| YouTube Channel

स्मरणं (smaraNaM)

 
Apte 1890
English
स्मरणं [स्मृ-ल्युट्] 1 Remembering, remembrance, recollection
केवलं स्मरणेनैव पुनासि पुरुषं यतः R. 10. 29.
2 Thinking of or about
यदि हरिस्मरणे सरसं मनः Gīt. 1.
3 Memory.
4 Tradition, traditional precept
इति भृगुस्मरणात् (opp. श्रुति).
5 Mental recitation of the name of a deity.
6 Remembering with regret, regretting.
7 Rhetorical recollection, regarded as a figure of speech
thus defined:
यथानुभवमर्थस्य दृष्टे तत्सदृशे स्मृतिः स्मरणं K. P. 10.
Comp.
अनुग्रहः {1} a kind remembrance. {2} the favour of remembrance
Ku. 6. 19.
अपत्यतर्पकः a turtle, tortoise.
अयौगपद्यं the non-simultaneousness of recollections.
पदवी death.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
स्मरणं,
क्ली,
 (स्मृ + ल्युट् ।) स्मृतिः । तत्पर्य्यायः ।आध्यानम् २ स्मृतिः ३ । इति हेमचन्द्रः ॥
चिन्ता ४ चर्च्चा ५ । इति जटाधरः ॥
(यथा, कुमारे । ६ । १९ ।“सत्यमर्काच्च सोमाच्च परमध्यास्महे पदम् ।अद्य तूच्चैस्तरं ताभ्यां स्मरणानुग्रहात् तव ॥
”अलङ्कारविशेषः । यथा, साहित्यदर्पणे ।१० । ६६८ ॥
“सदृशानुभवाद्वस्तुस्मृतिः स्मरणमुच्यते ।”यथा, --“अरबिन्दमिदं वीक्ष्य खेलत्खञ्जनमञ्जुलम् ।स्मरामि वदनं तस्याश्चारु चञ्चललोचनम् ॥
”“मयि सकपटमित्यादौ च” स्मृतेः सादृश्यानु-भवं विनोत्थापितत्वान्नायमलङ्कारः । राघवा-नन्दमहापात्रास्तु वैसादृश्यात् स्मृतिमपि स्मर-णालङ्कारमिच्छन्ति । तत्रीदादरणं तेषामेवयथा, --“शिरीषमृद्वी गिरिपु प्रपेदेयदा यदा दुःखशतानि सीता ।तदा तदास्याः सदनेषु मौख्य-लक्षाणि दध्यौ गलदश्रु रामः ॥
”