| YouTube Channel

स्मर (smara)

 
शब्दसागरः
English
स्मर
m.
 (-रः)
1. KĀMADEVA, the deity of love.
2. Recollection.
E.
 स्मृ to remember, अच्
aff.
Capeller Eng
English
स्मर॑
m.
 remembrance, love or the god of love.
Yates
English
स्मर (रः) 1.
m.
 Kāma
recollection.
Spoken Sanskrit
English
स्मर - smara -
adj.
 - remembering
स्मर - smara -
adj.
 - recollecting
स्मर - smara -
m.
 - loving recollection love
स्मर - smara -
m.
 - memory
स्मर - smara -
m.
 - 7th astrological mansion
स्मर - smara -
m.
 - recollection
स्मर - smara -
m.
 - interpreter or explainer of the veda
स्मर - smara -
m.
 - remembrance
स्मर - smara -
m.
 - kAma-deva
स्मर - smara -
m.
 - sexual love
स्मर smara
adj.
 recollecting
अनुचिन्ता anucintA
f.
 recollecting
अनुचिन्तन anucintana
n.
 recollecting
अनुबोधन anubodhana
n.
 recollecting
संस्मरण saMsmaraNa
n.
 recollecting
जातिस्मर jAtismara
adj.
 recollecting a former existence
Wilson
English
स्मर
m.
 (-रः)
1 KĀMADEVA, the deity of love.
2 Recollection.
E.
 स्मृ to remember, अच्
aff.
Apte
English
स्मरः [smarḥ], [स्मृ-भावे अप्]
Recollection, remembrance
स्मरो वावाकाशाद्भूयः Ch.
Up.*
 7.13.1, 2.
Love
स्मर एव तापहेतुर्निर्वापयिता स एव मे जातः
Ś.*
 3.11.
Cupid, the god of love
स्मर पर्युसुक एष माधवः
Ku.*
 4.28, 42, 43.
The 7th astrological mansion.
Comp.
 अङ्कुशः a finger-nail.
a lover, lascivious person. -अगारम्, -कूपकः, -गृहम्, -मन्दिरम् the female organ. -अधिवोसः the Aśoka tree. -अन्धः
a.
 blinded by love, infatuated with passion. -आकुल, -आतुर, -आर्त, -उत्सुक
a.
 pining with love, love-sick, smit with love. -आसवः saliva. -उद्दीपनः a sort of hair-oil. -उन्मादः amorous folly.-उपकरणम् implement of love (as perfumes
&c.
 ).-कथा lovers' prattle. -कर्मन्
n.
 any amorous action, a wanton act. -कार
a.
 exciting love. -गुरुः an epithet of Viṣṇu. -चक्रः, -चन्द्रः a kind of sexual union. -छत्रम् the clitoris. -दशा a state of love, state of the body produced by being in love (these are ten). -दुर्मद
a.
 infatuated by love.
ध्वजः the male organ.
a fabulous fish.
N.
 of a musical instrument. (-जम्) the female organ. (-जा) a bright moon-light night. -प्रिया an epithet of Rati. -भासित
a.
 inflamed by love.-मोहः infatuation of love, passion. -लेखः a loveletter. -लेखनी the Sārikā bird.
वल्लभः an epithet of Spring.
of Aniruddha. -वीथिका a prostitute, harlot. -शासनः an epithet of Śiva. -शास्त्रम् a manual of erotics.
सखः the moon.
the spring. -स्तम्भः the male organ. -स्मर्यः a donkey, an ass. -हरः an epithet of Śiva
श्मशानेष्वाक्रीडा स्मरहर पिशाचाः सहचराः Śiva-mahimna 24.
Apte 1890
English
स्मरः [स्मृ-भावे अप्] 1 Recollection, remembrance.
2 Love.
3 Cupid, the god of love
स्मर पर्युत्सुक एष माधवः Ku. 4. 28, 42, 43.
Comp.
अंकुशः {1} a finger-nail. {2} a lover, lascivious person.
अगारं,
कूपकः,
गृहं,
मंदिरं the female organ.
अंध a. blinded by love, infatuated with passion.
आकुल,
आतुर,
आर्त,
उत्सुक, a. pining with love, love-sick, smit with love.
आसवः saliva.
कर्मन् n. any amorous action, a wanton act.
गुरुः an epithet of Viṣṇu.
छत्रं the clitoris.
दशा a state of love, state of the body produced by being in love (these are ten).
ध्वजः {1} the male organ. {2} a fabulous fish. {3} N. of a musical instrument. (
जं) the female organ. (
जा) a bright moon-light night.
प्रिया an epithet of Rati.
भासित a. inflamed by love.
मोहः infatuation of love, passion.
लेखनी the Sārikā bird.
वल्लभः {1} an epithet of Spring. {2} of Aniruddha.
वीथिका a prostitute, harlot.
शासनः an epithet of Śiva.
सखः the moon.
स्तंभः the male organ.
स्मर्यः a donkey, an ass.
हरः an epithet of Śiva.
Monier Williams Cologne
English
स्मर a
&c.
 See
p.
 1272, col. 1.
स्मर b mf(आ)n. remembering, recollecting (See जाति-स्मर)
स्मर
m.
 (ifc. f(आ). ) memory, remembrance, recollection,
ChUp.
Uttarar.
स्मर
m.
 loving recollection, love, (esp. ) sexual love,
AV.
&c.
&c.
Kāma-deva (god of love),
Kālid.
Kathās.
&c.
an interpreter or explainer of the Veda (and ‘the god of love’), Naiṣ.
the 7th
astrol.
 mansion,
VarBṛS.
Monier Williams 1872
English
स्मर स्मर। See col. 3.
स्मर, अस्, m. remembrance, recollection
loving
recollection, love
Kāma-deva (god of love).
—स्मर-
कर्मन्, अ, n. amorous action or conduct, any wanton
act, lasciviousness.
—स्मर-कूपक, अस्, m. or स्मर-
कूपिका, f. ‘well of love, ’ the female organ.
—स्मर-
गुरु, उस्, m. ‘love-preceptor, ’ epithet of Viṣṇu.
—स्मर-गृह, अम्, n. ‘abode of love, ’ the female
organ.
—स्मर-चक्र, अस्, m. a particular kind of
sexual union.
—स्मर-च्छत्र, अम्, n. the clitoris.
—स्मर-दशा, f. a state of love, state of the body
produced by being in love, (ten such states are enu-
merated, e. g. anxious thought, sleeplessness, emacia-
tion, loss of appetite, fainting, &c.)
—स्मर-दायिन्,
ई, इनी, इ, causing or exciting love (= कामोद्दीपक)।
—स्मर-दीपिका, f., N. of a work.
—स्मर-ध्व-
ज, अस्, m. ‘love-sign, ’ ‘love-emblem, ’ the male
organ
a fabulous fish (regarded as the emblem of
Kāma-deva
cf. मकर-ध्वज)
a musical in-
strument
(आ), f. a bright moonlight night (accord-
ing to some)
(अम्), n. the female organ.
—स्मर-
प्रिया, f. ‘dear to Kāma, ’ epithet of Rati (Kāma-
deva's wife).
—स्मर-भासित, अस्, आ, अम्, love-
illuminated, inflamed by love.
—स्मर-मन्दिर,
अम्, n. ‘love-palace, ’ the female organ.
—स्मर-
मोह, अस्, m. infatuation of love, passion, love.
—स्मर-मोहित, अस्, आ, अम्, infatuated by love,
overcome by passion.
—स्मर-लेखनी, f. the
Śārikā bird.
—स्मर-वल्लभ, अस्, m. ‘love's fa-
vourite, ’ epithet of A-niruddha.
—स्मर-वाण-
पङ्क्ति, इस्, f. the five arrows of Kāma-deva collec-
tively (see पञ्च-वाण).
—स्मर-वीथिका, f. ‘love-
shop, ’ a prostitute, harlot.
—स्मर-वृद्धि-सञ्-
ज्ञ, अस्, m. a particular shrub (= काम-वृद्धि)।
—स्मर-शवर, अस्, m. ‘love-barbarian, ’ cruel
love.
—स्मर-शासन, अस्, m. ‘chastiser of Kāma-
deva, ’ epithet of Śiva (see अन्-अङ्ग).
—स्मर-
सख, अस्, m. ‘love's friend, ’ the moon.
—स्मर-
स्तम्भ, अस्, m. ‘love-column, ’ the male organ.
—स्मर-स्मर्य, अस्, m. a donkey, ass (= गर्द-
भ).
—स्मर-हर, अस्, m. ‘love-destroyer, ’ epi-
thet of Śiva (see अन्-अङ्ग).
—स्मराकुल or स्म-
राकुलित (°र-आक्°), अस्, आ, अम्, agitated by love, love-
sick.
—स्मरागार (°र-आग्°), अम्, n. ‘love-abode, ’
the female organ.
—स्मराङ्कुश (°र-अङ्°), अस्, m.
‘love-hook, ’ a finger-nail
a lover, lascivious person.
—स्मरातुर (°र-आत्°), अस्, आ, अम्, love-sick, pining
with love.
—स्मरान्ध (°र-अन्°), अस्, आ, अम्,
love-blinded, infatuated with passion.
—स्मरारि
(°र-अरि), इस्, m. ‘enemy of Kāma-deva, ’ epithet of
Śiva.
—स्मरार्त (°र-आर्°), अस्, आ, अम्, love-sick.
—स्मरासव (°र-आस्°), अस्, m. ‘love-liquid, ’ saliva.
—स्मरोत्सुक (°र-उत्°), अस्, आ, अम्, pining or
languishing with love, love-sick.
Macdonell
English
स्मर smar-a,
a.
 [√ smṛ] remembering (—°, 🞄rare)
m.
 recollection, memory
love
god of 🞄love
expounder of the Veda (rare)
-aṇa,
n.
 🞄remembering, recollection, of (g., —°)
memory 🞄(rare)
teaching (rare): -padavī,
f.
 path of 🞄memory: -ṃ gamitaḥ, caused to go the way 🞄of memory = dead.
Benfey
English
स्मर स्मर, i. e. स्मृ + अ,
m.
1. Re-
collection.
2. Love, Hit. 86, 4, M.M.
3. Kāma, the god of love, Pañc. 226,
1
Śāk. d. 119 (and at the same time,
perhaps, Remembrance).
--
Comp.
जाति-,
adj.
 ,
f.
 रा, one who remembers or
knows his former existences, MBh. 3,
8180.
दुस्-,
adj.
 disagreeable to be
remembered, Utt. Rāmac. 157, 14.
Apte Hindi
Hindi
स्मरः
पुं*
 - स्मृ भावे अप्
"प्रत्यास्मरण, याद"
स्मरः
पुं*
 - स्मृ भावे अप्
प्रेम
स्मरः
पुं*
 - स्मृ भावे अप्
"कामदेव, प्रेम का देवता"
L R Vaidya
English
smara {% m. %} 1. Recollection
2. love
3. the god of love, स्मरसि स्मर मेखलागुणैरुत गोत्रस्खलितेषु बंधनम् K.S.iv.8, स्मर एव तापहेतुर्निर्वापयिता स एव मे जातः Sak.iii.
Bopp
Latin
स्मर m. (r. स्मृ s. अ) amor. HIT. 39. 20.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
मदनो जराभीररुनङ्गमन्मथौ कमनः कलाकेलिरनन्यजोऽङ्गजः ।
मधुदीपमारौ मधुसारथिः स्मरो विषमायुधो दर्पककामहृच्छयाः ॥ २२७ ॥
प्रद्युम्नः श्रीनन्दनश्च कंदर्पः पुष्पकेतनः ।
पुष्पाण्यस्येषुचापास्त्राण्यरी शंवरशूर्पको ॥ २२८ ॥
केतनं मीनमकरौ बाणाः पञ्च रतिः प्रिया ।
मनःशृङ्गारसंकल्पात्मानो योनिः सुहृन्मधुः ॥ २२९ ॥
-wordlist-
मदन (पुं), जराभीरु (पुं), अनङ्ग (पुं), मन्मथ (पुं), कमन (पुं), कलाकेलि (पुं), अनन्यज (पुं), अङ्गज (पुं), मधुदीप (पुं), मार (पुं), मधुसारथि (पुं), स्मर (पुं), विषमायुध (पुं), दर्पक (पुं), काम (पुं), हृच्छय (पुं), प्रद्युम्न (पुं), श्रीनन्दन (पुं), कन्दर्प (पुं), पुष्पकेतन (पुं), पुष्पेषु (पुं), कुसुमबाण (पुं), पुष्पचाप (पुं), कुसुमधन्वन् (पुं), पुष्पास्त्र (पुं), कुसुमायुध (पुं), मीनकेतन (पुं), मकरकेतन (पुं), मीनध्वज (पुं), मकरध्वज (पुं), झषकेतन (पुं), झषध्वज (पुं), पञ्चबाण (पुं), विषमेषु (पुं), मनोयोनि (पुं), चेतोभव (पुं), शृङ्गारयोनि (पुं), शृङ्गारजन्मन् (पुं), सङ्कल्पयोनि (पुं), स्मृतिभू (पुं), आत्मयोनि (पुं), आत्मभू (पुं), मधुसुहृद् (पुं), चैत्रसख (पुं), कामारि (पुं), शंवर (पुं), शूर्पक (पुं), कामकेतन (क्ली), मीन (पुं), मकर (पुं), कामप्रिया (स्त्री), रति (स्त्री), मधु (पुं), कामसुहृद् (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
प्रद्युम्न
प्रद्युम्न, मकरध्वज, मनसिज, सङ्कल्पजन्मन्, अङ्गज, पञ्चेषु, कुसुमायुध, मदन, मार, स्मर, मन्मथ, काम, शम्बरसूदन, मधुसख, शृङ्गारयोनि, दर्पक, शूर्पकाराति, अनङ्ग, विषमायुध, आत्मभू, मनसिशय, पुष्पधन्वन्, मनोभव, मापत्य, इरज
प्रद्युम्नो मकरध्वजो मनसिजः सङ्कल्पजन्माङ्गजः,
पञ्चेषुः कुसुमायुधश्च मदनो मारः स्मरो मन्मथः ।
कन्दर्पो झषकेतनो रतिपतिः श्रीनन्दनो हृच्छयः,
कामः शम्बरसूदनो मधुसखः शृङ्गारयोनिः स्मृतः ॥ ३२ ॥
दर्पकः शूर्पकारातिरनङ्गो विषमायुधः ।
आत्मभूर्मनसिशयः पुष्पधन्वा मनोभवः ॥ ३३ ॥
मापत्यमिरजश्चैव कामपत्नी रतिः स्मृता ।
verse 1.1.1.32
page 0005
नाममाला
Sanskrit
पुष्पशिलीमुख, पुष्पशर, पुष्पबाण, पुष्पमार्गण, पुष्परोपण, पुष्पकण, पुष्पेषु, पुष्पकाण्ड, पुष्पक्षुरप्र, पुष्पनाराच, पुष्पतोमर, पुष्पखग, सुमनस्शिलीमुख, सुमनःशर, सुमनोबाण, सुमनोमार्गण, सुमनारोपण, सुमनःकण, सुमनइषु, सुमनःकाण्ड, सुमनःक्षुरप्र, सुमनोराच, सुमनस्तोमर, सुमनोखग, फुल्लशिलीमुख, फुल्लशर, फुल्लबाण, फुल्लमार्गण, फुल्लरोपण, फुल्लकण, फुल्लेषु, फुल्लकाण्ड, फुल्लक्षुरप्र, फुल्लनाराच, फुल्लतोमर, फुल्लखग, लतान्तशिलीमुख, लतान्तशर, लतान्तबाण, लतान्तमार्गण, लतान्तरोपण, लतान्तकण, लतान्तेषु, लतान्तकाण्ड, लतान्तक्षुरप्र, लतान्तनाराच, लतान्ततोमर, लतान्तखग, प्रसवशिलीमुख, प्रसवशर, प्रसवबाण, प्रसवमार्गण, प्रसवरोपण, प्रसवकण, प्रसवेषु, प्रसवकाण्ड, प्रसवक्षुरप्र, प्रसवनाराच, प्रसवतोमर, प्रसवखग, उद्गमशिलीमुख, उद्गमशर, उद्गमबाण, उद्गममार्गण, उद्गमरोपण, उद्गमकण, उद्गमेषु, उद्गमकाण्ड, उद्गमक्षुरप्र, उद्गमनाराच, उद्गमतोमर, उद्गमखग, प्रसूनशिलीमुख, प्रसूनशर, प्रसूनबाण, प्रसूनमार्गण, प्रसूनरोपण, प्रसूनकण, प्रसूनेषु, प्रसूनकाण्ड, प्रसूनक्षुरप्र, प्रसूननाराच, प्रसूनतोमर, प्रसूनखग, कुसुमशिलीमुख, कुसुमशर, कुसुमबाण, कुसुममार्गण, कुसुमरोपण, कुसुमकण, कुसुमेषु, कुसुमकाण्ड, कुसुमक्षुरप्र, कुसुमनाराच, कुसुमतोमर, कुसुमखग, स्मर
पुष्पं सुमनसः फुल्लं लतान्तं प्रसवोद्गमौ ।
प्रसूनं कुसुमं ज्ञेयम् तदाद्यस्त्रशरः स्मरः ॥ ८० ॥
verse 0.1.1.80
page 0041
पुष्पहेति, पुष्पास्त्र, पुष्पायुध, पुष्पशस्त्र, सुमनोहेति, सुमनोऽस्त्र, सुमनआयुध, सुमनश्शस्त्र, फुल्लहेति, फुल्लास्त्र, फुल्लायुध, फुल्लशस्त्र, लतान्तहेति, लतान्तास्त्र, लतान्तायुध, लतान्तशस्त्र, प्रसवहेति, प्रसवास्त्र, प्रसवायुध, प्रसवशस्त्र, उद्गमहेति, उद्गमास्त्र, उद्गमायुध, उद्गमशस्त्र, प्रसूनहेति, प्रसूनास्त्र, प्रसूनायुध, प्रसूनशस्त्र, कुसुमहेति, कुसुमास्त्र, कुसुमायुध, कुसुमशस्त्र, स्मर
हेतिरस्त्राऽयुधं शस्त्रं पुष्पाद्यस्त्रः स्मरो मतः ॥ ८३ ॥
verse 0.1.1.83
page 0043
पृथुरोमध्वज, पृथुरोमपताक, पृथुरोमकेतु, पृथुरोमचिह्न, पृथुरोमवैजयन्ति, षडक्षीणध्वज, षडक्षीणपताक, षडक्षीणकेतु, षडक्षीणचिह्न, षडक्षीणवैजयन्ति, यादोध्वज, यादोपताक, यादस्केतु, यादश्चिह्न, यादोवैजयन्ति, वैसारिणध्वज, वैसारिणपताक, वैसारिणकेतु, वैसारिणचिह्न, वैसारिणवैजयन्ति, झषध्वज, झषपताक, झषकेतु, झषचिह्न, झषवैजयन्ति, विसारिध्वज, विसारिपताक, विसारिकेतु, विसारिचिह्न, विसारिवैजयन्ति, शफरिध्वज, शफरिपताक, शफरिकेतु, शफरिचिह्न, शफरिवैजयन्ति, मीनध्वज, मीनपताक, मीनकेतु, मीनचिह्न, मीनवैजयन्ति, पाठीनध्वज, पाठीनपताक, पाठीनकेतु, पाठीनचिह्न, पाठीनवैजयन्ति, अनिमिषध्वज, अनिमिषपताक, अनिमिषकेतु, अनिमिषचिह्न, अनिमिषवैजयन्ति, तिमिध्वज, तिमिपताक, तिमिकेतु, तिमिचिह्न, तिमिवैजयन्ति, स्कन्दपितृविघ्नकर, शङ्करविघ्नकर, शम्भुविघ्नकर, शिवविघ्नकर, स्थाणुविघ्नकर, महेश्वरविघ्नकर, त्र्यम्बकविघ्नकर, धूर्जटिविघ्नकर, शर्वविघ्नकर, रपिनाकिविघ्नकर, प्रमथाधिपविघ्नकर, त्रिपुरारिविघ्नकर, विशालाक्षविघ्नकर, गिरीशविघ्नकर, नीललोहितविघ्नकर, रुद्रविघ्नकर, इन्दुमौलिविघ्नकर, यज्ञारिविघ्नकर, त्रिनेत्रविघ्नकर, वृषभध्वजविघ्नकर, उग्रविघ्नकर, शूलिविघ्नकर, कपालिविघ्नकर, शिपिविष्टविघ्नकर, भवविघ्नकर, हरविघ्नकर, उमापतिविघ्नकर, विरूपाक्षविघ्नकर, विश्वरूपविघ्नकर, कपर्दिविघ्नकर, स्मर
ध्वजं पताका केतुश्च चिह्नं तद्वैजयन्त्यपि ।
तत्तदन्तो झषाद्यादिः शम्भोर्विघ्नकरः स्मरः ॥ ८४ ॥
verse 0.1.1.84
page 0043
Mahabharata
English
Smara = Kāma: VII, †8410.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
स्मरः,
पुं,
 (स्मरयति उत्कण्ठयतीति । स्मृ + णिच्+ अच् । कामदेवः । इत्यमरः । १ । १ । २६ ॥
(यथा, कुमारे । ४ । ८ ।“स्मरसि स्मर मेखलागुणै-रुत गोत्रस्खलितेषु बन्धनम् ।च्युतकेशरदूषितेक्षणा-न्यवतंसोत्पलताडनानि वा ॥
” * ॥
स्मृ + अप् ।) स्मरणञ्च ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
स्मर
पु०
 स्मरति प्रियमनेन स्मृ--करणे अप् । १ कामदेवेअमरः । भावे अप् । २ स्मरणे ।
Capeller
German
स्मर॑
m.
 Erinnerung, Gedächtnis, Sehnsucht,
Liebe, der Liebesgott.
Burnouf
French
स्मर स्मर
m.
 (स्मृ) souvenir
amour
Kāma.
स्मरकूपक
m.
 vulve.
स्मरगुरु
m.
 Viṣṇu.
स्मरगृह
n.
 vulve.
स्मरछत्त्र
n.
 clitoris.
स्मरण
n.
 souvenance, souvenir
regret.
स्मरध्वज
m.
 membre viril.
Instrument de musique, en gén.
Le makara, emblème de Kāma. -- N. vulve. -- F. nuit éclairée
par la lune.
स्मरप्रिया
f.
 Rati.
स्मरयामि (c. de स्मृ) faire que qqn. désire, g.
स्मरलेखनी
f.
 turdus salica et gracula religiosa, oiseaux.
स्मरवल्लभ
m.
 Aniruddha.
स्मरवीथिका
f.
 courtisane.
स्मरसख
m.
 la Lune.
स्मरस्तम्भ
m.
 membre viril.
स्मरस्मर्य
m.
 âme.
स्मरहर
m.
 (हृ) Śiva.
स्मरागार
n.
 (आगार) vulve.
स्मराङ्कुश
m.
 (अङ्कुश) ongle.
Libertin, débauché.
स्मरासव
m.
 (आसव) salive.
Stchoupak
French
स्मर-
m.
 mémoire, souvenir, pensée consciente
souvenir amoureux,
amour (sexuel)
dieu de l'Amour (Kāma)
-मय- -ई- a. produit par
l'amour.
°दशा-
f.
 stade de l'amour sexuel.
°दायिन्- a. qui suscite l'amour
°दीपन- id.
°दुर्ंअद- a. enivré d'amour.
°पीडित- a. v. tourmenté par l'amour.
°मुष्-
m.
 Śiva.
°रुज्-
f.
 mal d'amour.
°लेख-
m.
 lettre d'amour.
°शासन-
m.
 Śiva.
°सख-
m.
 printemps.
°सह- a. capable d'exciter l'amour.
°सायक-लक्ष्य- nt. but des flèches de Kāma.
स्मराकुल- -इत- a. agité par l'amour.
स्मराकृष्ट- a. v. attiré par l'amour.
स्मरारि-
m.
 Śiva.
स्मरोन्माद-
m.
 folie amoureuse.