges. -वारवामभ्रू (see -वधू above)
 स्वर्वारवामभ्रुवः नृत्यं चक्रुः Cholachampū p.22,  Verse 51. -वेश्या 'a courtezan of heaven',  a celestial nymph,  an apsaras. -वैद्य m.
  du.
  an epithet of the two Aśvins.

षा an epithet of Soma. 

of the thunderbolt of Indra.  -सिन्धु =
  स्वर्गङ्गा q. v. 

Apte 1890

English

 स्वर् {c10c} U. (स्वरयति-ते) To find fault,  blame,  reprove,  censure. 

 स्वर् ind. 1 Heaven,  paradise
 as in स्वर्लोक,  स्वर्वेश्या,  स्वर्भानुः,  &c. 
2 The heaven of Indra and the temporary abode of the virtuous after death. 
3 The sky,  ether. 
4 The space above the sun or between the sun and the polar star. 
5 The third of the three Vyāhṛtis,  pronounced by every Brāhmaṇa in his daily prayers,  see व्याहृति. 
6 Radiance,  splendour. 
7 Water. 
Comp. 
आपगा,  
गंगा {1} the celestial Ganges. {2} the galaxy or milky way. 
गतिः f. 
गमनं {1} going to heaven,  future felicity. {2} death. 
गिरिः Sumeru. 
तरुः (स्वस्तरुः) a tree of paradise. 
ट्टश् m. {1} an epithet of Indra. {2} of Agni. {3} of Soma. 
नदी (forming स्वर्णदी) the celestial Ganges. 
भानवः a kind of precious stone. 
भानुः N. of Rāhu
 तुल्येऽ पराधे स्वर्भानुर्भानुमंतं चिरेण यत् । हिमांशुमाशु ग्रसते तन्म्रदिम्नः स्फुटं फलं Śi. 2. 49. °सूदनः the sun. 
मध्यं the central point of the sky,  the zenith,  
लोकः the celestial world,  heaven. 
वधूः f. a celestial damselan apsaras. 
वापी the Ganges. 
वेश्या ‘a courtezan of heaven’,  a celestial nymph,  an apsaras. 
वैद्य m. pl. an epithet of the two Aśvins. 
षा {1} an epithet of Soma. {2} of the thunderbolt of Indra. 
सिंधु = स्वर्गंगा q. v. 

Monier Williams Cologne

English

 1. स्वर् (=  √ सुर्) cl.
  10. P.
  स्वरयति,  to find fault,  blame,  censure,  Dhātup.
   xxxv,  11.

 2. स्वर् (prob. =
  a lost √ सुर्
 cf.
   √ स्वृ),  cl.
  1. P.
  स्वरति,  Caus.
  स्वरयति,  to shine.

 4. स्व᳡र् ind.
  (in Yajur-veda also सु॑वर्) (used in Veda as nom.
   acc.
   loc.
  ,  or gen.
  ,  in Naiṣ. vi,  99 also as abl.
 
 from the weak base सू॑र् the RV.
   forms the gen.
   सू॑रस् and the dat.
  सूरे॑ [iv,  3,  8]),  the sun,  sunshine,  light,  lustre,  RV.
  
 AV.
  
 VS.
 

 bright space or sky,  heaven (as distinguished from दिव्,  which is regarded as the vault above it
 often ‘heaven’ as a paradise and as the abode of the gods and the Blest,  in AV.
   also of the Asuras
 स्वः प्रयातः,  ‘gone to heaven’ i.e. ‘departed this life’),  RV.
   &c.
   &c.
  

 the space above the sun or between the sun and the polar star,  the region of the planets and constellations (regarded as the 3rd of the 7 worlds [see लोक] and the 3rd of the three Vyāhṛtis [i.e. भु॑र् भु॑वः स्वः॑]
 स्वर् is pronounced after ओम् and before the Gāyatrī by every Brāhman on beginning his daily prayers),  Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 water,  Naigh.
  i,  12

 N.
  of Śiva,  MBh.
  

 स्व᳡र् [cf.   Gk. ἠέλιος,  ἥλιος
 Lat.
  sol
 Lith.
  sáulė
 Goth.
  sauil
 Angl.Sax.  sôl.]

Monier Williams 1872

English

 स्वर् 1. स्वर्,  cl. 10. P. स्वरयति,  &c., 
to find fault,  blame,  censure,  reprove (=
rt. सुर्).

 स्वर् 2. स्वर्,  ind. (probably connected
with rt. 4. सु or 3. सू,  and apparently originally
written सुवर्,  cf. सूर,  सूर्य
 but according to
some fr. a lost rt. स्वर् = सुर्,  ‘to shine, ’ cf. सुर), 
the sun (Ved.
 according to Sāy. = स्वरण-शील
आदित्य,  Ṛg-veda V. 45,  1)
 heaven,  paradise,  the
world of the gods,  abode of the deities
 the heaven
of Indra and temporary abode of the virtuous after
death
 the sky,  ether
 the space above the sun or
between the sun and the polar star,  the region of
the planets and constellations
 a mystical word
pronounced after ॐ and before the Gāyatrī by
every Brāhman in commencing his daily prayers,  (it
is the third of the three Vyāhṛtis,  भूर्,  भुवः, 
स्वर्,  and denotes the space of the sky above de-
scribed as distinguished from the earth and atmo-
sphere,  see Manu II. 76. and cf. भुवस्,  व्य्-आहृति
the mystical word स्वर् is represented as produced
from the Sāma-veda,  just as भूर् and भुवः are
supposed to come from the Ṛg-veda and Yajur-veda
respectively)
 radiance,  splendor
 water,  (in Naigh.
I. 12. enumerated among the उदक-नामानि)
 epi-
thet of Śiva
 [cf. Zend hvare,  ‘the sun
’ qaretha, 
qarenanh,  ‘splendor:’ Gr. Σείρ-ιο-ς,  Σείρ,  σειρ-ιά-ω, 
σειρ-ία-σι-ς,  σείρ-ινο-ς,  σέλ-ας,  σελ-ήνη:
Lat. ser-enu-s,  sol: Goth. sauil,  ‘the sun:’ Old
Norse sôl: Lith. saule: Slav. slŭ-nĭce,  ‘the sun:’
Hib. speur,  ‘the sky
’ (perhaps) soir,  ‘the east, 
morning.’]
—स्वः-काम्य,  Nom. P. -काम्यति,  &c., 
to wish for heaven.
—स्वः-पति,  इस्,  m.,  Ved. the
lord of heaven.
—स्वर्-आपगा,  f. the river of heaven, 
the celestial Ganges.
—स्वर्-आरूढ,  अस्,  आ,  अम्, 
ascended to heaven.
—स्वर्-आलु,  उस्,  m. a kind of
root (= वचा).
—स्वर्-गङ्गा,  f. the celestial Ganges
the galaxy.
—स्वर्-गत,  अस्,  आ,  अम्,  gone to heaven, 
dead.
—स्वर्-गति,  इस्,  f. or स्वर्-गमन,  अम्,  n.
going to heaven,  future felicity
 death.
—स्वर्-गिरि, 
इस्,  m. ‘the heavenly mountain, ’ Su-meru.
—स्वर्-
जित्,  त्,  त्,  त्,  conquering heaven
 (त्),  m. a proper N.
N. of a kind of sacrifice,  (Manu XI. 74
 cf. स्वर्ग-
जित्।)
—स्वर्-णदी,  f. the river of heaven,  the
celestial Ganges
 a kind of shrub (= वृश्चिकाली)।
—स्वर्-णर,  अस्,  m.,  Ved. the lord of heaven
one who leads or is led to heaven,  a pious or de-
votional man
 all-leading,  (Sāy. = स्वर्गम् प्रति
नेतृ or नेतव्य or सर्वस्य नेतृ)
 a sacrifice
(as leading the offerer to heaven).
—स्वर्-दृश्,  क्, 
क्,  क्,  Ved. looking heavenwards
 (क्),  m. epithet
of Indra
 of Agni
 of Soma.
—स्वर्-नदी,  f. =
स्वर्-णदी.
—स्वर्-पति,  इस्,  m.,  Ved. the lord of
heaven.
—स्वर्-भानव,  अस्,  m. a kind of precious
stone (= गो-मेदक).
—स्वर्-भानु,  उस्,  m.,  N.
of Rāhu or the personified ascending node (repre-
sented in Ṛg-veda V. 40,  9. as of the Asura race
and as concealing or piercing the sun)
 N. of a
Dānava (regarded as a son of Kaśyapa or,  according
to other authorities,  a son of Vipracitti).
—स्वर्-
भानु-सूदन,  अस्,  m. ‘destroyer of Rāhu, ’ the
sun.
—स्वर्-मध्य,  अम्,  n. the central point of
the sky,  zenith.
—स्वर्-मीऌह,  अस्,  आ,  अम्,  Ved.
happiness-bestowing,  (Sāy. = सुख-सेक्तृ)
 con-
ferring heaven,  (Sāy. स्वर्-मीऌहेषु = स्वर्ग-दे-
शेषु सुखस्य सेचयत्सु,  Ṛg-veda I. 130,  8.)
—स्वर्-यात,  अस्,  आ,  अम्,  gone to heaven,  deceased, 
dead.
—स्वर्-यातृ,  ता,  त्री,  तृ,  going to heaven, 
dying.
—स्वर्-लोक,  अस्,  m. the celestial region, 
heaven.
—स्वर्-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  Ved. full of splen-
dor or happiness,  heavenly,  celestial,  (Sāy. = सुख-
युक्त,  Ṛg-veda VI. 22,  3.)
—स्वर्-वधू,  ऊस्,  f.
‘celestial wife, ’ an Apsaras.
—स्वर्-वापी,  f. ‘heavenly
lake, ’ the Ganges.
—स्वर्-विद्,  त्,  त्,  त्,  Ved. obtaining
heaven,  possessing heaven (said of the Pitṛs,  of
Indra,  &c.).
—स्वर्-वेश्या,  f. a courtezan of heaven, 
nymph,  Apsaras (such as Urvaśī &c.).
—स्वर्-
वैद्य,  अस्,  m. ‘physician of heaven, ’ either of the
two Aśvins,  (see अश्विन्।)
—स्वर्-षा,  आस्,  आस्,  अम्, 
Ved. granting heaven
 (आस्),  m. epithet of Soma
of the thunderbolt.
—स्वर्-षाति,  इस्,  f.,  Ved. the
granting or gaining of heaven,  anything which gains
heaven
 (इस्,  इस्,  इ),  bestowing or procuring heaven
(and hence applied to ‘war,  battle
’ according to
Sāy. on Ṛg-veda X. 99,  3. स्वर्-षाता = स्वर्-
षातौ = स्वर्ग-लाभोपेते
 in IX. 88,  2 = स्वर्ग-
लाभ-युक्ते सङ्ग्रामे,  cf. वाज-साति).
—स्वस्-
तरु,  उस्,  m. the tree of paradise.

Macdonell

English

 स्वर् 1. SVAR,  Ⅰ. P. svára,  utter a sound,  🞄resound (V.)
 cause (ac.) to resound 🞄(RV.)
 sing the praises of (ac.,  RV.)
 cs. 🞄svaraya,  P. pronounce with the Svarita accent: 🞄ps. svaryate,  have the Svarita accent: 🞄pp. svarita,  caused to sound
 accented
 🞄having the Svarita accent. abhi,  greet with 🞄song,  chime in (RV.). sam (V.),  sing together
 🞄praise in chorus. abhi-sam,  greet or 🞄invoke with one accord (V.).

 स्वर् 2. SVAR,  Ⅰ. P. svara (V.,  very rare),  🞄shine
 cs. svaráya,  P. id..

 स्वर् svâr (in YV. also सुवर् súvar),  indecl. 🞄(= nm. ,  ac.,  ab.,  g.,  lc.),  RV.: sun
 V.
 sunshine
 🞄light,  splendour
 space
 bright space,  🞄heaven (also abode of the gods and of the 🞄Blest
 V.,  C.)
 heaven in the sacrificial 🞄formula bhū́r bhúvaḥ svâr (being the third 🞄of the seven heaven above the earth).

Benfey

English

 † १। स्वर् स्वर् (सुर् सुर्),  i. 10, 
स्वरय (सुरय),  To blame.

 2. स्वर् स्वर्,  i. e. सू + अन् (with र् for
न्), 
 I. n.
  (Rigv. i. 105,  3),  The sun, 
Chr. 289,  5 = Rigv. i. 50,  5.
 II. indecl.
 1. Splendour.
 2. Heaven,  Bhag. 9, 
20
 Rājat. 5,  8.
 3. Paradise.
 4. A
mystical word,  signifying the space
between the sun and polar star,  Man. 
2,  76
 Vedāntas. in Chr. 209,  1.

Apte Hindi

Hindi

स्वर्
"चुरा* उभ* ,  " - -
"दोष निकालना,  कलंक लगाना,  बुरा भला कहना,  निंदा करना"

स्वर्
अव्य* - स्वृ + विच्
"स्वर्ग,  वैकुण्ठ"

स्वर्
अव्य* - स्वृ + विच्
इन्द्र का स्वर्ग और मृत्यु के पश्चात पुण्यातमाओं का अस्थायी आवास

स्वर्
अव्य* - स्वृ + विच्
"आकाश,  अन्तरिक्ष"

स्वर्
अव्य* - स्वृ + विच्
सूर्य और ध्रुवतारे के बीच का रिक्त स्थान

स्वर्
अव्य* - स्वृ + विच्
"तीनों व्याहृतियों में तीसरी जिसका उच्चाराण प्रत्येक ब्राह्मण अपनी दैनिक प्रार्थना में करता है,  "

L R Vaidya

English

 svar {% vt. 10U (pres. स्वरयति-ते) %} To find fault,  to blame,  to censure.

 svar {% ind. %} 1. Heaven,  paradise,  छायेव या स्वर्जलधेर्जलेषु Sis.iii.35,  Nal.iii.1
the heaven of Indra and the temporary abode of the virtuous after death
the sky,  ether
the space between the sun and the polar star
a mystical word pronounced in daily prayers. See under व्याहृति.

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

२१,  क्रतु,  प्रकृति,  बृन्द,  मख,  मूर्च्छ,  मूर्च्छना,  यज्ञ,  वृन्द,  समिधः,  समित्,  स्वर्,  स्वः,  स्वर्ग

Bopp

Latin

 1. स्वर् 10. P. स्वरयामि (आक्षेपे) spernere. Vid. स्वृ.

 2. स्वर् Indecl. (vid. सुर् splendere) coelum. BR. I. 22. BH.
9. 20. (Zend. 𐬵𐬎𐬎𐬀𐬭𐬆 hvarĕ sol,  v. gr. comp. 30.
 hib.
speur «the sky,  firmament»,  v. Pictet p. 74.
 fortasse soir
«the east,  the morning»,  a sole oriente dictum
 lat. sol
gr. σέλας,  σελήνη
 fortasse lith. sáulế sol e swalế,  sualế
russ. solize sol. De ἥλιος et goth. sauil v. सूर्य.)

Lanman

English

 √svar (svárati
 ásvārṣīt
 ásvārīt).
sound. [cf. σῦρ-ιγξ,  ‘pipe,  flute’
 Lat.
su-sur-ru-s,  ‘a humming’
 Eng swar-m.]

 svàr [388d],  pronounced súar in the Veda, 
n.
	—1. the sun,  71^19
	—2. sunlight,  sunshine
 light,  79^9, 
	—3. (the place of the
light,  cf. rajas) heaven,  91^6,  92^8
	—4.
one of the three “utterances, ” see
vyāhṛti.
[cf. Σείρ-ιος,  Σείρ,  ‘sun,  dog-star’
σέλ-ας,  ‘light’
 σελ-ήνη,  ‘moon’
 Lat.
ser-ēnus,  ‘bright’
 sōl,  AS. sōl,  ‘sun’
AS swel-an,  Eng. sweal,  ‘burn,  glow,  waste
away by heat’
 and the kindred swelter, 
‘be overcome by heat, ’ whence sweltry or
sultry: if the forms with r and l are fr.
extended forms of a root *su,  ‘to light, ’
and if svàr is a direct deriv. of the same
√*su (sú-ar),  we may compare Ger. Sonne, 
AS. su-nne,  Eng. sun,  AS. sunnan dæg, 
Eng. Sun-day.]

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  स्वर्
मूलधातुः:
   स्वर
धात्वर्थः:
  आक्षेपे, शब्दे च
गणः:
  चुरादिः
कर्मकत्वं:
  आक्षेपे सकर्मकः, शब्दे अकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  उभयपदी
रूपम्:
  स्वरयति-ते

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
अथाव्ययानि वक्ष्यन्ते स्वः स्वर्गे भूः रसातले ॥ १५२५ ॥
-wordlist-
 
स्वर् (अ),  स्वर्ग (पुं),  भूर् (अ),  रसातल (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

स्वर्
स्वर्,  स्वर्ग,  सुरसद्मन्,  त्रिदशावास,  त्रिविष्टप,  त्रिदिव,  द्यो,  गो,  अमर्त्यभुवन,  नाक,  ऊर्ध्वलोक
स्वः स्वर्गः सुरसद्म त्रिदशावासस्त्रिविष्टपं त्रिदिवम् ।
द्यौर्गौरमर्त्यभुवनं नाकः स्यादूर्ध्वलोकश्च ॥ ३ ॥
verse 1.1.1.3
page 0001

नाममाला

Sanskrit

स्वर्,  द्यो,  स्वर्ग,  नाक,  स्वर्वास,  स्वर्गवास,  द्योवास,  त्रिदश
स्वर्द्यौः स्वर्गोऽथ नाकश्च तद्वासस्त्रिदशो मतः ॥ ५६ ॥
verse 0.1.1.56
page 0030

Mahabharata

English

*Svar^1 (“heaven”): XIV,  2840 (svar yānti dhārmikāḥ)
 mostly occurring in compounds,  e.g. º-gamana (VIII,  †4088),  º-gata (I,  355),  º-gati (I,  263),  º-netṛ (III,  12705),  º-nivāsa (I,  3537),  º-yāta (I,  3807).--Do.^2 = Śiva (1000 names^1).-Do.^3 = Vishṇu (1000 names).

Vedic Reference

English

 Svar denotes the ‘sun’^1 and the ‘heaven of light’ in the
Rigveda^1 and later.^2
1) i. 71,  2
 105,  3
 148,  1,  etc.
Nirukta,  ii. 14.
1) i. 71,  2
 105,  3
 148,  1,  etc.
Nirukta,  ii. 14.
2) Rv. iii. 2,  7
 v. 83,  4
 x. 66,  4. 9, 
etc.
 Av. iv. 11,  6
 14,  2,  etc.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 स्वर्,  व्य,
   स्वर्गः । (यथा,  रामायणे । २ । ७६ । ८ ।“त्वयि प्रयाते स्वस्तात रामे च वनमाश्रिते ।विधवा पृथिवी राजंस्त्वया हीना न राजते ॥
”)परलोकः । इत्यमरः । १ । १ । ५ । ३ । ४ । २५३ ॥
आकाशम् । शोभनम् । इति शब्दरत्नावली ॥
(व्याहृतिविशेषः । यथा,  मनुः । २ । ७६ ।“अकारञ्चाप्युकारञ्च मकारञ्च प्रजापतिः ।वेदत्रयान्निरदुहद्भूर्भुवःस्वरितीति च ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 स्वर् अव्य०
  स्वृ--विच् । १ स्वर्गे अमरः “यन्न दुःखेन संभिन्नंन च ग्रस्तमनन्तरम् । अभिलाषोपनीतञ्च तत्सुखं स्वः-पदास्पदम्” इत्युक्ते दुःखासंभिन्ने २ सुखसन्ताने ३ पर-लोके ४ आकाशे ५ शोभने च शब्दच० । दुःखासंभिन्नत्वंच स्वावच्छेदकशरीरानवच्छिन्नत्वं तेन दुःखासमान-कालीने सुखे नातिव्याप्तिः ।

Capeller

German

 1. स्वर्,  स्व॑रति tönen,  rauschen,  besingen. 
Caus. स्वरयति mit dem Svarita-Ton
sprechen (g.). Pass. स्वर्यते,  p. p. स्वरित
s. bes. — अभि einstimmen,  zujubeln. 
सम् u. अभिसम् zusammen tönen o.
besingen,  anrufen,  begrüßen. 

Grassman

German

 1. √svar [Cu. 〔519〕,  vgl. Fick],  1〉 rauschen
 2〉 rauschen lassen,  erschallen lassen [A.]
 3〉 besingen [A.]
 4〉 umrauschen [A.].
Mit abhí 1〉 rauschend,  singend herbeikommen
 2〉 Lobliedern [A.] zustimmen,  sie beifällig aufnehmen
 3〉 preisen [A.].
áva erklingen (von Saiteninstrumenten).
ā́ hinrauschen zu [A.].
sám 1〉 zusammen hinrauschen zu [L.]
 2〉 einen Gott [A.] gemeinsam besingen
 3〉 jemandem [D.] etwas [A.] rauschend zuführen.
abhí sám 1〉 zusammen anrufen [A.]
 2〉 sich rauschend hinbewegen zu [A.].
áva sám zusammen herabrauschen auf [L.].
ā́ sám zusammen herbeirauschen von [Ab. mit ádhi].
Stamm svára:
-anti 1〉 ā́pas {408, 2}. — 2〉 ghóṣam {408, 12} (marútas). — 3〉 tvā {653, 2} (náras ukthínas). — 4〉 sū́riam {151, 5} (dhenávas). — abhi 3〉 amṛ́tasya bhāgám {164, 21}.
(-at) ava SV.-Variante statt des richtigen ava-spárat {483, 4}.
svara:
-anti abhí 1〉 bahávas manīsíṇas {797, 3}.
-āti [Co.] áva gárgaras {678, 9}.
-a abhí 1〉 indra {634, 27}
 (soma) {809, 3}. — 2〉 stómān {10, 4}.
-antu abhí 1〉 rudrā́sas {633, 28}.
Imperf. ásvara:
-an 2〉 {632, 32} (samīcīnā́sas). — 1〉 inā́sas (marútas) {408, 8}. — abhí sam 2〉 hárim yónim {922, 2}. — ā́ sam pitúr mātúr ádhi {785, 5}
 pratnā́t mā́nāt ádhi {785, 6}.
asvara:
-an 3〉 índram {623, 16} (stómebhis maháyantas). — sám 1〉 srákve {785, 1}. — 2〉 rebhā́sas índram {706, 11}
 índum {757, 5}
 sómam {775, 21}
 tvā {778, 8} (dhībhís). — 3〉 íṣam asmábhyam {813, 11}. — abhí sám 1〉 tvā {623, 7}
 pávamānam {779, 9} (girā́)
 tripṛṣṭhám {818, 11} (matáyas)
 índram {822, 8}. — áva sám sahásradhāre {785, 4}.
Perf. sasvár:
-ár [3. s. Co.] 3〉 yád {88, 5} (gótamas).
Aor. ásvar,  ásvār:
-ār [3. s.] á {974, 5} ā́ yás te yónim ghṛtávantam 〰 ūrmís. [Page1630]
Aor. asvārs:
-ṣṭām [3. du.] 2〉 ghṛtaścútam svārám {202, 7}.
Verbale svár:
in abhi-svár.

 2. (√svar),  leuchten,  siehe sūr.

 (svàr),  súar,  sū́r,  n. [Cu. 〔659〕,  von suar,  sūr „leuchten,  hell sein“],  1〉 Glanz,  Licht des Feuers,  der Sonne,  des Himmels
 daher 2〉 Licht,  Glanz = Herrlichkeit,  Seligkeit,  Glück
 3〉 Sonne
 4〉 Himmel,  von dyaús verschieden,  der sich über ihm wölbt,  besonders als Lichtraum,  als klarer,  heiterer Himmel gefasst
 oft wird 5〉 der Himmel als Gottheit aufgefasst
 auch 6〉 als pitā́ bezeichnet
 am häufigsten wird er dann 7〉 neben den Wassern (ā́pas) und anderen mit diesen in Verbindung gesetzten Naturgottheiten genannt.
-úar [N.] 1〉 {950, 6}
 āvís 〰 abhavat jāté agnaú {299, 11}
 {914, 2}. — 3〉 {105, 3}
 {312, 4}
 {399, 1}
 {825, 7}
 besonders häufig in Vergleichen {996, 4} (jyótiṣā)
 {193, 7} = {341, 2} = {869, 9} (〰 ná śukrám)
 {420, 2} (〰 ná darśatám)
 {193, 8}. _{193, 10}
 {199, 4}
 {306, 3}
 {319, 6}
 {470, 3}
 {526, 2}
 {550, 19}
 {810, 8}
 {949, 7}
 dṛśé {50, 5}
 {597, 4}
 {760, 4}
 {773, 18}
 {962, 1}. — 4〉 {408, 15}
 {437, 4}
 {604, 2}
 {933, 8}
 {947, 5}.
-úar [A.] 1〉 {71, 2}
 {853, 24}
 {869, 4}
 {623, 13} (índrasya)
 asyá (áśvasya der Sonne) {226, 6}. — 2〉 {70, 9} (neben balím)
 {168, 2} = {582, 9} (neben ísam)
 {336, 2}
 {129, 2}
 {131, 2}
 {265, 19}
 {606, 6}
 {635, 12}
 {666, 8}
 {681, 15}
 {698, 4}
 {716, 2}
 {719, 4}
 {721, 9}
 {786, 1}
 {788, 2}
 {771, 4}
 {993, 1}. — 3〉 {112, 5} (dṛśé)
 {148, 1} (ná citrám)
 {212, 4}
 {215, 3}
 {295, 4}
 {434, 1}. — 4〉 {131, 3}
 {236, 7}
 {685, 4}
 {707, 3}
 = {996, 4}
 {798, 14}
 {892, 9}
 {980, 2}
 {1016, 3}
 {1018, 8}
 {1019, 8}
 neb. apás {52, 12}
 {268, 8}
 {368, 4}
 {501, 2}
 {514, 3}
 {635, 2}
 {802, 4}
 {803, 6}. — 5〉 {400, 3}
 {891, 1}. _{891, 14}
 {892, 4}
 {894, 9}. — 6〉 {1015, 1}. — 7〉 {560, 1}
 {862, 1}.
-úar [A.,  einsilbig,  also wol sū́r zu lesen] 4〉 {513, 1}.
-ūré [D.] 4〉 bṛhaté {299, 8}.
-úar [G.] 1〉 dṛ́śīke {66, 10}
 {69, 10},  wie sonst sū́ras dṛ́śīke.
-ū́ras [G.] 3〉 harítas {121, 13}
 {775, 9}
 étaśam {621, 11}
 {775, 8}
 várṇena {301, 13}
 dṛ́śīke {337, 6}
 {918, 7}
 upāké {312, 14}
 cakrám {312, 12}
 {497, 3}
 rátham {385, 11}
 duhitā́ {585, 4}
 úditā {681, 17} (Pad. falsch sū́re)
 cákṣasā {722, 9}
 〰 anyā́ (Instr. sū́rā zu lesen) {490, 3}
 markás {853, 20}
 ártham {855, 5}
 〰 aktúṣu {701, 31}. — 4〉 árṇas {834, 3}.
-úar [L.] 1〉 {70, 8} (níṣattas)
 {887, 14} (niṣedús). — 4〉 {52, 9}
 {846, 2}.

Burnouf

French

 *स्वर् स्वर्। स्वरयामि 10. Blâmer
 mépriser.

 स्वर् स्वर् indéc. (सुर्) le ciel,  l'éther
		 le paradis.
		 Beauté,  éclat.
		 स्वर् fait partie de la formule mystique
भूर् भुवस् स्वर्।
		 Z. hware [le soleil]
 lat. sol
gr. ? σέλας,  ? οὐρανός
स्वरापगा f.
  le Gange céleste.
स्वर्ग m.
  (गम्) la voie céleste,  le paradis.
स्वर्गङ्गा f.
  le Gange céleste.
स्वर्गजित् a. (जि) qui obtient le paradis.
स्वर्गति f.
  la voie qui mène au ciel.
स्वर्गपति m.
  (पति) Indra.
स्वर्गलोक m.
  le monde céleste,  le paradis.
स्वर्गवधू f.
  nymphe céleste,  Apsaras.
स्वर्गापगा f.
  le Gange céleste.
स्वर्गिन् m.
  un dieu.
स्वर्गिगिरि m.
  le mont des dieux,  le Sumeru.
स्वर्गिरि m.
  mms.
स्वर्गिवधू f.
  nymphe céleste,  Apsaras.
स्वर्गौकस् m.
  (ओकस्) un dieu.
स्वर्ग्य a. (sfx. य) céleste,  du paradis.
स्वर्णदी f.
  (नदी) le Gange céleste.
स्वर्नदी f.
  mms.
स्वर्भानु m.
  le nœud ascendant,  l'éclipse,  Rāhu.
स्वर्यात a. (या) parti pour le ciel,  mort.
स्वर्लोक m.
  le ciel,  le paradis.
स्वर्वधू f.
  femme du ciel,  Apsaras.
स्वर्वापी f.
  le Gange céleste.
स्वर्वेद्य m.
  un médecin du ciel,  un Aśvin. 
स्वर्वेश्या f.
  femme du ciel,  Apsaras.

Stchoupak

French

 १ स्वर्-
 {%-svarati 
 svarayati %} -- prononcer un son 
 résonner.

 [२ स्वर्-
 -स्वरति -- briller (?)].

 ३ स्वर्
 indécl. (rar. valant pour cas obliques) ciel,  not. comme
demeure des dieux et des bienheureux 
 le 3 {^me^} des (7) Loka (région des
Nakṣatra) 
 interj. mystique,  la 3{^me^} des Vyāhṛti (v. ce mot).
°अतिक्रम- m.
  franchissement du ciel.
°गत- a. v. qui va au ciel 
 mort 
 -इ- f.
  -°गमन- nt. mort, 
autre monde 
 °गामिन्- a. mourant 
 mort.
°जित्- m.
  sorte de sacrifice.
°णदी- f.
  Gange.
°णेतृ- ag. qui mène au ciel.
°धुनी- f.
  Gange.
°नगरी- f.
  Amarāvatī.
°नयन- a. qui conduit au ciel.
°पति- m.
  Indra.
°भानु- m.
  n.
  d'un démon qui cause l'éclipse,  identifié ord. à
Rāhu 
 -°भानुसूदन- soleil.
°यशस्- nt. gloire du ciel.
°यात- a. v. allé au ciel,  mort 
 °यातृ- ag. qui meurt.
°लोक- m.
  monde céleste,  désignation d'une sphère céleste 
 le Meru
 
 dieu,  bienheureux 
 -ता- f.
  fait d'être dieu.
°वधू- f.
  une Apsaras.
°वीथि- f.
  femme de Vatsara.
°वेश्या- f.
  une Apsaras.
°वैद्य- m.
  du. les Aśvin. 
स्वः-पथ- m.
  la mort.
°पाल- m.
  gardien du ciel.
°सिन्धु- f.
  Gange.
°सुन्दरी- °स्त्री- f.
  une Apsaras.
°स्यन्दन- m.
  char d'Indra.
स्वश्-चूडा-मणि- m.
  diadème du ciel.
1 -स्वा-राज्य- nt. royauté céleste (v. 2 s. v.).

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.