स्फटिक (sphaTika)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Capeller Eng

English

 स्फटिक m.
  rock-crystal.

Yates

English

 स्फटिक (कः) 1.
m.
  Crystal.

Spoken Sanskrit

English

स्फटिक 	-	 sphaTika 	-	 m.
  	-	 crystalquartz
स्फटात्मक,  स्फटसदृअश 	-	  sphaTAtmaka,  sphaTasadRaza 	-	 adj.
  	-	 crystal  [ adj.
  ]
रागदा 	-	  rAgadA 	-	 f.
  	-	 crystal
वसुधर्मिका 	-	  vasudharmikA 	-	 f.
  	-	 crystal
शुभ्रा 	-	  zubhrA 	-	 f.
  	-	 crystal
स्फटिकमणिशिला 	-	  sphaTikamaNizilA 	-	 f.
  	-	 crystal
स्फटिकशिला 	-	  sphaTikazilA 	-	 f.
  	-	 crystal
केलास 	-	  kelAsa 	-	 m.
  	-	 crystal
स्फट 	-	  sphaTa 	-	 m.
  	-	 crystal
स्फटिक 	-	  sphaTika 	-	 m.
  	-	 crystal  [ quartz ]
अच्छ 	-	  accha 	-	 m.
  	-	 crystal  [ transparent ]
सुरङ्ग 	-	  suraGga 	-	 m.
  	-	 crystal
अनलोपल 	-	  analopala 	-	 m.
  	-	 crystal
अमल 	-	  amala 	-	 m.
  	-	 crystal
अमलमणि 	-	  amalamaNi 	-	 m.
  	-	 crystal
अर्क 	-	  arka 	-	 m.
  	-	 crystal
अर्काश्मन् 	-	  arkAzman 	-	 m.
  	-	 crystal
कर्पूराश्मन् 	-	  karpUrAzman 	-	 m.
  	-	 crystal
काचमणि 	-	  kAcamaNi 	-	 m.
  	-	 crystal
गल्वर्क 	-	  galvarka 	-	 m.
  	-	 crystal

स्फटिक 	-	 sphaTika 	-	 m.
  	-	 crystalquartz
काचमणि 	-	  kAcamaNi 	-	 m.
  	-	 quartz
स्फटिक 	-	  sphaTika 	-	 m.
  	-	 quartz
कर्केणत 	-	  karkeNata 	-	 m.
  	-	  species of quartz
काच 	-	  kAca 	-	 m.
  	-	  crystal or quartz

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 स्फटिक
m.
  (-कः) Crystal.
E.
  स्फुट to expand,  क्वुन् aff.
  ,  and the vowel changed.

Apte

English

स्फटिकः [sphaṭikḥ],  1 A crystal,  quartz
 अपगतमले हि मनसि स्फटिकमणाविव रजनिकरगभस्तयः सुखं प्रविशन्त्युपदेशगुणाः K.

का Sulphate of alumina or alum. 

Camphor.Comp.   -अचलः the mount Meru. -अद्रिः the mount Kailāsa.  ˚भिद् m.
  camphor. -अभ्रः camphor. -अश्मन्,  -आत्मन,  -मणि m.
 ,  -शिला a crystal stone. -कुड्यम्,  भित्तिः crystal wall. -प्रभ a.
  crystalline,  transparent.-स्कम्भः a crystal column. 

Apte 1890

English

 स्फटिकः A crystal,  quartz
 अपगतनले हि मनसि स्फटिकप्तणाविच रजनिकरगभस्तयः सुखं प्रविशंत्युपदेशगुणाः K. 
का Sulphate of alumina or alum. 
Comp. 
अचलः the mount Meru. 
अद्रिः the mount Kailāsa. °भिद् m. camphor. 
अभ्रः camphor. 
अश्मन्,  
आत्मन्,  
मणि m.,  
शिला a crystal stone. 
प्रभ a. crystalline,  transparent. 
स्कंभः a crystal column. 

Monier Williams Cologne

English

 स्फटिक m.
  crystal,  quartz,  ŚvetUp.
   
 Yājñ.
 
 MBh.
   &c.
  

Monier Williams 1872

English

 स्फटिक,  अस्,  m. crystal,  quartz
 (आ),  f. sulphate
of alumina or alum.
—स्फटिक-प्रभ,  अस्,  आ,  अम्, 
glittering like crystal,  crystalline,  transparent.
—स्फ-
टिक-मणि-गृह,  अम्,  n. a house of crystalline gems, 
crystal-abode.
—स्फटिक-मय,  अस्,  ई,  अम्,  made
or consisting of crystal,  crystalline.
—स्फटिक-
स्कम्भ,  अस्,  m. a crystal pillar.
—स्फटिक-हर्-
म्य,  अम्,  n. a crystal palace.
—स्फटिकाचल (°क-
अच्°),  अस्,  m. ‘crystal-mountain, ’ mount Meru.
—स्फटिकात्मन् (°क-आत्°),  आ,  m. crystal.
—स्फ-
टिकाद्रि (°क-अद्°),  इस्,  m. ‘crystal-mountain, ’ the
mountain Kailāsa.
—स्फटिकाद्रि-भिद,  अस्,  m.
‘penetrating Kailāsa, ’ camphor.
—स्फटिकाभ्र (°क-
अभ्°),  अस्,  m. ‘crystal-cloud, ’ camphor.
—स्फटि-
काश्मन् (°क-अश्°),  आ,  m. ‘crystal-stone, ’ crystal.

Macdonell

English

 स्फटिक sphaṭ-ika,  m.
  crystal: -maṇi,  m.
  🞄id.
 -maya,  a.
  (ī) made of crystal
 -yaśas,  🞄m.  N. of a fairy
 -śikharin,  m.
  ep. of Mount 🞄Kailāsa
 -śilā,  f.
  crystal.

Benfey

English

 स्फटिक स्फटिक,  probably for स्पष्-
टिक,  i. e. स्पष्ट + इक,  (properly,  trans-
parent),  m.
  Crystal,  Hit. ii. d. 157
Kir. 5,  31.

Apte Hindi

Hindi

स्फटिकः
पुं*
  - स्फटि + कै + क
"बिलौर,  काचमणि"

L R Vaidya

English

 sPawika {% m. %} Crystal,  quartz,  मार्गेण भंगिरचितस्फटिकेन रामः R.xiii.69.

Bopp

Latin

 स्फटिक m. crystallus
 v. sq.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

अर्क
पु
अर्क,  स्फटिक,  भास्कर
पतङ्गौ शलभादित्यौ अर्कौ स्फटिकभास्करौ ।
verse 3.1.1.23
page 0015

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 स्फटिक m. °Kampfer,  S I,  254,  8.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

chu shel
१) जलकहर्षण २) चन्द्रकान्त ३) चन्द्रकान्तमणि ४) स्फटिक

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

स्फटिक
स्फटिक,  सूर्यकान्त,  अर्काश्मन्,  दहनोपल
स्फटिकः सूर्यकान्तः स्यादर्काश्मा दहनोपलः ।
verse 2.1.1.176
page 0022

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: स्फटिकः
Root: स्फटिक
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ 
Meaning(s):
⇒ Crystal
Shloka(s):
3|2|37|1 ► स्फटिकोऽर्को रविग्रावा सूर्यकान्तोऽनलोपलः। (भूमिकाण्डः/शैलाध्यायः)
3|2|37|2 ► चन्द्रकान्तश्चन्द्रमणिः सुसामोऽथ त्वयोमणिः॥ (भूमिकाण्डः/शैलाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|2|37|1 ⇢ स्फटिकः (स्फटिक) (पुं) ⇒ Crystal ⇒ 
➠ 3|2|37|1 ⇢ अर्कः (अर्क) (पुं) ⇒ Crystal ⇒ 
➠ 3|2|37|1 ⇢ रविग्रावा (रविग्रावन्) (पुं) ⇒ Crystal ⇒ 
➠ 3|2|37|1 ⇢ सूर्यकान्तः (सूर्यकान्त) (पुं) ⇒ Crystal ⇒ 
➠ 3|2|37|1 ⇢ अनलोपलः (अनलोपल) (पुं) ⇒ Crystal ⇒ 
➠ 3|2|37|2 ⇢ चन्द्रकान्तः (चन्द्रकान्त) (पुं) ⇒ Crystal ⇒ 
➠ 3|2|37|2 ⇢ चन्द्रमणिः (चन्द्रमणि) (पुं) ⇒ Crystal ⇒ 
➠ 3|2|37|2 ⇢ सुसामः (सुसाम) (पुं) ⇒ Crystal ⇒ 
Related word(s):
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 स्फटिकः,  पुं,
   (स्फट शीर्णौ + बाहुलकात् इकन् ।)सूर्य्यकान्तमणिः । इति हलायुधः ॥
 स्वनाम-ख्यातमणिः । फटिक् इति भाषा । तत्पर्य्यायः ।स्फाटिकम् २ स्फाटकम् ३ । इति शब्दरत्ना-वली ॥
 भासुरः ४ स्फाटिकोपलः ५ शालि-पिष्टम् ६ धौतशिलम् ७ । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
सितोपलः ८ विमलमणिः ९ निर्म्मलोपलः १०स्वच्छः ११ स्वच्छमणिः १२ अमररत्नम् १३निस्तुषरत्नम् १४ शिवप्रियः १५ । अस्य गुणादियथा,  --“स्फटिकः समवीर्य्यश्च पित्तदाहार्त्तिदोषनुत् ।तस्याक्षमालां जपता दत्ते कोटिगुणं फलम् ॥
”तत्परीक्षा यथा,  --“यद्गङ्गातोयविन्दुच्छविविमलतमं निस्तुषं नेत्र-हृद्यंस्निग्धं शुद्धान्तरालं मधुरमतिहिमं पित्त-दाहास्रहारि ।पाषाणे यन्निघृष्टं स्फुटितमपि निजां स्वच्छतांनैव जह्याततज्जात्यं जातु लभ्यं शुभमुपचिनुते शैवरत्नञ्चरत्नम् ॥
”बिन्दुस्थाने विद्युदिति च पाठः । इति राज-निर्घण्टः ॥
 अपि च ।“मुक्ताविद्रुमवज्रेन्द्रवैदूर्य्यस्फटिकादिकम् ।मणिरत्नं सरं शीतं कषायं स्वादुलेखनम् ।चक्षुष्यं धारणात्तच्च पापालक्ष्मीविनाशनम् ॥
”इति राजवल्लभः ॥
 * ॥
तस्य उत्पत्तिपरीक्षे यथा,  --“कावेरबिन्ध्ययवनचीननेपालभूमिषु ।लाङ्गली व्यकिरन्मेदो दानवस्य प्रयत्नतः ॥
आकाशशुद्धं तैलाख्यमुत्पन्नं स्फटिकं ततः ।मृणालशङ्खधवलं किञ्चिद्वर्णान्तरान्वितम् ॥
न तत्तुल्यं हि रत्नानामथवा पापनाशनम् ।संस्कृतं शिल्पिना सद्यो मूल्यं किञ्चिल्लभेत्ततः ॥
”इति गारुडे पूर्व्वविभागे । ७९ । १ -- ३ ॥
 * ॥
तथा ।“हिमालये सिंहले च बिन्ध्याटवितटे तथा ।स्फटिकं जायते चैव नानारूपं समप्रभम् ॥
हिमाद्रौ चन्द्रसङ्काशं स्फटिकं तत् द्विधा भवेत् ।सूर्य्यकान्तञ्च तत्रैकं चन्द्रकान्तं तथा परम् ॥
सूर्य्यांशुस्पर्शमात्रेण वह्निं वमति यत् क्षणात् ।सूर्य्यकान्तं तदाख्यातं स्फटिकं रत्नवेदिभिः ॥
पूर्णेन्दुकरसंस्पर्शादमृतं स्रवति क्षणात् ।चन्द्रकान्तं तदाख्यातं दुर्ल्लभं तत् कली युगे ॥
अशोकपल्लवच्छायं दाडिमीतीजसन्निभम् ।बिन्ध्याटवितटे देशे जायते मन्दकान्तिकम् ॥
सिंहले जायते कृष्णमाकरे गन्धनीलके ।पद्मरागभवे स्थाने विविधं स्फटिकं भवेत् ॥
अत्यन्तनिर्म्मलं स्वच्छं स्रवतीव जलं शुचि ।ज्योतिर्ज्ज्वलनमाश्लिष्टं मुक्ताज्योतीरसं द्विज ॥
तदेव लोहिताकारं राजावर्त्तमुदाहृतम् ।आनीलं तत्तु पाषाणं प्रोक्तं राजमयं शुभम् ॥
ब्रह्मसूत्रमयं यत्तु प्रोक्तं ब्रह्ममयं द्विज ॥
”इति स्फटिकपरीक्षा । इति भोजराजकृतयुक्ति-कल्पतरुः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 स्फटि(टी)क पु०
  स्फटि(टीव)रेव कायति कै--क ।१ स्वनामख्याते मणौ हला० प्यार्थे क वा ह्रस्वः ।२ स्फट्यां भावप्र० । स्वार्थेऽण् । स्फाटिकमप्यत्र न०
  शब्दर० ।“स्फटकिः समवीर्य्यश्च पित्तदाहार्त्तिदोषणुत् । तस्माक्षमालां जपतां दत्ते कोटिगुणं फलम्” । तत्परीक्षायथा “यद्गङ्गातोयविन्दुच्छविनिमलतमं निस्मुर्षं नेत्रहृद्य स्निग्धं शुद्धान्तरालं मधुरमतिहिमं पित्तदाहास्वहारि । पापाणे यन्निवृष्टं स्फुटितमपि निजां स्वच्छतांनैव जह्यात् तज्जात्यं जातु लभ्यं शुभमुपचिनौते शैवरत्नञ्च रत्नम्” राजनि० ।“मुक्ताविद्रुमवज्रेन्द्रवैदूर्य्यस्फटिकादिकम् । मणिरत्न सरंशीतं कषायं स्वादु लेखनम् । चक्षुष्यं धारणात्तच्च वापा-लक्ष्मीविनाशनम्” राजवल्लभः । तस्य उत्पत्तकथादिकयथा “कावेरीविन्ध्ययवनचीननेपालभूमिषु । लाङ्गलीव्यकिरन्मेदा दानवस्य प्रयत्नतः । आकाशशुद्धं तैलाख्यमुत्पन्न स्फटिकं ततः । मृप्प लशङ्कधवलं किञ्चिद्वर्णा-न्तरान्वितम् । न तत्तुल्यं हि रत्नानामथ वा पाप-नाशनम् । संस्कतं शिल्पिना नद्यो मूल्यं किञ्चिल्लभे-त्ततः” गारुडे ७९ अ० । तथा “हिमालये सिंहले चविन्ध्याटवितटे तथा । स्फटिकं जायते चैव नानारूपंसमप्रभम् । हिमाद्रौ चन्द्रसङ्काशं स्फटिकं तत् द्विधाभवेत् । सूर्य्यकान्तञ्च तत्रैकं चन्द्रकान्तं तथाऽपरम् ।सूर्य्यांशुस्पर्शमात्रेण वह्निं वमति यत् क्षणात् । सूर्य्य-कान्तं तदाख्यातं स्फटिकं रत्नवेदिभिः । पूर्णेन्दुकर-संस्पर्शादमृत स्रवति क्षणात् । चन्द्रलान्तं तदास्त्रातंदुर्लभं तत् कलौ युगे । अशोकपल्लवच्छायं दाडिमी-वीजसन्निभम् । विन्ध्याटवीतटे देशे जायते पन्दकान्ति-कम् । सिंहले जायते लुष्णमाकरे गन्धनीलके । पद्म-रागभवस्थाने विविध स्फटिकं भवेत् । अत्यन्तनिर्मलंस्वच्छं सृवतीव जलं शुचि । ज्यातिर्ज्यलनमाश्लिष्टंमुक्ताज्योतीरसं द्विज! । तदेय लोहिताकारं राजावार्त्त-समद्भवम । आनीलंतत्तु पाषाणं प्रोक्तं राजमयं शुअभम् ।ब्रह्मसूत्रमयं यत्तु प्रोक्तं ब्रह्ममयं द्विज! “युक्तिकल्प०

Capeller

German

 स्फटिक m.
  Bergkrystall.

Stchoupak

French

 स्फटिक-
 m.
  cristal de roche 
 -मय- -ई- a. fait de cristal.
°कुड्य- nt. mur de cristal 
 °भित्ति- f.
  id.
°यशस्- m.
  n.
  d'un Vidyādhara.
°शिला- f.
  cristal.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.