धातुः: स्रु
मूलधातुः: स्रु
धात्वर्थः: गतौ
गणः: भ्वादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: स्रवति
अनुबन्धादिविशेषः: उकारान्तः


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

स्रु  (अर्थः)  गतौ
( स्रवति सुस्राव सुस्रुवतुः )उवङादेशोऽगुणवृद्धिविषये ( सुस्रोथ सुस्रुव ) क्र्यादिषु पाठादनिट्त्वं थल्यपि पुरस्तात् प्रतिषेधकाण्डारम्भसामर्थ्यात् भारद्वाजनियमं बाधित्वाऽयमेव निषेधः प्रवर्त्तते द्रवतावयमर्थः प्रपञ्चयिष्यते ( स्रोता स्रोष्यति स्रवतु अस्रवत् स्रवेत् ) आशिषि ( स्रूयात् ) "अकृत्सार्वधातुक्रयोः'' इति दीर्घः असुस्रुवत् "णिश्रिद्रस्रुभ्यः कर्त्तरि चङः'' अत्र लघूपधगुणादन्तरङ्गत्वादुवङ् सुस्रूषति "इकोझल्'' इति सनः कित्त्वान्न गुणः "अज्झन'' इति दीर्घः ( सोस्रूयते स्रोस्रोति ) "उतो वृद्धिर्लुकि हलि''इति न भवति "नाभ्यस्तस्य'इत्यनुवृत्तेः (सोस्रुतः सोस्रुवति स्रावयति ) "बुधयुध'' इत्यादिना नित्यं परस्मैपदम् ( असुस्रवत् असिस्रवत् ) "स्रवतिशृणोति'' इत्यादिना अभ्ययासस्येकारः ( आस्रावः संस्रावः ) "श्याद्व्यध'' इत्यादिना आभ्यामुपसृष्टाद् अस्मात् णः ( प्रस्रावी ) "प्रे लप''इत्यादिना घिनुण् आत्रेयस्तु प्रे लपसृ इति पाठं प्रतिपद्य सर्तेः प्रसारीत्युदाजहार ( प्रस्रावः ) "प्रे द्रुस्तुस्रुवः'' इति घञ् स्रवत्यस्मात् घृतमिति स्रुक् "स्रुवः कचकिचौ''इति कचकिचौ प्रत्ययौ, इकारककारावनुबन्धावेतौ भीमादित्वादपादाने ( स्रोतः ) "स्रुरीभ्यां तुट् च'' इति असुन् तुडागमश्च अत्र स्वामीतालव्यादिममुं पपाठ श्रु श्रवणइति एतत्तु दन्त्यादिरिति न्यासकारादयः सर्वे विरुद्धमेव पठन्ति श्रोत्रं श्रुतिः श्रवणमित्यादौ च लोकप्रसिद्धोऽर्थो न सङ्गच्छत इति यत्किञ्चिदेतत् अत्र मैत्रेयः सु इत्यरेफमपि धातुं पठित्वा सवतीत्युदाजहार वोपदेवोऽपि अमुमेव पाठमाश्रित्याह गतौ तयोश्च सवतिर्द्विरुक्त्यैकस्य सोऽन्यस्य ष इति अयमस्यार्थः सु गतौ, षु प्रसवैश्वर्ययोश्चेति चकारेणैव गतवगतावपि सवितः सिध्यति सु गतौ षु प्रसंवैश्वर्ययोरिति सवतेर्द्विः पाठो गत्यर्थस्याषोपदेशत्वार्थ इति तत् षोपदेशलक्षणस्याव्यापकत्वप्रसङ्गात् अयुक्तमिति पुरुषकारेणदूषितम् अपरे पुनः शुस्रु इति तालव्यादिमाद्यं पठन्ति तद्युक्तम् यदुणादौ "शुवादीनां दीर्घश्च'' इति शवतेः क्रनि शूरशब्दो व्युत्पाद्यते तथा शाकटायनेनापि शु प्रु द्रु स्रु गताविति पठ्यते 922

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“स्रु गतौ”@} <a href="#foot_krm02">2</a> ‘--स्रुतौ च द्रुमे। </li> <li>शु स्रु गतावित्येके’ इति धा। </li> <li>का। </li> <li>व्या। </li> <li><a href="#foot_krm03">3</a>। </li> <li>स्रावकः-विका, स्रावकः-विका, <a href="#foot_krm04">4</a> सुस्रूषकः-षिका, सोस्रूयकः-यिका;</li> <li> स्रोता-त्री, स्रावयिता-त्री, सुस्रूषिता-त्री, सोस्रूयिता-त्री;</li> <li> <a href="#foot_krm05">5</a> इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाणि द्रवतिवत् <a href="#foot_krm06">6</a> ज्ञेयानि। </li> <li><a href="#foot_krm07">7</a> स्रावयन्, स्रावयिष्यन्, <a href="#foot_krm08">8</a> स्रूः, स्रवः, <a href="#foot_krm09">9</a> आस्रावः <a href="#foot_krm10">10</a>, संस्रावः, <a href="#foot_krm11">11</a> प्रस्रावः, <a href="#foot_krm12">12</a> प्रस्रावी, <a href="#foot_krm13">13</a> स्रुत्, स्रुतिः, परिस्रुत्, <a href="#foot_krm14">14</a> सुस्रावयिषुः-सिस्रावयिषुः, <a href="#foot_krm15">15</a> स्रुक्-स्रुवः, <a href="#foot_krm16">16</a> स्रोतः, इमानि रूपाणि अस्य धातोः विशेषेण भवन्तीति ज्ञेयम्।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१९८०)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१-भ्वादिः-९४०। सक। अनि। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (२-३४)</li> <li id="foot_krm04">04 => [[१०। सनि ‘इको झल्’ (१-२-९) इति सनः कित्त्वान्न गुणः। ‘अज्झनगमां सनि’ (६-४-१६) इति दीर्घः।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => [पृष्ठम्१४०२+ २८]</li> <li id="foot_krm06">06 => (८८३)</li> <li id="foot_krm07">07 => [[१। ‘बुधयुधनशजनेङ्प्रुद्रुस्रुभ्यो णेः’ (१-३-८६) इति ण्यन्तादपि परस्मैपदमेव भवति। ‘णिचश्च’ (१-३-७४) इत्यस्यापवादोऽयम्।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[२। स्रवतीति स्रूः। ‘क्विपि स्रुद्रपरिव्रजां दीर्घश्च इति केचित्’ इति प्रक्रिया- कौमुदी।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[३। ‘श्याद्व्यधास्रुसंस्रु--’ (३-१-१४१) इत्यादिना आङ्समुपसृष्टाद् अस्माण्णः कर्तरि। संस्रावः इत्यत्रापि एवमेव। अत्र ‘आश्रुसंश्रु’ इति पठित्वा श्रुधातोरेव णप्रत्यय इति केचित्।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[आ। ‘अवश्यायकणास्रावाश्चारुमुक्ताफलत्विषः। कुर्वन्ति चित्तसंस्रावं चलत्पर्णाग्रसंमृताः।।’ भ। का। ६-८१।]]</li> <li id="foot_krm11">11 => [[४। ‘प्र द्रुस्तुस्रुवः’ (३-३-२७) इति प्रशब्द उपपदे घञ्प्रत्ययः।]]</li> <li id="foot_krm12">12 => [[५। प्र उपपदे ‘प्रे लपस्रु--’ (३-२-१४५) इति घिनुण्प्रत्यये रूपमेवम्।]]</li> <li id="foot_krm13">13 => [[६। संपदादित्वात् स्त्रियां भावे क्विप्। ततः तुकि रूपमेवम् इति प्रक्रियासर्वस्वम्।]]</li> <li id="foot_krm14">14 => [[७। ण्यन्तात् सनि ‘स्रवतिशृणोति--’ (७-४-८१) इत्यभ्यासोकारस्य इकारादेशो विकल्पेन भवति। तेन रूपद्वयमिति ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm15">15 => [[८। स्रवति अस्मादिति ‘स्रुवः कः’ ‘चिक् च’ (प। उ। २-६३, ६४) इति क-चिकौ प्रत्ययौ भवतः। ‘एतौ भीमादित्वात् (३-४-४) अपादाने।’ इति धातुवृत्तिः।]]</li> <li id="foot_krm16">16 => [[९। औणादिके (द। उ। ९-६२) असुन्प्रत्यये तुडागमे च रूपमेवम्। शोभनं स्रवतीति स्रोतः।]]</li></ul>

स्रु (स्रु॒ गतौ - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = स्रवणम्
अनीयर् = स्रवणीयः - स्रवणीया
ण्वुल् = स्रावकः - स्राविका
तुमुँन् = स्रोतुम्
तव्य = स्रोतव्यः - स्रोतव्या
तृच् = स्रोता - स्रोत्री
क्त्वा = स्रुत्वा
ल्यप् = प्रस्रुत्य
क्तवतुँ = स्रुतवान् - स्रुतवती
क्त = स्रुतः - स्रुता
शतृँ = स्रवन् - स्रवन्ती

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

स्रु गतौ
- स्रवति  स्रवतिश्रृणोतिद्रवति (7481) रित्योरित्त्वं वा-सिस्रावयिषति, सुस्रावयिषति, असिस्रवत् असुस्रवत्  णिश्रिद्रुस्रुभ्यः कर्तरि चङ् (3148) असुस्रुवत्  क्विब्वचिप्रछि (उ0 257) इति स्रूः कामरूपी  स्रुवः स्रुवः कः (उ0 261) अपादाने  चिक् च (उ0 262) स्रुक्  स्रुरीभ्यां तुट् च (उ0 4202) इत्यसुन् स्रोतः  अस्यतेः (4104) अस्रुः (द्र0 उ0 4102)  स्रुयजीषिस्तुभ्यः करणे क्तिन् (3395 वा0) स्रुतिः  प्रे द्रुस्तुस्रुवः (3327) घञ् प्रस्रावः  912

sravátha, n., das Rinnen, Strömen [von sru].
-e mádhūnām {235,7}.


INTERMEDIATE, Sanskrit to English, Cologne Edition

स्रव॑थ m. or n. flowing, streaming, running, RV.


स्रवथ (sravatha)

Capeller Eng

Monier Williams Cologne

Capeller

Grassman