| YouTube Channel

स्पश् (spaz)

 
शब्दसागरः
English
स्पश् r. 1st cl. (स्पशति-ते)
1. To obstruct, to oppose.
2. To string toge-
ther.
3. To touch.
4. To make evident or clear.
5. To inform.
6.
To perform.
7. To see, to perceive clearly, to spy. r. 10th cl.
(स्पाशयति-ते)
1. To take.
2. To unite, to connect, to join.
Capeller Eng
English
1 स्पश् (पश्),
pp.
 स्पष्ट (q.v. ) see, behold, look at.
C.
स्पाशयति mark, notice, show. — Cf. अ॑नुस्पष्ट, विस्पष्ट.
2 स्प॑श्
m.
 (nom. स्प॑ट्) spy, guardian.
Spoken Sanskrit
English
स्पश् spaz
m.
 spy
Apte
English
स्पश् [spaś], 1
U.
 (स्पशति-ते)
To obstruct.
To undertake, perform.
To string together.
To touch.
To see, behold, perceive clearly, spy out, espy.
Apte 1890
English
स्पश् {c1c} U. (स्पशति-ते) 1 To obstruct.
2 To undertake, perform
3 To string together.
4 To touch.
5 To see, behold, perceive clearly, spy out, espy.
Monier Williams Cologne
English
1. स्पश् (cf. √ 1. पश्
only occurring in pf. पस्पशे,
p.
 पस्पशान॑
aor.
 अ॑स्पष्ट),
to see, behold, perceive, espy,
RV.
 :
Caus.
 स्पाशयति (ĀpŚr. ) and स्पाश॑यते (RV. ), to make clear, show
to perceive, observe.
स्पश् [cf. Gk. σκέπ-τομαι, σκοπ-ή
Lat.
 spicio
Germ.
 spëhôn, spähen
Eng.
 spy.]
2. स्प॑श्
m.
 one who looks or beholds, a watcher, spy, messenger (esp. applied to the messengers of Varuṇa),
RV.
AV.
VS.
स्पश् [cf.
Lat.
 spex in auspex
Gk. σκώψ.]
3. स्पश् (cf. √ 3. पश्)
cl.
 1. Ā.
P.
 स्पशति, °ते (p. पस्पाश, पस्पशे
fut. स्पशिता
&c.
 ),
to bind, fetter, stop, hinder,
Dhātup.
 xxi, 22 :
Caus.
 स्पाशयति (aor. अपस्पशत्)
Gr.
 :
Desid.
 पिस्पशिषति, °ते, ib. :
Intens.
 पास्पश्यते, पास्पष्टि, ib.
4. स्पश् (v.l. स्पर्श्
connected with √ 1. स्पृश्)
cl.
 10.
P.
 स्पाशयति, to take or take hold of
Dhātup.
 xxxiii, 7
to unite, join, embrace, ib.
Monier Williams 1872
English
स्पश् 1. स्पश् (= rt. 1. पश्, q. v.), cl. 1.
P. A. स्पशति, -ते, पस्पाश, पस्पशे,
स्पशिष्यति, -ते, अस्पाशीत्, अस्पशिष्ट, स्पशितुम्,
to see, behold, perceive clearly, spy out, espy: Caus.
स्पाशयति, -ते, -यितुम्, Aor. अपस्पशत्, to destroy
Desid. पिस्पशिषति, -ते: Intens. पास्पश्यते, पा-
स्पष्टि
[cf. Zend śpaś
Gr. σκέπ-τ-ο-μαι, σκοπ-ή,
σκοπιά, σκοπ-ό-ς, ἐπι-σκοπος, σκώψ
Lat. spec-i-o,
con-spic-i-o, specula, speculum, spec-to
Old
Germ. speh-o-m, spāh-i, ‘circumspect, prudent.’]
2. स्पश्, ट्, ट्, ट्, Ved. seeing, spying out, perceiving
(ट्), m. one who espies, a spy, messenger, (in the Ṛg-
veda especially applied to the messengers (of Varuṇa)
a guardian, protector, (according to Sāy. on Ṛg-veda
V. 59, 1. स्पल् or स्पट् = स्प्रष्टा = होता, a priest
in Ṛg-veda VIII. 61, 15. स्पट् = सर्वस्य ज्ञाता,
‘omniscient, ’ applied to Indra)
a ray or rein, (ac-
cording to Sāy. on Ṛg-veda VI. 67, 5. स्पशः =
रश्मयः or चराः।)
स्पश् 3. स्पश्, = rt. 3. पश्, ‘to bind, ’
q. v. This rt. is said to have the follow-
ing additional meanings — to obstruct, oppose, hinder
to string together
to touch, undertake, perform,
(Sāy. पस्पशे = स्पृष्टवान् = अनुतिष्ठति, Ṛg-
veda I. 22, 19
अस्पष्ट = उपक्रान्तवान्, I. 10,
2.)
4. स्पश्, ट्, ट्, ट्, Ved. binding.
स्पश् 5. स्पश् (= rt. स्पर्श्), cl. 10. A.
स्पाशयते, &c., to take, &c. See rt.
स्पर्श्।
Macdonell
English
स्पश् SPAŚ, pr. base with loss of inititals, 🞄paśya, q. v.
pf. paspaśe (V.) and aor. 🞄3. sg. Ā. áspaṣṭa (RV.¹), see, behold, perceive: 🞄pp. spaṣṭa (V., C.), clear, distinct, 🞄evident, manifest
straight (rare): -m, ad. 🞄distinctly etc.
straight in the face (look)
🞄straight out (ask)
cs. spāśáya (V.), make evident, 🞄show
observe. anu, pf. pt. -paspaśāná, having shown (RV.): pp. ā́nuspaṣṭa, 🞄observed. vi, manifest, clear, bright (night)
🞄distinct, intelligible. sam, pp. famous.
स्पश् spáś,
m.
 watcher, spy (V.).
Benfey
English
1. स्पश् स्पश्, † पश् पश्, † पष्
पष्, † पस् पस्, i. 1, Par. Ātm.
1. † To obstruct.
2. To string together.
3. To begin.
2. स्पश् स्पश्, see स्पर्श्।
Apte Hindi
Hindi
स्पश्
भ्वा* उभ* - -
अवरुद्ध करना
स्पश्
भ्वा* उभ* - -
"दायित्व ग्रहण करना, संपन्न करना"
स्पश्
भ्वा* उभ* - -
नत्थी करना
स्पश्
भ्वा* उभ* - -
"छूना, देखना, निहारना, स्पष्ट दृष्टिगोचर होना, जासूसी करना, भांपना, भेद पाना"
L R Vaidya
English
spaS {% vt. 1U (pres. स्पशति-ते) %} 1. To obstruct
2. to touch
3. to undertake, to perform
4. to string together
5. to see, to behold, to perceive clearly, to spy.
Bopp
Latin
स्पश् 1. P. A. (वाधने K. ग्रन्थवाधयोः V.)
1) vexare.
2) jungere, nectere, serere, componere. In dial. Vêd.
facere, perficere. RIGV. 10. 2.: भूर्य् अस्पष्ट कर्त्वम्
22.
19.: व्रतानि पस्पशे. (Vid. 1. पश्.)
c. वि विस्पष्ट manifestus. विस्पष्टम् Adv. manifesto,
aperte. IN. 5. 39.
Lanman
English
√spaś, older form of √1paś, q. v.
Kridanta Forms
Sanskrit
स्पश् (स्प꣡शँ॑ बाधनस्पर्शनयोः - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = स्पशनम्
अनीयर् = स्पशनीयः - स्पशनीया
ण्वुल् = स्पाशकः - स्पाशिका
तुमुँन् = स्पशितुम्
तव्य = स्पशितव्यः - स्पशितव्या
तृच् = स्पशिता - स्पशित्री
क्त्वा = स्पशित्वा
ल्यप् = प्रस्पश्य
क्तवतुँ = स्पशितवान् - स्पशितवती
क्त = स्पशितः - स्पशिता
शतृँ = स्पशन् - स्पशन्ती
शानच् = स्पशमानः - स्पशमाना
स्पश् (स्प꣡शँ॒ ग्रहणसंश्लेषणयोः - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = स्पाशनम्
अनीयर् = स्पाशनीयः - स्पाशनीया
ण्वुल् = स्पाशकः - स्पाशिका
तुमुँन् = स्पाशयितुम्
तव्य = स्पाशयितव्यः - स्पाशयितव्या
तृच् = स्पाशयिता - स्पाशयित्री
क्त्वा = स्पाशयित्वा
ल्यप् = प्रस्पाश्य
क्तवतुँ = स्पाशितवान् - स्पाशितवती
क्त = स्पाशितः - स्पाशिता
शानच् = स्पाशयमानः - स्पाशयमाना
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 स्पश्
मूलधातुः:
 स्पश
धात्वर्थः:
 बाधन-स्पर्शनयोः
गणः:
 चुरादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 आत्मनेपदी
रूपम्:
 स्पाशयते
अनुबन्धादिविशेषः:
 आकुस्मीयः
धातुः:
 स्पश्
मूलधातुः:
 स्पश
धात्वर्थः:
 बाधन-स्पर्शनयोः
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 स्पशति-ते
Vedic Reference
English
Spaś. See Rājan.
Capeller
German
1. स्पश् (vgl. पश्) sehen, erblicken. p. p. स्पष्ट
sichtbar, deutlich, klar, offen.
n.
 adv.
अनु erspähen, erschließen. वि, p. p.
विस्पष्ठ s. bes.
2. स्प॑श् (Nom. स्प॑ट्)
m.
 Späher, Wächter.
Grassman
German
√spaś, √paś, letztere Form nur im Präsensstamme [Cu. 〔111〕], 1〉 sehen, blicken, schauen ohne Object
2〉 jemand, etwas [A.] sehen, erblicken, beschauen, häufig mit dem Part. praes. als Nebenobject
3〉 mánasā, hṛdā́ im Geiste oder Herzen betrachten, beschauen
4〉 betrachten, erwägen [A.]
achten auf [A.]
5〉 hundert Herbste (śarádas śatám) oder langes Alter (dīrghám ā́yus {116, 25}) sehen d. h. erleben
6〉 Caus. erspähen [A.].
Mit áti hindurchschauen durch [A.].
ánu 1〉 hinblicken nach [A.]
2〉 erblicken, bemerken [A.]
3〉 einen Pfad [A.] entlang blicken
4〉 jemandem [D.] den Pfad [A.] ersehen, zeigen.
antár 1〉 dazwischen schauen
2〉 hineinschuen in, durchschauen [A.].
abhí 1〉 beschauen, beobachten [A.]
2〉 erwägen [A.].
áva 1〉 herabschauen auf [A.]
2〉 beschauen, beobachten [A.].
úd in der Höhe erblicken [A.].
pári 1〉 überschauen [A.]
2〉 sehen, erblicken.
prá 1〉 vorausblicken
2〉 vor sich sehen [A.]
3〉 hinschauen auf, beschauen [A.].
abhí prá sich umschauen nach [A.].
práti anblicken, erschauen [A.].
ví im Einzelnen beschauen [A.].
abhí ví 1〉 im Einzelnen beschauen [A.]
2〉 sich zeigen mit [I.].
sám 1〉 im Ganzen erblicken, überschauen [A.]
2〉 me. sich zusammen zeigen.
Stamm páśya:
-asi 2〉 bhuraṇyántam {50, 6} (cákṣasā)
yātudhā́nam {913, 12} (cákṣasā)
yád {614, 6} (cákṣasā [Page1607] sū́riasya)
tíṣṭhantam, cárantam {913, 6}.
-ati 2〉 nas {571, 6}
víśvam {687, 5} (neben śṛṇoti). — vi (ánnam) {951, 4}. — abhí vi 1〉 víśvā {296, 9}
{1013, 4}. — sám bhúvanā {296, 9}
{1013, 4}.
-atas abhí 1〉 yūthā́‿ iva {645, 7} (ádhi divás).
-āmasi pári 2〉 jārám kanī́nām {152, 4}.
-anti pari 2〉 vājínam pakvám {162, 12}.
-at [Co.] 1〉 akṣaṇvā́n {164, 16}.
-an prá 2〉 aryamáṇam {174, 6}.
-āt 4〉 (jā́nā devā́nām) {898, 1}.
-ān 2〉 uṣásam {113, 11}.
-ema [Opt.] 2〉 sū́riam uccárantam {493, 5}
{885, 4}
turváśam yádum {624, 7}. — 5〉 {582, 16} (neben jī́vema).
-a 2〉 {709, 4} mā.
-ata [2. p.] 2〉 mā {322, 1}
imám (agním) {450, 4}
imā́m vadhū́m {911, 33}.
paśya:
-asi 2〉 nas nidyámānān {493, 3}. — áti rā́tryās ándhas {94, 7}.
-ati abhí 1〉 víśvāni {25, 11}
saptá devī́s {721, 6}
bhúvanā {785, 8}
divás padám {722, 9} (sū́ras cákṣasā). — áva 1〉 samudrám {626, 29} (átas).
-atha 2〉 tám (pánthām) {105, 16}. — abhí 1〉 śárīrā {962, 3}.
-anti 2〉 paramám padám {22, 20}
jyótis {626, 30}
uṣásam {594, 4}
rájas {83, 2}
ánīkam {356, 1}. — 3〉 pataṃgám {1003, 1}. — 4〉 kṛtā́ni {272, 9}. — antár 1〉 {132, 3} (raśmíbhis). — 2〉 vṛjinā́‿utá sādhú {218, 3}. — pári 1〉 ródasī {603, 3}.
-āsi [Co.] 2〉 yamám várunam ca {840, 7}.
-āt 2〉 jiók sū́riam uccárantam {321, 4}.
-es [Opt.] 2〉 ádbhutān {298, 12} (paḍbhís).
-ema 2〉 bhadrám {89, 8} (akṣábhis)
sū́riam uccárantam {716, 6}
{885, 6}. — práti tvā (sū́riam) jyók jīvā́s 〰 {863, 7}. _{863, 8}
{984, 5}. — vi idám {984, 4} (sám ca ví ca)
nṛcákṣasas {984, 5}. — sám 1〉 {984, 4}.
-a 2〉 sūryā́yās rūpā́ṇi {911, 35}
vṛṣabhásya yúñjam {928, 9}. — 4〉 devásya kā́viam {881, 5}. — pári 2〉 rákṣas {913, 10}. — prá 1〉 nas {488, 7}. — abhí ví 2〉 bṛhatā́ rāyā́ {257, 2}.
-ata [2. p.] 4〉 víṣṇos kármāṇi {22, 19}
puṣṭám (vīríam) {103, 5}. — áva 2〉 índrasya bhāgám {1005, 1}.
-ate ánu 1〉 ubhé víśau {782, 4}. — pári 2〉 gā́s {783, 9}.
-eta [3. s.] ánu 3〉 pánthām {943, 5}.
-asva 1〉 {653, 19} (adhás, mā́ upári).
Impf. ápaśya:
-am 2〉 nárāśáṃsam {18, 9}
gopā́m {164, 31}
{1003, 3}
jāyā́m {314, 13}
jātám {356, 2}
asya mahitvám {905, 1}
grā́mam váhamānam {853, 19}. — 3〉 gandharvā́n {272, 6}
tvā cékitānam, dī́dhiānam {1009, 1}. _{1009, 2}.
-at pari 2〉 me tanúas {877, 2}
ā́pas {947, 8}.
-atām 2〉 tvā (vásiṣṭham) {549, 10}.
-āma 2〉 hiraṇyáyam {139, 2}.
-an 2〉 uṣásam {113, 11}.
-anta saṃ 2〉 devā́s víśve {908, 5}.
apaśya:
-am 2〉 te raśanā́s {163, 5}
śíras patatrí {163, 6}
te rūpám {163, 7}
viśpátim {164, 1}
dhūmám [Page1608] {164, 43} híraṇyadantam {356, 3}
cárantam {356, 4}
śréṣṭham vápuṣām {416, 1}
drapsám cárantam {705, 14}
tā́s (gā́s) cárantīs {853, 8}. — 3〉 tám {940, 4} (pā́kena mánasā). — abhí 2〉 {1028, 6}.
-as 2〉 áhes yātā́ram {32, 14}.
-at 2〉 índram {384, 1}
te tanúas {877, 1}. — ánu 1〉 gā́m {164, 9} (vatsás). — abhí 1〉 sómam, ū́dhar {282, 3}. — pári 1〉 dyā́vāpṛthivī́ {260, 8}. — 2〉 sū́riam {164, 25}
sū́ryasya paridhī́n {965, 4}
mádhu {894, 8}. — abhí prá paúṃsiam, ráṇam {939, 4}.
-an pári 1〉 svadhā́m {168, 9}
{983, 5}. — prá 3〉 bhúvanāni {914, 11}.
-anta pári 2〉 síndhum {146, 4}.
Perf. paspaś:
-śé [3. s.] 2〉 vratā́ni {22, 19} (yátas).
-śe 2〉 víśvā jātā́ni {128, 4}.
Aor. áspaś:
-ṣṭa [3. s. me.] 4〉 bhū́ri 〰 kártuam {10, 2}.
Stamm des Caus. spāśáya:
-asva 6〉 {176, 3} (〰 yás asmadhrúk).
Part. páśyat [vgl. ápaśyat]:
-an 1〉 {450, 3}
{897, 4}
{949, 8} (gṛ́dhrasya cákṣasā). — 2〉 bhúvanāni {35, 2}
jánmāni {50, 7}
varā́hūn {88, 5}
ṛjú vṛjinā́ ca {297, 17}
{492, 2}
{576, 2}
imā́n (marútas) {407, 3}
jātávedasam {842, 10}
átithim {950, 3}. — 2〉 u. 3〉 tā́n {956, 6} (mánasā cákṣasā). — 5〉 dīrghám ā́yus {116, 25} (neben aśnuván). — antár 2〉 vṛjánā {808, 7}. — ava 2〉 satyānṛté {565, 3}. — sam 1〉 víśvā bhúvanā {851, 6}
víśvā bhúvanāni {965, 1}
paṅktī́s {943, 8}.
-antas 2〉 andhám {147, 3}
{300, 13}
ṛtā́vānam {303, 3}
víśvam {640, 26}. — úd jyótis {50, 10}. — pra 1〉 yudhéniāni bhū́ri {946, 5}.
-antī abhi 1〉 vayúnā jánānām {591, 4}.
-adbhyas 1〉 {113, 5} (dabhrám).
páśyamāna:
-as pra 1〉 {950, 2} (amṛtatvám emi).
-ās sam 2〉 {265, 10}.
-āsas 4〉 ā́piam {599, 1}
{822, 6}.
Part. Perf. paspaśāná:
-ás 2〉 gā́s {928, 8}.
-ám anu 4〉 bahúbhyas pánthām {840, 1}.
Part. II. spaṣṭa:
-as ánu 2〉 {986, 4} (〰 bhavati eṣás asya).
Verbale spáś:
siehe das Folgende und vi-ṣpáś.
spáś, m. [von spaś], 1〉 Späher, besonders 2〉 die göttlichen Späher, die der Menschen Thaten erschauen
namentlich 3〉 Späher der Götter [G.]
4〉 Beschauer mit obj. Gen.
-áṭ [N. s.] 2〉 índras {670, 15}
〰 úd eti sū́rias {861, 8}. — 3〉 vas (marútām) {413, 1} (der Blitz).
-áśam 4〉 víśvasya jágatas {309, 3}.
-áśas [N. p.] 1〉 {667, 11} (ádhi kū́lāt). — 2〉 {25, 13}
{508, 5} (ádabdhāsas). — 3〉 váruṇasya {603, 3}
{785, 4} (bhū́rṇayas)
devā́nām {836, 8}
eṣām {785, 7} [Page1609] (rudrā́sas iṣirā́sas adrúhas 〰 suáñcassudṛ́śas nṛcákṣasas).
-áśas [A. p.] 2〉 {33, 8}
{300, 3}
{577, 3}.
1608, 4. 3.a v. u.: (der Blitz)
Burnouf
French
*स्पश् स्पश्। स्पशामि, स्पशे 1
etc Faire,
accomplir, व्रतानि des cérémonies, Vd.
Joindre, arranger,
disposer.
Empêcher, tourmenter.
Toucher (?).