| YouTube Channel

स्पृश (spRza)

 
Wilson
English
स्पृश r. 6th cl. (स्पृशति) To touch, to take with the hand.
With उप,
1 To tread upon.
2 To bathe, to sip water, &c.
Apte
English
स्पृशः [spṛśḥ], Touch, contact.
Monier Williams Cologne
English
स्पृश
mfn.
 touching, reaching to (in सर्वद्वार-स्प्°),
MBh.
स्पृश
m.
 touch, contact (in दुः-स्प्°, q.v.)
Macdonell
English
स्पृश spṛś-a,
a.
 (—°) touching, reaching to
🞄-ya, fp. to be touched
tangible
to be appropriated.
Benfey
English
स्पृश स्पृश् + अ, erroneous reading,
Man. 8, 116 (see स्पश).
--
Comp.
दुस्-,
adj.
 of disagreeable touch, Hariv. 3654.
नभस्-,
adj.
 touching the heavens,
Bhag. 11, 24 (may belong also to
नभः-स्पृश्).
L R Vaidya
English
spfSa {% a. (generally at the end of a compound) %} 1. Who or, what touches, प्रेमार्द्राः प्रणयस्पृशः परिचयादुद्गाढरागोदयाः M.M.v.
2. touching, relating to.
Bopp
Latin
स्पृश (r. स्पृश् s. अ) id., in fine comp. BH. 11. 24.: नभः-
स्पृश.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 स्पृश्
मूलधातुः:
 स्पृश
धात्वर्थः:
 स्पर्शने
गणः:
 तुदादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 अनिट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 स्पृशति
धातुप्रदीपः
Sanskrit
स्पृशँ स्पृश संस्पर्शे
- स्पृशति पस्पर्श स्प्रष्टा स्पर्ष्टा स्प्रक्ष्यति स्पर्क्ष्यति अस्प्रक्षीत् अस्पार्क्षीत् अस्पृक्षत् अस्प्राष्टाम् अस्पार्ष्टाम् अस्पृक्षताम् पिस्पृक्षति परीस्पृश्यते स्पृष्ट्वा स्पृष्टः स्पर्शः मन्त्रस्पृक् उदकस्पर्शः 148
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
स्पृश, श औ स्पृशि । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(तुदा०-पर०-सक०-अनिट् ।) श, स्पृशति । औ, अस्पार्क्षीत् अस्पृक्षत् । हस्तेन पस्पर्श तदङ्ग-मिन्द्रः । इति कुमारः । इति दुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
स्पृश स्पर्श तु०
पर०
सक०
 अनिद् । स्पृशति अस्प्राक्षीत्अस्पार्क्षीत् अस्पृक्षत् । पस्पर्श ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
स्पृशँ स्पृश संस्पर्शे
- स्पृशति, स्प्रष्टा, स्पर्ष्टा-अनुदात्तस्य चर्दुपधस्यान्यतरस्याम् (6159) अमागमः स्पृशमृशकृषतृपदृपः सिज् वा (3144वा0)-अस्पृक्षत्, अस्प्राक्षीत्, अस्पार्क्षीत् पदरुज (3316) इति कर्तरि घञ्-स्पर्श उपतप्ता स्पृशोऽनुदके क्विन् (3258), क्विन्प्रत्ययस्य कुः (8262) इति कुत्वम्, अन्याथा व्रश्चादि (8236) सूत्रेण, छशां ष इति षत्वं स्यात्, ततश्चान्तर्यात् षस्य खः, खस्य वावसाने (8456) इति चर्त्त्वेन कः, पक्षे जश्त्वेन गः, इति ग्रन्थोऽयुक्तः-पादस्पृक् उदकस्पर्शः श्पृशेः श्वण्शुनौ पृ च (उ0 527) पार्श्वम्, पर्शुः तिथपृष्ठ (उ0 212) इति पृष्ठम् 141
धातुवृत्तिः
Sanskrit
स्पृशँ स्पृश (अर्थः) संस्पर्शने
(स्पृशति पस्पर्श पस्पृशतुः पस्पर्शिथ पस्पृशिव) खयः शेषः ( स्पर्ष्टा स्पृशतु अस्पृशत् स्वृशेत् स्पृश्यात् अस्पार्क्षीत् अस्पार्ष्टाम् अस्पार्क्षुः अस्प्राक्षीत् अस्प्राष्टम् अस्प्राक्षुः "स्पृशमृश'' इति पक्षे सिचि पूर्ववदम्विकल्पः अन्यदा क्सः ( अस्पृक्षत् ) इत्यादि ( पिस्पृक्षति ) उरदत्वे "सन्यत'' इतीत्वम् ( परिस्पृश्यते परीस्प्रष्टि ) रुग्रिकोरप्युदाहार्यम् (अपरिस्पर्क्) इत्यत्र "क्विन्प्रत्ययस्य कुः''इति पदान्ते कुत्वं, "रात्सस्य'' इति नियमान्न संयोगान्तलोपः इह क्विनि दृष्टो धातुः क्विन्प्रत्ययउच्यते अस्त्येवास्य क्विनो विधानं "स्पृशोऽनुदके क्विन्'' इति मन्त्रेण स्पृशतीति ( मन्त्रस्पृक् ) स्पृशोऽनुदके सुबन्तमात्रे उपपदे क्विन् उदकं स्पृशतीत्यत्र कर्मण्यण् ( उदकस्पर्शः ) इति हृदिस्पृक् दिविस्पृक् ) इत्यत्र "हृद्युभ्यां ङेरुपसंख्यानम् ) इत्यलुक् ( स्पर्शो रोगः ) "पदरुजविशस्पृशो घञ्'' इति घञ् तत्र वार्तिकं [ स्पृश उपताप ] इति, स्पर्शवान् आद्यविस्पर्श उच्यते 138
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“स्पृश संस्पर्शने”@} 2 सर्वाण्यपि रूपाणि तौदादिकमृशतिवत् 3 ज्ञेयानि।
4 व्योमस्पृक्, जलस्पृक्, दिविस्पृक्-हृदिस्पृक्, मन्त्रस्पृक्, 5 स्पर्शः, 6 7 शीतस्पर्शः, 8 पृष्ठम्, 9 पार्श्वम् इति विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१९५०)
02
=>
 (६-तुदादिः-१४२२। सक। अनि। पर।)
03
=>
 (२५४)
04
=>
 [[३। ‘स्पृशोऽनुदके क्विन्’ (३-२-५८) इति सुबन्त उपपदे क्विन्प्रत्यये रूपमेवम्। घृतं स्पृशति घृतस्पृक्, मन्त्रेण स्पृशति मन्त्रस्पृक्, जलेन स्पृशति जलस्पृक्। दिविस्पृक् हृदिस्पृक् इत्यत्र ‘हृद्द्युभ्यां उपसंख्यानम्’ (वा। ६-३-९) इति वचनात् सप्तम्या अलुक्।]]
05
=>
 [[४। ‘पदरुजविशस्पृशो घञ्’ (३-३-१६) इति कर्तरि घञ्। ‘स्पृश उपताप इति वक्तव्यम्’ (वा। ३-३-१६) इति वचनात् स्पृशतीति स्पर्शः उपतापः। ततोऽन्यत्र पचाद्यच्--स्पर्शः। ‘अनुदके’ इत्युक्तत्वात् उदके उपपदे कर्तरि ‘कर्मण्यण्’ (३-२-१) इत्यणि उदकस्पर्शः इति भवति।]]
06
=>
 [पृष्ठम्१३९३+ २४]
07
=>
 [[आ। ‘काकुत्स्थपादपच्छायां शीतस्पर्शामुपागमत्।।’ भ। का। ७-३२।]]
08
=>
 [[१। औणादिके (द। उ। ६-३७) थक्प्रत्यये निपातनात् सकारलोपः। ‘व्रश्च--’ (८-२-३६) इत्यादिना शकारस्य षत्वम्। ष्टुत्वम्। पृष्ठम् = शरी रैकदेशः।]]
09
=>
 [[२। औणादिके (द। उ। १०-१३) श्वण्प्रत्यये सकारलोपे च रूपमेवम्।]]
Burnouf
French
स्पृश स्पृश a. [en compos.] qui touche.