| YouTube Channel

स्फावकः-विका (sphAvakaH-vikA)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“स्फायी वृद्धौ”@} 2 स्फायकः-यिका, 3 स्फावकः-विका, पिस्फायिषकः-षिका, पास्फायकः-यिका
4 5 स्फीतम्- 6 तः, स्फातः, स्फातिः, 7 स्फिरम् 8 स्फारम् इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि क्मरतिवत् 9 ज्ञेयानि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१९५४)
02
=>
 (१-भ्वादिः-४८७। अक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 [[६। ‘स्फायो वः’ (७-३-४१) इति णौ परतः यकारस्य वकारे रूपमेवम्।]]
04
=>
 [पृष्ठम्१३९४+ २९]
05
=>
 [[१। ‘स्फायः स्फी--’ (६-१-२२) इति निष्ठायां स्फीभावः। ‘ईदित्त्वं स्फायेरादे- शानित्यत्वे लिङ्गम्--स्फातः’ इति क्षीरस्वामी। अयं भावः--“यदि निष्ठायां नित्यं ‘स्फी’ भावः स्यात्तर्हि ईदित्त्वमनर्थकं स्यात्। ईदित्त्वस्य तु ‘श्वीदितो निष्ठायाम्’ (७-२-१४) इति निष्ठायामिट्प्रतिषेध एव फलम्, नान्यत्। तस्माद् व्यर्थं सत् ज्ञापयति ‘स्फी’ भावोऽनित्यः इति। तथा सति ‘स्फातीभवति’ इति प्रयोगोऽप्युपपद्यते। एवं च सति ‘स्फातीभवति इत्येतदपि क्तिन्नन्तस्यैव रूपं न निष्ठान्तस्य’ इति काशिकावचनं (६-१-२२) क्लिष्टकल्पनामात्रम्। धातुवृत्तिकारस्तु अनुदात्तेत्त्वार्थमीदित्करणमाह--तदप्यसत्, अनुदात्तेत्त्वार्थं तु अन्यत्रेवेहाप्यकारस्यानुबद्धुं शक्यत्वात्” इति युधिष्ठिरमीमांसकः क्षीरतर- ङ्गिणीटिप्पणेऽवोचत्। अत एव ‘स्फीभावो वेति केचित्-स्फातः’ इति प्रक्रियाकौमुद्युक्तमपि संगच्छते।]]
06
=>
 [[आ। ‘प्रक्नोपयन्तं मुरलीं महीभरक्ष्मायं बलस्फीतसुपीनदोर्युगम्।’ धा। का। १-६३।]]
07
=>
 [[२। औणादिके (द। उ। ८-२७) किरच्प्रत्यये, टिलोपे च रूपमेवम्।]]
08
=>
 [[३। ‘स्फायि--’ (द। उ। ८-३१) इत्यादिना रक्प्रत्यये रूपम्।]]
09
=>
 (२५८)