धातुः: इ
मूलधातुः: इण्
धात्वर्थः: गतौ
गणः: अदादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: एति


धातुः: इ
मूलधातुः: इङ्
धात्वर्थः: अध्ययने
गणः: अदादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: आत्मनेपदी
रूपम्: अधीते
अनुबन्धादिविशेषः: 
टिप्पनी: नित्यमधिपूर्वः


धातुः: इ
मूलधातुः: इक्
धात्वर्थः: स्मरणे
गणः: अदादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: अध्येति
अनुबन्धादिविशेषः: 
टिप्पनी: नित्यमधिपूर्वः


धातुः: इ
मूलधातुः: इ
धात्वर्थः: गतौ
गणः: भ्वादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: अयति


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

इक्  (अर्थः)  स्मरणे
अयमपप्यधिपूर्वः मातुरध्येत मातरमध्येति, "अधीगर्थ'' इति कर्मणश्शेषत्वेन षष्ठी धातोः ककारो ऽत्रैवेगिति विशेषणार्थाः ( अधीतः, अधीयन्ति ) इत्यादिसर्वमिण्वत् "इण्वदिक'' इति वचनाद् "इणो यण्'' "इणो गा लुङि'' इत्यस्यापि भवति आत्रेयस्तु यणमुक्त्वा केचित्तु "इणो गा लुङि'' इत्यतिदेशकार्या( 1 ) ( 1 ) अधिकारकार्यार्थमिति बहुषु पुस्तकेषु पाठः र्थमेव, "इण्वदिक'' इत्यतिदेशमिच्छन्ति, तन्मते इयङि अधीयन्तीति पक्षान्तरमप्याह "इणो यण्'' इत्यत्र न्यासे च पक्षद्वयं दर्शितम् "णकारोच्चारंण इङिकोर्निवृत्त्यर्थम् ये तु "इण्वदिकः'' इति सामान्येनातिदेशमिच्छन्ति तेषामिङ एव निवृत्त्यर्थम् इकस्तु भवितव्यमेव यणा इति मैत्रेयस्तु इयङमेवोदाहृत्य, केचित्तु यणादेशमिच्छन्ति' इत्याह हरदत्तस्तु इयङादेशं न सहते "इण्वदिकः'' इत्युपादाय यदाह "यद्यस्यैवायं प्रकरणस्य शेषः स्यात्, "इण्कोर्गालुङि'' इति सूत्रन्यासः कर्तव्य इत्येवावक्ष्यत एतश्च खलु पृथगिण्वदिक इत्याह, ततो मन्यामहे सर्वशास्त्रस्य शेषोऽयम्' इति एवं च "ससीतयो राघवयोरधीयन्' इति भट्टिप्रयोगश्चिन्त्यः "णौ गमिरबोधने'' "सनि च'' इत्यबोधने विधीयमानो गम्यादेशोऽस्यापि भवति, यतस्यत्र बोधनशब्देनानभवरूपं ज्ञानं गृह्यते, न च स्मृरिनुभवः, अत एव वृत्तौ अधिगमयति, अधिजिगमिषति, इति गम्यादेश उदाहृतः 37

इक स्मरणे 
- ककारोऽधीगर्थदयेशां कर्मणि (2/3/52) इति विशेषणार्थः । अध्येति । अधीतः । अधीयन्ति । केचित् तु इणो यण् (6/4/81) इति यणादेशमिच्छन्ति-अधियन्ति (14) । अधीयाय । अघ्यगात्  ।। 28 ।।

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“इ गतौ”@} <a href="#foot_krm02">2</a> ‘अयत्येतीयते गत्यां अधीतेऽध्येति चेङिकोः।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>‘इट किट कटी गतौ’ इति धातुपाठे निर्दिश्यते। </li> <li>‘कटी’ इत्यत्र ‘कटि + इ-’ इति ह्रस्वेकारात्मकं धात्वन्तरं प्रश्लिष्टमिति कचित्। </li> <li>तस्य च अयति-इयाय-एता-इत्यादीनि रूपाणि। </li> <li>अत एव ‘उदयति विततोर्ध्वरश्मि- रज्जौ अहिमरुचौ हिमधाम्नि याति चास्तम्’ <a href="#foot_krm04">4</a>, ‘उदयति दिननाथो याति शीतांशुरस्तम्’ इत्यादिप्रयोगाणामुपपत्तिः। </li> <li>आयकः-यिका, आयकः-यिका, <a href="#foot_krm05">5</a> ईषिषकः-षिका;</li> <li> <a href="#foot_krm06">6</a> एता-त्री, आययिता-त्री, ईषिषिता-त्री;</li> <li> <a href="#foot_krm07">7</a> उदयन् अयन् न्ती, आययन्-न्ती, ईषिषन्-न्ती;</li> <li> एष्यन्-न्ती-ती, आययिष्यन्-न्ती-ती, ईषिषिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> -- आययमानः, आययिष्यमाणः;</li> <li> -- <a href="#foot_krm08">8</a> इत्-इतौ-इतः;</li> <li> -- -- इतं-तः-तवान्, आयितः, ईषिषितः, तवान्;</li> <li> अयः, आयः, ईषिषुः, आयिययिषुः;</li> <li> एतव्यम्, आययितव्यम्, ईषिषितव्यम्;</li> <li> अयनीयम्, आयनीयम्, ईषिषणीयम्;</li> <li> एयम्, उपेयम्, आय्यम्, <a href="#foot_krm09">9</a> ईषिष्यम्;</li> <li> <a href="#foot_krm10">10</a> ईषदयः-दुरयः-स्वयः;</li> <li> -- <a href="#foot_krm11">11</a> ईयमानः, आय्यमानः, ईषिष्ययाणः;</li> <li> <a href="#foot_krm12">12</a> अयः, <a href="#foot_krm13">13</a> आयः, आयः, ईषिषः;</li> <li> एतुम्, आययितुम्, ईषिषितुम्;</li> <li> इतिः, आयना, ईषिषा, आयिययिषा;</li> <li> अयनम्, आयनम्, ईषिषणम्;</li> <li> इत्वा, आययित्वा, ईषिषित्वा;</li> <li> समित्य, <a href="#foot_krm14">14</a> उपेत्य, समाय्य, समीषिष्य;</li> <li> आयम् २, इत्वा २, आयम् २, आययित्वा २, ईषिषम् २;</li> <li> ईषिषित्वा २;</li> <li> </li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (६१-आ)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१-भ्वादिः-३२०-सक-अनिट्-पर-)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो १४)</li> <li id="foot_krm04">04 => (शिशुपालवधे ४-२०)</li> <li id="foot_krm05">05 => [[१। ‘इको झल्’ (१-२-९) इति सनः कित्त्वाद् गुणाभावः। ‘अज्झनगमां--’ (६-४-१६) इति दीर्घः। ‘सन्यतः’ (७-४-७९) इत्यभ्यासस्येत्त्वम्। ‘श्र्युकः क्किती’ (७-२-११) ति इण्णिषेधः।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[२। ‘सार्वंधातुकार्धधातुकयो--’ (७-३-८४) रिति गुणः।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[आ। ‘प्रकण्डिताशोदयदंशुमण्डितैरकुण्डरत्नैर्मुडितार्कदीधितीन्।’ धा। का। १-४२]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[३। ‘ह्रस्वस्य पिति कृति तुक्’ (६-१-७१) इति तुक्।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[४। ‘एङि पररूपम्’ (६-१-९४) इति पररूपम्।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [पृष्ठम्००६२+ २७]</li> <li id="foot_krm11">11 => [[१। ‘अकृत्सार्वधातुकयो--’ (७-४-२५) रिति दीर्घः।]]</li> <li id="foot_krm12">12 => [[२। ‘एरच्’ (३-३-५६) इति भावेऽच्।]]</li> <li id="foot_krm13">13 => [[३। ‘अकर्तरि च कारके--’ (३-३-१९) इति घञ्।]]</li> <li id="foot_krm14">14 => [[४। ‘षत्वतुकोरसिद्धः’ (६-१-८६) इत्येकादेशशास्त्रस्यासिद्धत्वात् तुक्।]]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“इक् स्मरणे”@} <a href="#foot_krm02">2</a> ‘अयत्येतीयते गत्यां अधीतेऽध्येति चेङिकोः।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>नित्यमधिपूर्वकः। </li> <li>अध्यायकः-यिका, <a href="#foot_krm04">4</a> अधिगमकः-मिका, <a href="#foot_krm05">5</a> अधिजिगमिषकः-षिका;</li> <li> अध्येता-त्री, अधिगमयिता-त्री, अधिजिगमिषिता-त्री;</li> <li> <a href="#foot_krm06">6</a> अधीयन्-न्ती, अधियन्, अधिगमयन्-न्ती, अधिजिगमिषन्-न्ती;</li> <li> अध्येष्यन्-न्ती-ती, अधिगमयिष्यन्-न्ती-ती, अधिजिगमिषिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> -- अधिगमयमानः, अधिगमयिष्यमाण;</li> <li> <a href="#foot_krm07">7</a> अधीत् <a href="#foot_krm08">8</a> -अधीतौ-अधीतः;</li> <li> -- -- अधीतः-तम्, अधिगमितः, अधिजिगमिषितः-तवान्;</li> <li> अध्ययः, <a href="#foot_krm09">9</a> मन्त्राध्यायः, अधिजिगमिषुः, अधिजिगमयिषुः;</li> <li> अध्येतव्यम्, अधिगमयितव्यम्, अधिजिगमिषितव्यम्;</li> <li> अध्ययनीयम्, अधिगमनीयम्, प्रत्यायनीयम्, अधिजिगमिषणीयम्;</li> <li> अध्येयम्, प्रत्याय्यम्, अधिगम्यम्, अधिजिगमिष्यम्;</li> <li> <a href="#foot_krm10">10</a> अधीत्यः, प्रत्याय्यम्, अधिगम्यम्, अधिजिगमिष्यम्;</li> <li> ईषदध्ययः, दुरध्ययः, स्वध्ययः;</li> <li> -- -- अधीयमानः, अधिगम्यमानः, प्रत्याय्यमानः, अधिजिगांस्यमानः <a href="#foot_krm11">11</a>;</li> <li> अध्यायः, अधिगमः, प्रत्यायः, अधिजिगमिषः;</li> <li> अध्येतुम्, अधिगमयितुम्, अधिजिगमिषितुम्;</li> <li> अधीतिः, अधिगमना, अधिजिगमिषा, अधिजिगमयिषा;</li> <li> अध्ययनम्, अधिगमनम्, अधिजिगमिषणम्;</li> <li> <a href="#foot_krm12">12</a> अधीत्य, <a href="#foot_krm13">13</a> अधिगमय्य, अधिजिगमिष्य;</li> <li> अध्यायम् २, <a href="#foot_krm14">14</a> अधिगमम् २, अधिगामम् २, अधिजिगमिषम् २;</li> <li> </li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (६२)</li> <li id="foot_krm02">02 => (२-अदादिः-१०४७-सक। अनिट्-पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (१४)</li> <li id="foot_krm04">04 => [[५। ‘णौ गमिरबोधने’ (२-४-४६) ‘इण्वदिकः’ (वा। २-४-४५) इत्यतिदेशात् गमादेशः। अमन्तत्वेन मित्त्वात् ‘मितां हस्वः’ (६-४-९२) इति उपधाह्रस्वः। अन्यत्र--बोधने प्रत्याययकः-यिका-प्रत्यायितम्--इत्यादि।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => [[६। ‘सनि च’ (२-४-४७) इति गमादेशः। ‘गमेरिट् परस्मैपदेषु’ (७-२-५८) इतीडागमः। बोधने तु प्रतीषिषकः इत्यादि।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[आ। ‘सूतोऽपि गङ्गासलिलैः पवित्वा सहाश्वमात्मानमनल्पमन्युः। ससीतयो राघव- योरधीयन् श्वसन् कदुष्णं पुरमाविवेश।।’ भ। का। ३-१८ ‘इण्वदिकः’ (वा। २-४-४५) इति अतिदेशेन ‘इणो यण्’ (६-४-८१) इत्यत्र यणा भाव्यम्। तदानीं ‘अधियन्’ इति रूपमिति केचित्।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [पृष्ठम्००६३+ २७]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[१। ‘षत्वतुकोरसिद्धः’ (६-१-८६) इत्येकादेशस्यासिद्धत्वात् तुक्।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[२। ‘कर्मण्यण्’ (३-२-१) इत्यण्।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[आ। ‘इण्वदिकः (वा। २-४-४५)’ इत्यतिदेशात्-- ‘एतिस्तु’ (३-१-१०९) इति क्यपि ‘अधीत्य’ इति रूपम्। ‘इत्यः स्वधीतोपनिषद्भिरेषामधीत्यरूपः स वियम् क्रमेण।’ धा। का। २-४८। इति प्तयोगः। ‘… ‘एतिस्तु--’ (३-१-१०९) इति क्यब्विधौ नित्यमधिपूर्वत्वादस्यैतिग्रहणेन न ग्रहः। तथा च भाष्ये-- ‘अध्येयं व्याकरणं’ इति यदन्तो निर्दिश्यते’ इति माधवधातुवृत्तौ।]]</li> <li id="foot_krm11">11 => [[३। ‘अज्झनगमां सनि’ (६-४-१६) इति दीर्घः।]]</li> <li id="foot_krm12">12 => [[४। ‘षत्वतुकोरसिद्धः’ (६-१-८६) इत्येकादेशशास्त्रासिद्ध्या तुक्।]]</li> <li id="foot_krm13">13 => [[५। ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशः।]]</li> <li id="foot_krm14">14 => [[६। ‘चिण्णमुलोर्दीर्घोऽन्यतरस्याम्’ (६-४-९३) इति दीर्घविकल्पः।]]</li></ul>

इ (इ॒क् स्मरणे अयमप्यधिपूर्वः - अदादिः - अनिट्)
ल्युट् = अध्ययनम्
अनीयर् = अध्ययनीयः - अध्ययनीया
ण्वुल् = अध्यायकः - अध्यायिका
तुमुँन् = अध्येतुम्
तव्य = अध्येतव्यः - अध्येतव्या
तृच् = अध्येता - अध्येत्री
क्त्वा = अधीत्य
ल्यप् = प्राधीत्य
क्तवतुँ = अधीतवान् - अधीतवती
क्त = अधीतः - अधीता
शतृँ = अधियन् - अधियती

इ (इ॒ङ् अध्ययने नित्यमधिपूर्वः - अदादिः - अनिट्)
ल्युट् = अध्ययनम्
अनीयर् = अध्ययनीयः - अध्ययनीया
ण्वुल् = अध्यायकः - अध्यायिका
तुमुँन् = अध्येतुम्
तव्य = अध्येतव्यः - अध्येतव्या
तृच् = अध्येता - अध्येत्री
क्त्वा = अधीत्य
ल्यप् = प्राधीत्य
क्तवतुँ = अधीतवान् - अधीतवती
क्त = अधीतः - अधीता
शानच् = अधीयानः - अधीयाना

इ (इ॒ण् गतौ - अदादिः - अनिट्)
ल्युट् = अयनम्
अनीयर् = अयनीयः - अयनीया
ण्वुल् = आयकः - आयिका
तुमुँन् = एतुम्
तव्य = एतव्यः - एतव्या
तृच् = एता - एत्री
क्त्वा = इत्वा
ल्यप् = प्र इत्य
क्तवतुँ = इतवान् - इतवती
क्त = इतः - इता
शतृँ = यन् - यती

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

इक् स्मरणे
- ककारो ऽधीगर्थ (2352) इति विशेषणार्थः- मातुरध्येति  इण्वदिकः (2445 वा0) अतिदेशाद् अध्यगात्, अधियन्ति, अधिगमयति, अधिजिगमिषति  अधीत्य  35

स्मरणे
1.2.20
अभिजानाति स्मरयति अध्येति

इक् - स्मरणे (अदा० पर० सक० अनि०) अध्येति ।

पदविभागः - >धातुः
कन्नडार्थः - >ಸ್ಮರಿಸು /ನೆನೆ

इक् - स्मरणे (अदा० पर० सक० अनि०) अध्येति ।

पदविभागः - >धातुः
कन्नडार्थः - >ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡು

स्मरणे (smaraNe)

Shabdartha Kaustubha

धातुपाठः (Krishnacharya)

Akhyata Chandrika