| YouTube Channel

स्फुट् (sphuT)

 
शब्दसागरः
English
स्फुट् r. 1st cl. (स्फीटते) r. 6th cl. (स्फुटति)
1. To blow, to blossom, to open
as a bud or flower.
2. To become manifested.
3. To run away.
4. To burst, to split open. r. 10th cl. (स्फोटयति-ते or with आङ्
prefixed, आस्फोटयति-ते)
1. To hurt.
2. To divide
also (इर) स्फुटिर्
r. 1st cl. (स्फोटति) and (इ) स्फुटि r. 1st cl. (स्फुण्टति)
1. To divide,
to break, to tear, to pierce.
2. To hurt or kill.
3. To expand.
स्फुटि r. 10th cl. (स्फुण्टयति-ते) To laugh at or with, to jest, to joke.
Capeller Eng
English
स्फुट् स्फुटति & स्फो॑टति burst, split, expand, open,
blossom.
C.
 स्फोटयति burst or rend asunder, shake, toss. — आ
C.
cleave, crush, shake, toss. प्र fly open, burst
C.
 cleave. वि
burst, split, fly open.
Yates
English
स्फुट् (ङ, श) स्फोटते 1.
d. and स्फुटति.
6.
a. To blossom. (इ) स्फुण्टति,
(इर) स्फोटति 1.
a. And (क with
आ) आस्फोटयति 10.
a. To tear,
pierce, divide, kill. स्फुण्टयति 10.
a. To jest, joke.
Apte
English
स्फुट् [sphuṭ], I. 6
P.
 , 1
U.
 (स्फुटति, स्फोटति-ते, स्फुटित)
To burst or split open, break forth, be suddenly rent asunder, cleave, split, break
हा हा देवि स्फुटति हृदयं स्रंसते देह- बन्धः
U.*
 3.38
स्फुटति न सा मनसिजविशिखेन
Gīt.*
 7
Bk.*
 14. 56
15.77.
To expand, open, blow, blossom
स्फुटति कुसुमनिकरे विरहिहृदयदलनाय
Gīt.*
 5
Pt.*
 1.136
Kāv.3.167.
To run or bound away, disperse
तुरङ्गाः पुस्फुटुर्भीताः
Bk.*
 14.6
1.8.
To become visible, burst into view, become evident or manifest.
To abate (as a disease). -II. 1
U.
 (स्फुटयति-ते)
To burst, crack, break open.
To burst into view.
Caus.
 (स्फोटयति- ते)
To burst or rend asunder, split, tear open, cleave, divide.
To manifest, show, make clear.
To disclose, divulge, make public.
To hurt, destroy, kill.
To winnow.
Apte 1890
English
स्फुट् {vI.v} {c6c} P., {c1c} U. (स्फुटीत, स्फोटति-ते, स्फुटित) 1 To burst or split open, break forth, be suddenly rent asunder, cleave, split, break
हाहा देवि स्फुटति हृदयं स्रंसते देहबंधः U. 3. 38
स्फुटति न सा मनासिजविशिखेन Gīt. 7
Bk. 14. 56, 15. 77.
2 To expand, open, blow, blossom
स्फुटति कुसुमनिकरे विरहिहृदयदलनाय Gīt. 5
Pt. 1. 136, Kāv. 3. 167.
3 To run or bound away, disperse
तुंरगाः पुस्फुटुर्सीताः Bk. 14. 6, 10. 8.
4 To become visible, burst into view, become evident or manifest. {vII.v} {c10c} U. (स्फुटयति-ते) 1 To burst, crack, break open.
2 To burst into view.
Caus. (स्फोटयति-ते) 1 To burst or rend asunder, split, tear open, cleave, divide.
2 To manifest, show, make clear.
3 To disclose, divulge, make public.
4 To hurt, destroy, kill.
5 To winnow.
Monier Williams Cologne
English
स्फुट् (cf. √ स्फट्)
cl.
 6.
P.
cl.
 1. Ā.
P.
 (Dhātup. xxviii, 80
ix, 44
viii, 7) स्फुटति
स्फोटति, °ते (Ā. only in
Dhātup.
pf. पुस्फोट,
Kathās.
aor.
 अस्फोटीत्
Gr.
fut. स्फोटिता, ib.
स्फुटिष्यति,
MBh.
ind.
p.
 स्फुटित्वा,
Vet.
-स्फोटम्,
Kathās.
 ),
to burst or become suddenly rent asunder, burst or split open (with a sound), part asunder,
ŚBr.
&c.
&c.
to expand, blossom, bloom,
Kāv.
BhP.
to disperse, run away,
Bhaṭṭ.
to crack (as the joints of the fingers),
Car.
to crackle (as fire), Ṛtus.
to burst into view, appear suddenly,
Cat.
to abate (as a disease),
Kathās.
 :
Caus.
 स्फुटयति (Pass. स्फुट्यते,
Sarvad.
 ), to burst open or into view,
Dhātup.
 xxxv, 84
to make clear or evident,
Śaṃkar.
Sarvad.
Kull.
स्फोटयति (cf.
Dhātup.
 xxxiii, 48
aor.
 अपुस्फुटत्),
to burst or rend suddenly, break, split, divide,
MBh.
Kāv.
Kathās.
to put out (eyes),
Pañcat.
to shake, wag, brandish,
R.
Hariv.
Suśr.
&c.
to push aside (a bolt),
Kathās.
to crackle (as fire),
MBh.
to hurt, destroy, kill,
MW.
to winnow, ib.
Monier Williams 1872
English
स्फुट् स्फुट् (connected with rts. स्फुर्,
स्फुल्), cl. 6. P. स्फुटति, cl. 1. P. A.
स्फोटति, -ते, पुस्फोट, पुस्फुटे, अस्फुटत्, अस्-
फुटीत्, अस्फोटीत्, स्फुटितुम् (cl. 1. स्फोटितुम्), to
burst or become suddenly rent asunder, burst open,
split open, part asunder, break forth, expand
to
blossom, blow (generally A.)
to burst into view, be-
come manifested or made public, to disperse, run
away
cl. 10. P. स्फुटयति, to burst, crack, break
open
to burst into view: Pass. स्फुट्यते, Aor.
अस्फोटि: Caus. स्फोटयति, to burst or rend sud-
denly, break, split, cleave, tear open, divide
to
disclose, make clear
to hurt, destroy, kill
to
winnow.
Macdonell
English
स्फुट् SPHUṬ, Ⅰ. P. sphóṭa, Ⅵ. P. sphuṭa, burst open (with a sound), be split 🞄or rent, burst into flower, expand, blossom
🞄crack (of the fingers)
crackle (fire)
burst 🞄into view, appear suddenly
abate (int., disease)
🞄pp. sphuṭita, burst, split, rent, broken
🞄opened wide (eyes etc.)
expanded, full-blown
🞄cs. P. sphoṭaya, burst, split, rend, tear open
🞄put out (eyes)
shake, wag
push aside (a 🞄bolt): pp. sphoṭita, split etc. ā, cs. cleave, 🞄crush
shake, wag
int., clap oneʼs hands, 🞄pra, cs. cleave.
Benfey
English
स्फुट् स्फुट् (akin to स्फुर्,
स्फुल्
probably for original *स्पर्त्
O.H.G. spaltan
Engl. split), i. 6, Par.,
and † i. 1, Ātm.
1. (also † i. 1, Par., and
† स्फुण्ट् स्फुण्ट्, स्फट् स्फट्,
† स्फण्ट् स्फण्ट्, i. 1, Par.), To
burst, Utt. Rāmac. 77, 15
MBh. 1,
3023.
2. To open, to expand (as a
flower), Pañc. i. d. 152.
3. To dis-
perse, to run away, Bhaṭṭ. 10, 8.
स्फुटित,
1. Burst, broken, destroyed,
Pañc. 98, 1
254, 23 (cf. 42, 10).
2.
Splay (as feet), Pañc. 104, 15. Caus.,
or i. 10,
1. स्फोटय, To break, to
divide, to tear open, Pañc. 87, 7
to
destroy, Pañc. 42, 10.
2. † स्फुटय,
To burst, to appear.
3. स्फाटय,
स्फाटित, Cleft, Hit. 49, 11. -- With
आ आ, Caus., or i. 10, स्फोटय,
1. To
cause to sound, MBh. 3, 11139.
2. To
strike, Lass. 30, 18
especially one's
own arm with the hand (perhaps rather,
to snap the fingers, cf. स्फोटन), Man.
4, 64.
3. To pat, MBh. 3, 1780. -- With
प्र प्र, Caus., or i. 10, To pierce, MBh.
4, 2100.
Apte Hindi
Hindi
स्फुट्
"तुदा* पर*, भ्वा* उभ* " - -
"फट जाना, अकस्मात् फूट जाना, टूट जाना, अचानक विदीर्ण होना, दरार पड़ना, भंग होना"
स्फुट्
"तुदा* पर*, भ्वा* उभ* " - -
"फूलना, खिलना, फूल देना, कुसूमित होना"
स्फुट्
"तुदा* पर*, भ्वा* उभ* " - -
"भाग जाना, छलांग लगाना, तितर-बितर करना"
स्फुट्
"तुदा* पर*, भ्वा* उभ* " - -
"दृष्टिगोचर होना, निगाह में पड़ना, प्रकट होना, स्पष्ट होना"
स्फुट्
चुरा* उभ* - -
"फटना, तरेड़ आना, टूट जाना"
स्फुट्
चुरा* उभ* - -
निगाह में पड़ना
स्फुट्
"चुरा* उभ*, प्रेर* " - -
"फटकर टुकड़े टुकड़े होना, खंडशः होना, खोलकर फाड़ना, तरेड़ डालना, बांटना"
स्फुट्
"चुरा* उभ*, प्रेर* " - -
"प्रकट करना, बतलाना, स्पष्ट करना"
स्फुट्
"चुरा* उभ*, प्रेर* " - -
"खोलना, भंड़ाफोड़ करना "
स्फुट्
"चुरा* उभ*, प्रेर* " - -
"चोट पहुँचाना, नष्ट करना, मार डालना"
स्फुट्
"चुरा* उभ*, प्रेर* " - -
पछोड़ना
स्फुट्
भ्व*तुदा*पर* - -
"फूट पड़ना, फटना, टूटना"
स्फुट्
भ्व*तुदा*पर* - -
"खिलना, फूलना"
स्फुट्
भ्व*तुदा*पर* - -
शान्त होना
L R Vaidya
English
sPuw {% (I) vt. or vi. 1U, 6P (pres. स्फोटति-ते, स्फुटति) %} 1. To burst, to become suddenly rent asunder, to split open, to expand, to break forth, मनो मे न विना रामाद्यत् पुस्फोट सहस्रधा Bt.xiv.56
2. to blossom, to blow, स्फुटति कुसुमनिकरे विरहिहृदयदलनाय Git.G.v.
3. to burst into view, to become manifested
4. to disperse, to run away, तुरंगाः पुस्फुटुर्भीताः Bt.xiv.6.
sPuw {% (II) vt. or vi. 10U (pres. स्फुटयति-ते) %} 1. To burst open, to crack, to break open
2. to burst into view.
sPuw {% Caus. (स्फोटयति-ते) %} 1. to burst or rend suddenly, to split, to tear open, to divide
2. to disclose, to make clear
3. to hurt, to kill
4. to winnow.
Bopp
Latin
1. स्फुट् 6. P. (fut. part. स्फुटितास्मि, fut. aux. स्फुटि-
ष्यामि, infin. स्फुटितुम् (*))
1) dissilire, dirumpi.
MAH. 1. 3023.: शतधा मूर्धा ततस् ते ऽद्य स्फुटिष्यति.
2) rumpi, se aperire, se pandere, dehiscere, de floribus.
GITA-GOV. 5. 2.: स्फुटन् कुसुमनिकरः.
3) diffugere.
BHATT. 10. 8.: स्फुटताम् (schol. पलायमानानाम्)
14. 6.: तुरङ्गाः पुस्फुटुर् भीताः. (Cf. स्फट्, स्फण्ट्, gr.
σπεύδω.)
(*) Radices sextae classis cum medio उ maximam partem
hanc vocalem in utroque futuro plurimisque aliis Gunâ au-
gendis formis puram retinent.
2. स्फुट् 1. P. A. i. q. 1. स्फुट् sgf. 1. et 2. RAM. ed. Ser.
II. 74. 61.: कथन् दुखेन हृदयन् न स्फोटति सहस्र-
धा. (Vid. 1. स्फुट्.)
3. स्फुट् 10. P. स्फुटयामि, i. q. 1. स्फुट् sgf. 1. et 2.
4. स्फुट् 10. P. स्फोटयामि (proprie Caus. radd. 1. et 2.
स्फुट्) findere.
c. आ plaudere, praesertim brachia manu. MAN. 4. 64.: न
वादित्राणि वादयेन् ना "स्फोटयेत् (schol. पाणिना
बाहौ ध्वनिरूपम् आस्फोटनं न कुर्यात्)
IN. 2. 25.:
बाहूचा "स्फोटयच् छणैः.
Kridanta Forms
Sanskrit
स्फुट् (स्फु꣡टँ॒ विकसने - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = स्फोटनम्
अनीयर् = स्फोटनीयः - स्फोटनीया
ण्वुल् = स्फोटकः - स्फोटिका
तुमुँन् = स्फोटितुम्
तव्य = स्फोटितव्यः - स्फोटितव्या
तृच् = स्फोटिता - स्फोटित्री
क्त्वा = स्फोटित्वा / स्फुटित्वा
ल्यप् = प्रस्फुट्य
क्तवतुँ = स्फुटितवान् / स्फोटितवान् - स्फुटितवती / स्फोटितवती
क्त = स्फुटितः / स्फोटितः - स्फुटिता / स्फोटिता
शानच् = स्फोटमानः - स्फोटमाना
स्फुट् (स्फु꣡टिँ꣡र् विशरणे - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = स्फोटनम्
अनीयर् = स्फोटनीयः - स्फोटनीया
ण्वुल् = स्फोटकः - स्फोटिका
तुमुँन् = स्फोटितुम्
तव्य = स्फोटितव्यः - स्फोटितव्या
तृच् = स्फोटिता - स्फोटित्री
क्त्वा = स्फोटित्वा / स्फुटित्वा
ल्यप् = प्रस्फुट्य
क्तवतुँ = स्फुटितवान् / स्फोटितवान् - स्फुटितवती / स्फोटितवती
क्त = स्फुटितः / स्फोटितः - स्फुटिता / स्फोटिता
शतृँ = स्फोटन् - स्फोटन्ती
स्फुट् (स्फु꣡टँ꣡ विकसने - तुदादिः - सेट्)
ल्युट् = स्फुटनम्
अनीयर् = स्फुटनीयः - स्फुटनीया
ण्वुल् = स्फोटकः - स्फोटिका
तुमुँन् = स्फुटितुम्
तव्य = स्फुटितव्यः - स्फुटितव्या
तृच् = स्फुटिता - स्फुटित्री
क्त्वा = स्फुटित्वा
ल्यप् = प्रस्फुट्य
क्तवतुँ = स्फुटितवान् - स्फुटितवती
क्त = स्फुटितः - स्फुटिता
शतृँ = स्फुटन् - स्फुटन्ती / स्फुटती
स्फुट् (स्फु꣡टँ꣡ भेदने - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = स्फोटनम्
अनीयर् = स्फोटनीयः - स्फोटनीया
ण्वुल् = स्फोटकः - स्फोटिका
तुमुँन् = स्फोटयितुम्
तव्य = स्फोटयितव्यः - स्फोटयितव्या
तृच् = स्फोटयिता - स्फोटयित्री
क्त्वा = स्फोटयित्वा
ल्यप् = प्रस्फोट्य
क्तवतुँ = स्फोटितवान् - स्फोटितवती
क्त = स्फोटितः - स्फोटिता
शतृँ = स्फोटयन् - स्फोटयन्ती
शानच् = स्फोटयमानः - स्फोटयमाना
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 स्फुट्
मूलधातुः:
 स्फुट
धात्वर्थः:
 विकसने
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 आत्मनेपदी
रूपम्:
 स्फोटते
धातुः:
 स्फुट्
मूलधातुः:
 स्फुट
धात्वर्थः:
 विकसने
गणः:
 तुदादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 स्फुटति
अनुबन्धादिविशेषः:
 कुटादिः
धातुः:
 स्फुट्
मूलधातुः:
 स्फुट
धात्वर्थः:
 भेदने
गणः:
 चुरादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 स्फोटयति-ते
धातुः:
 स्फुट्
मूलधातुः:
 स्फुटिर्
धात्वर्थः:
 विशरणे
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 स्फोटति
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
स्फुट् mit प्र, Harṣac. 105, 3 (प्रस्फोटित = °नीराजनीकृत, blazing)
229, 3 = °विपूरित, filled to bursting. — Mit °सं Kuṭṭ. 407 (संस्फुटित, aufgesprungen [Füße]).
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 विकस्, फुल्ल, स्फुट्
verb
पुष्पितानुकूलः व्यापारः।
"सर्षपः क्षेत्रे विकसति।"
Synonyms:
 स्फुट्
verb
आपूरणेन आवरणं भित्त्वा बहिः प्रस्रवणानुकूलः व्यापारः।
"स्फोटः अस्फोटीत् अयं शीघ्रं प्रकृतिस्थः भविष्यति।"
Synonyms:
 उत्क्षिप्, उद्गॄ, स्फुट्
verb
ज्वालामुख्याः भूमिम् उद्भिद्य विनिष्क्रमणानुकूलः व्यापारः।
"अत्र प्रायः ज्वालामुखी उत्क्षिपति।"
Synonyms:
 विकस्, स्फुट्, फुल्ल्, उद्भिद्य
verb
भूमिम् उद्भिद्य वर्धनानुकूलः व्यापारः।
"कृषिस्थलीषु नूतनाः क्षुपाः विकसन्ति।"
Synonyms:
 वृध्, संवृध्, एध्, स्फुट्, विकस्, फुल्ल्, उद्भिद्य, रुह्, ऋध्, पुष्, उपचीय, स्फाय्, प्यै
verb
अवयवोपचयनानुकूलः व्यापारः।
"सम्यक् रक्षणेन क्षुपाः शीघ्रं वर्धन्ते।"
Synonyms:
 स्फुट्, प्रस्फुट्
verb
प्रस्फोटरूपेण शरीरे उत्पन्नानुकूलः व्यापारः।
"ग्रीष्मे शुभस्य शरीरे स्फोटाः स्फुटन्ति।"
Synonyms:
 विकस्, फुल्ल्, स्फुट्
verb
नूतनपल्लवविकसनानुकूलः व्यापारः।
"वसन्तसमये प्राप्ते सर्वे वृक्षाः विकसन्ति।"
Synonyms:
 स्फुट्, खणखणाय, दल्
verb
फट्तड्मडादिशब्दपूर्वकः भेदानुकूलव्यापारः।
"तप्तादर्शः अस्फुटत्।"
Synonyms:
 अङ्कुरय, स्फुट्, उद्भिद्, प्रोद्भिद्, प्ररुह्
verb
बीजपुटम् उद्भिद्य बीजात् प्रथमतृणस्य आरोहणानुकूलः व्यापारः।
"क्षेत्रे गोधूमाः अङ्कुरयन्ति।"
Synonyms:
 पटय्, अवदल्, अवपट्, आदॄ, स्फुट्
verb
सुषिरवस्तुनः आवरणे छेदानुकूलः व्यापारः येन अन्तर्निहितानि वस्तूनि बहिः पतन्ति दृश्यन्ते वा।
"तस्य पोटलिका अपटयत् ततः सर्वाणि वस्तूनि अध्वनि प्रविकीर्णानि च।"
Capeller
German
स्फुट्, स्फुटति u. स्फो॑टति platzen, bersten,
aufblühen, hervorbrechen
p. p. स्फुटित.
Caus. स्फोटयति sprengen, spalten,
schütteln. आ Caus. spalten, schütteln,
schwenken. प्र u. वि platzen, außpringen.
Burnouf
French
*स्फुट् स्फुट्। स्फुटामि 6, स्फोटे 1
p.
पुस्फोट, पुस्फुटे
etc. Se fendre, se briser
s'entr'ouvrir, s'épanouir, germer
s'enfuir en déroute.
-- स्फुटयामि 10, s'entr'ouvrir, apparaître.
Stchoupak
French
स्फुट्-
{%-sphuṭati sphoṭati
pusphoṭa
sphoṭayati
sphuṭita- %}
स्फुटित्वा -- éclater, se fendre, se déchirer, s'ouvrir subitement
s'ouvrir (fleur), s'épanouir
pétiller (feu)
s'apaiser (dit d'un mal)
caus. faire éclater, fendre
arracher (les yeux)
agiter, brandir
repousser (verrou)
pétiller (feu)
a. v. qui éclate, déchiré,
épanoui, grand ouvert, etc.