| YouTube Channel

स्वप् (svap)

 
Capeller Eng
English
स्वप् स्व॑पिति & स्व॑पति स्वप॑°ते
pp.
 सुप्त॑
(q.v. ) sleep, fall asleep, lie down, repose, be dead.
C.
 स्वाप॑यति
(स्वपयति) make sleep, bring to rest, kill.
D.
 सुषुप्सति wish to
sleep. — नि go to sleep, die
C.
 put to sleep, kill. प्र fall
asleep, go to rest, sleep.
C.
 put to sleep, lull to rest. — Cf.
अवसुप्त, प्रसुप्त, विषुप्त, संसुप्त, संप्रसुप्त (add. ).
Apte
English
स्वप् [svap], 2
P.
 (स्वपिति, सुप्तः
pass.
 सुप्यते
desid.
 सुषुप्सति) (rarely 1
U.
 स्वपति-ते)
To sleep, fall asleep, go to sleep
असञ्जातकिणस्कन्धः सुखं स्वपिति गौर्गडिः K.
P.*
 1
इतः स्वपिति केशवः
Bh.*
 2.76.
To recline, repose, lie down, rest.
To be absorbed in
स्वापं वाञ्छसि चेन्निरर्गलसुखे चेतः सखे सुप्यताम्
Bv.*
 4.19.
Caus.
 (स्वापयति-ते) To cause to sleep, rock to sleep. -With अव, नि, प्र, or सम् to sleep, lie down
प्रसुप्तलक्षणः
Māl.
 7
वीज्यते स हि संसुप्तः
Ku.*
 2. 42
तत् प्रसुप्तभुजगेन्द्रभीषणं वीक्ष्य दाशरथिंराददे धनुः
R.*
 11.44.
Apte 1890
English
स्वप् {c2c} P. (स्वपिति, सुप्त
pass. सुष्यते
desid. सुषुप्सति) (rarely {c1c} U. स्वपति-ते) 1 To sleep, fall asleep, go to sleep
असंजातकिणस्कंधः सुखं स्वपिति गौर्गडिः K. P. 10
इतः स्वपिति केशवः Bh. 2. 76.
2 To recline, repose, lie down, rest.
3 To be absorbed in
Bv. 4. 19.
Caus. (स्वापयति-ते) To cause to sleep, rock to sleep.
WITH अव,
नि, प्र, or सं to sleep, lie down
प्रसुप्तलक्षणः Māl. 7
Ku. 2 42
R. 11. 44.
Monier Williams Cologne
English
1. स्वप्
cl.
 2.
P.
 (Dhātup. xxiv, 60) स्वपिति (Ved. and
ep.
 also स्व॑पति, °ते
Impv.
 स्व॑प्तु,
AV.
Pot.
 स्वपीत,
MBh.
pf. सुष्वाप [3.
pl.
 सुषुपुः
p.
 सुषुप्व॑स् and सुषुपाण॑, qq.vv.]
RV.
&c.
&c.
aor.
 अस्वाप्सीत्
Prec. सुप्यात्,
GṛS.
 fut. स्वप्ता,
MBh.
स्वपिष्यति,
AV.
°ते,
R.
स्वप्स्यति,
Br.
&c.
°ते,
MBh.
&c.
inf.
 स्वप्तुम्,
Br.
&c.
ind.
p.
 सुप्त्वा॑,
AV.
&c.
 , -स्वा॑पम्,
RV.
 ),
to sleep, fall asleep (with वर्ष-शतम्, ‘to sleep for a hundred years, sleep the eternal sleep’),
RV.
&c.
&c.
to lie down, recline upon (loc. ),
Mn.
MBh.
&c.
to be dead,
MBh.
R.
Pass.
 सुप्यते (aor. अस्वापि),
MBh.
Kāv.
&c.
Caus.
 स्वाप॑यति, or (mc. ) स्वपयति (aor. असूषुपत्
in
RV.
 also सिष्वपः, सि॑ष्वप्
Pass.
 स्वाप्यते),
to cause to sleep, lull to rest,
RV.
AV.
PañcavBr.
to kill,
RV.
Bhaṭṭ.
 :
Desid.
 of
Caus.
 सुष्वापयिषति
Gr.
 :
Desid.
 सुषुप्सति, to wish to sleep,
Nir.
 xiv, 4 :
Intens.
 सोषुप्यते, सास्वपीति, सास्वप्ति, सोषुपीति, सोषोप्ति
Gr.
स्वप् [cf. Gk. ὕπ-νος
Lat.
 somnus for sop-nus, sopor, sopire
Slav.
 sǔpati
Lith.
 sápnas
Angl.Sax. swefan, ‘to sleep’.]
2. स्व्-अप्
mfn.
 having good water,
Vop.
Monier Williams 1872
English
स्वप् 2. स्वप् (for 1. स्व्-अप् see p. 1126),
cl. 2. P. स्वपिति (2nd sing. स्वपिषि, 1st
sing. स्वपिमि, ep. also A. and sometimes even cl.
1. P. A. स्वपति, -ते)
Impf. अस्वपीत् or अस्व-
पत् (1st du. अस्वपिव)
Pot. स्वप्यात्
Impv. स्व-
पितु (2nd sing. स्वपिहि, 1st sing. स्वपानि)
Perf.
सुष्वाप (3rd pl. सुषुपुः), स्वप्स्यति, अस्वाप्सीत्
Prec. सुप्यात्, स्वप्तुम्, to sleep
to fall asleep
to
lie down to sleep, repose, go to bed
to lie down,
recline
to be dead: Pass. सुप्यते, Aor. अस्वापि:
Caus. स्वापयति, -यितुम्, Aor. असूषुपत् (accord-
ing to some also असिष्वपत्), to cause to sleep,
make sleep, lull to rest
to kill, (Ved. सिष्वपः =
अस्वापयः, पातितवान्, thou didst hurl down, Ṛg-
veda I. 121, 11): Pass. of Caus. स्वाप्यते: Desid.
of Caus. सुष्वापयिषति: Desid. सुषुप्सति:
Intens. सोषुप्यते, सास्वप्ति, (according to Vopa-
deva also) सास्वपीति, सोषुपीति, सोषोप्ति
[cf.
Zend qap, qaf-na, ‘sleep:’ Gr. ὕπ-νο-ς (for συπ-νο-ς
): Lat. som-nu-s (for sop-nus), sop-or, sop-
i-o (= Caus. स्वापयति): Old Norse svef-n, ‘sleep:’
Old Germ. svebjan: Goth. slêpan: Angl. Sax.
svefian, svefn, slápan: Slav. sŭnŭ, ‘sleep
’ sŭp-
a-ti, ‘to sleep:’ Lith. sap-na-s, ‘a dream:’ Cam-
bro-Brit. hephun: Hib. suain, ‘sleep
’ suaimh-
neach, ‘quiet
’ suaimhnighim, ‘I rest.’]
Macdonell
English
स्वप् SVAP, Ⅱ. P. sváp-i-ti, Ⅰ. P. (Ā. 🞄metr.) svapa (V., C., rare), sleep, fall 🞄asleep
lie down on (lc.)
sleep the sleep of 🞄death, lie dead (E.): varṣa-śatam —, sleep 🞄a hundred years = for ever
pf. pt. suṣupvás, suṣupāṇá, sleeping
ps. imps. supyate: pp. suptá, fallen asleep, sleeping
benumbed, 🞄insensible (limb etc.)
asleep = closed 🞄(flower)
resting, inactive, latent
cs. svāpaya, P. cause or lull to sleep
lay to rest
🞄kill
des. suṣupsa, P. wish to sleep. ni, 🞄(RV.) fall asleep
die
cs. (RV.) lull to 🞄sleep
kill. pra, fall asleep, sleep: pp. 🞄pra-supta, fallen asleep, sleeping
having slept 🞄(rare)
— lain down to sleep (rare)
asleep, 🞄benumbed (limb)
resting, inactive, latent. 🞄sam, pp. saṃsupta, fallen asleep, sleeping.
Benfey
English
स्वप् स्वप्, ii. 2 (i. 1, Man. 4, 99),
Par. (in epic poetry also Ātm. , MBh.
3, 15993),
1. To sleep, Man. 1, 25.
2.
To fall asleep, MBh. 2, 2027.
3. To
lie down to sleep, to go to bed, Man. 4,
99.
4. To lie down, to extend one's
self, Man. 11, 103.
5. To lie, MBh. 4,
1674.
6. To be dead, Bhaṭṭ. 18, 11.
Ptcple. of the pf. pass. सुप्त।
1. Having
slept, Sāv. 5, 64.
2. Sleeping, Vikr.
d. 135.
3. Senseless.
n.
 Sleep.
Comp.
दिवा-,
adj.
 sleeping at day, Hit. iii. d.
110. -- With the prep. अव अव। To
sleep, Rām. 2, 56, 1. -- With प्र प्र,
To fall asleep, Hit. 50, 2. प्रसुप्त,
1. Beginning to sleep, Pañc. 134, 6
gone to bed, Pañc. 117, 12.
2. Fallen
asleep, Chr. 38, 6.
3. Slept, Sāv. 5, 65.
4. Sleeping, Daśak. in Chr. 199, 6. --
With संप्र सम्-प्र, To sleep, MBh. 1,
955. -- With सम् सम्, To sleep, MBh.
1, 5967. -- Cf. Lat. sopire (Caus.)
A.S.
swefian
O.H.G. suabjan, suebjan
ὕπαρ
see स्वप्न, also with ल् for व्
(cf. श्वस्)
Goth. slêpan
A.S. slápan.
Apte Hindi
Hindi
स्वप्
"अदा* पर* , " - -
"सोना, नींद आ जाना, सोने जाना"
स्वप्
"अदा* पर* , " - -
"तकिये का सहारा लेना, विश्राम करना, लेटना आराम करना"
स्वप्
"अदा* पर* , " - -
तल्लीन होना
स्वप्
अदा* भाववा* - -
"सोना, नींद आ जाना, सोने जाना"
स्वप्
भाववा* - -
"तकिये का सहारा लेना, विश्राम करना, लेटना आराम करना"
स्वप्
भाववा* - -
तल्लीन होना
स्वप्
"अदा* पर*, इच्छा* " - -
"सोना, नींद आ जाना, सोने जाना"
स्वप्
"अदा* पर*, इच्छा* " - -
"तकिये का सहारा लेना, विश्राम करना, लेटना आराम करना"
स्वप्
"अदा* पर*, इच्छा* " - -
तल्लीन होना
स्वप्
"अदा* उभ*, प्रेर* , " - -
"सुलाना, सोने के लिए थपथपाना"
L R Vaidya
English
svap {% vi. 2P (pp. सुप्त
pres. स्वपिति
pass. सुप्यते
desid. सुषुप्सति) (sometimes also 1U (pres. स्वपति-ते) %} 1. To sleep, to fall asleep, to go to bed, तां कस्यांचिद्भवनवलभौ सुप्तपारवितायाम् Megh.i.38, R.xii.50
2. to lie down, to recline, to repose.With अव-, प्र- or सम्-, to sleep, तत्प्रसुप्तभुजगेंद्रभीषणं वीक्ष्य R.xi.44.
Bopp
Latin
स्वप् 2. P. etiam 1. P. interdum A. (anom., v. gr. 694.)
1) dormire. MAN. 1. 52.: यदा स्वपिति
54.: सुखं स्व-
पिति
H. 1. 51.: स्वपन्ती ऽमे
4. 15.: स्वपन्त्व् एते
N.
13. 61.: स्वपामि
MAH. 3. 13984.: स्वपेत्
15993.:
स्वपते
R. Schl. I. 47. 19.: स्वप्स्यामहे
II. 28. 11.: सु-
प्यते.
2) obdormire, capere somnum. N. 10. 6.: श्रान्तः
सुष्वाप
MAH. 2. 2027.: उपगीयमाना नारीभिर् अस्व-
पन्.
3) jacere. MAH. 4. 1674.: हता उर्व्यां सुषुपुः.
4) mortuum esse. BHATT. 18. 11.: बान्धवा मे स्वपन्ति
(schol. ǴAY. दीर्घनिद्राम् प्रवेशिताः). -- सुप्त
1) qui
dormivit. SA. 5. 64. 67.
2) dormiens. H. 1. 50. 2. 33. 35.
-- Caus. स्वापयामि
1) sopire.
2) occidere, interficere.
BHATT. 15. 98.: वाणैर् असूषुपत्. (Goth. SLÊP dor-
mire, slêpa dormio, praet. saizlêp = सुष्वाप, mutato v
in l, v. gr. comp. 20.
germ. vet. slâfon dormio, slâfit
dormit. Ad Caus. स्वापयामि pertinent lat. sôpio (ejecto
v, ô = â), island. vet. svefja sopire, germ. vet. in-suepiu
sopio, Grimm 1. 869., slav. СЪП-И-ШИ sp-i-s'i dormis.
Vid. स्वप्न.)
c. अव dormire. अवसुप्त dormiens. R. Schl. II. 56. 1.
c. प्र id. प्रसुप्त
1) qui dormivit. SA. 5. 65.: सुचिरन् त्वम्
प्रसुप्तो ऽसि
5. 69.
2) dormiens. H. 1. 38.: प्रसुप्तौ धर-
णीतले.
c. सम् id. संसुप्त dormiens. N. 13. 10. H. 3. 6.
Lanman
English
√svap (svápiti [631]
suṣvā́pa [785^3]
ásvāpsīt
svapsyáti
suptá [954b]
sváptum
suptvā́
svāpáyati). sleep
fall asleep
suptá, sleeping
caus. put
to sleep. [cf. Lat. sop-or, ‘sleep’
w.
caus., cf. Lat. sōpīre, ‘put to sleep’
see
also under svapna.]
+ ni, go to sleep
caus. put to sleep.
+ pra, fall asleep
prasupta, fallen
asleep, asleep, sunk in sleep.
Kridanta Forms
Sanskrit
स्वप् (ञिष्व॒पँ꣡ शये - अदादिः - अनिट्)
ल्युट् = स्वपनम्
अनीयर् = स्वपनीयः - स्वपनीया
ण्वुल् = स्वापकः - स्वापिका
तुमुँन् = स्वप्तुम्
तव्य = स्वप्तव्यः - स्वप्तव्या
तृच् = स्वप्ता - स्वप्त्री
क्त्वा = सुप्त्वा
ल्यप् = प्रसुप्य
क्तवतुँ = सुप्तवान् - सुप्तवती
क्त = सुप्तः - सुप्ता
शतृँ = स्वपन् - स्वपती
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 स्वप्
मूलधातुः:
 ञिष्वप्
धात्वर्थः:
 शये
गणः:
 अदादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 अनिट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 स्वपिति
अनुबन्धादिविशेषः:
 रुधादिः
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 शी, स्वप्, निद्रा, संविश्, निद्राय
verb
अधिशयनपूर्वकः अवयवशिथिलीकरणानुकूलः व्यापारः।
"क्लान्तः सः शीघ्रमेव अशेत।"
Synonyms:
 निद्रा, स्वप्
verb
किञ्चित्कालं यावत् सुषुप्त्याकुलानुकूलः व्यापारः।
"सः उपविष्टः एव निद्राति।"
Capeller
German
स्वप्, स्वपिति u. स्व॑पति, °ते schlafen, einschlafen,
sich niederlegen. Partic. सुषुप्वं॑स्,
सुपुपाण॑ u. सुप्त॑ eingeschlafen,
schlafend, ruhend. Caus. स्वाप॑यति
(स्वपयति) einschläfern, töten. अव, p. p.
अवसुप्त schlafend. नि einschlafen.
Caus. einschläfern, töten. प्र einschlafen,
sich schlafen legen
p. p. प्रसुप्त eingeschlafen,
schlafend, unthätig. empfindungslos.
Caus. einschläfern.
p. p. eingeschlafen, schlafend. सम्, p. p.
dass.
Grassman
German
√svap [Cu. 〔391〕], 1〉 schlafen
2〉 Caus., in [Page1626] schlaf bringen [A.]
3〉 Caus., in Todesschlaf versenken [A.].
Mit ánu siehe anuṣvā́pam.
ní 1〉 einschlafen, auch ({534, 14}) in dem Sinne entschlafen, sterben
2〉 Caus. in Schlafversenken [A.]
3〉 Caus. in Todesschlaf versenken [A.].
Stamm svapá [s. Part.]:
-a ní 1〉 {571, 2}. _{571, 3} ní ṣú svapa.
Perf. schwach suṣup (stark suṣvāp):
-upus ní 1〉 ánavas druhyávas ca {534, 14}.
Stamm des Caus. svāpaya:
-āmasi 2〉 tā́s sárvās {571, 8}. — ní 2〉 jánān {571, 7}.
-a ní 2〉 mithūdṛ́śā {29, 3}.
Impf. des Caus. ásvāpaya:
-as ní 3〉 cúmurim dhúnim ca {535, 4} (dabhī́taye).
-at 3〉 nigútas {809, 54}
sahásrā ‥ dāsā́nām {326, 21} (dabhī́taye).
Aor. des Caus. síṣvap (betont nur {461, 13}):
-p [2. s. aus -pas verkürzt am Ende v. Tristubhzeilen] 3〉 dhúnīcúmurī {461, 13}
cúmurim {467, 6} (dabhī́taye).
-pas 3〉 vṛtrám vájreṇa {121, 11}.
Part. svapát:
-án 1〉 ádhi eti ná 〰 {398, 13}.
-ántas 1〉 yád upa‿ārimá jā́gratas yád 〰 {990, 3}.
Part. Perf. suṣupvás:
-ā́ṃsam 1〉 {117, 5} 〰 ná nirṛtes upásthe.
-ā́ṃsas 1〉 (ṛbhávas) {161, 13}.
suṣupāṇá:
-ám 1〉 áhim {315, 3}.
Verbale sváp:
zu súp gekürzt in pra-súp (schlummernd).
Burnouf
French
*स्वप् स्वप्। स्वपिमि 2 et qqf. स्वपामि 1
p.
सुष्वाप
f2. स्वप्स्यामि
ā
अस्वाप्सम्, o.
स्वप्यासम् et सुप्याम्
pp. सुप्त। Dormir
s'endormir
se coucher pour dormir.
Etre étendu mort: बन्धवा मे
स्वपन्ति mes parents dorment du sommeil de la mort.
Lat. sopor
etc.
Stchoupak
French
स्वप्-
{%-svapiti svapati -te
suṣvāpa suṣupuḥ %}{%
asvāpi asvāpsam
%}
स्वप्स्यति -ते स्वपिष्यति{%
supyate svāpayati
supta- svaptum suptvā %} --
dormir, s'endormir
se coucher, être couché
être mort.