स्नेहन (snehana)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishस्नेहन - snehana - - lubricating
स्नेहन - snehana - - anointing
स्नेहन - snehana - - clingy
स्नेहन - snehana - - feeling affection
स्नेहन - snehana - - unctuousness
स्नेहन - snehana - - unction
स्नेहन - snehana - - being or becoming oily
स्नेहन - snehana - - rubbing or smearing with oil or unguents
स्नेहन - snehana - - lubrication
स्नेहन snehana clingy
निभृत nibhRta clingy
अभिषच् abhiSac clingy
स्निग्ध snigdha ppp. clingy
Wilson
EnglishApte
Englishस्नेहन [snēhana], [स्निह्-णिच् ल्यु ल्युट् वा]
Anointing, lubricating.
Destroying.
नम् Anointing, unction, rubbing or smearing with oil or unguents.
Unctuousness.
An unguent, emollient.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiस्नेहन
वि* - स्निह् + णिच् + ल्युट्
"मालिश करने वाला, चिकनाने वाला"
स्नेहन
वि* - स्निह् + णिच् + ल्युट्
नष्ट करने वाला
स्नेहनम्
- स्निह् + णिच् + ल्युट्
"तेल मालिश, चिकनाना, तेल या उबटन मलना"
स्नेहनम्
- स्निह् + णिच् + ल्युट्
चिकनाहट
स्नेहनम्
- स्निह् + णिच् + ल्युट्
"उबटन, स्निग्धकारी"
L R Vaidya
EnglishKridanta Forms
Sanskritस्निह् (ष्णि॒हँ꣡ प्रीतौ - दिवादिः - वेट्)
ल्युट् = स्नेहनम्
अनीयर् = स्नेहनीयः - स्नेहनीया
ण्वुल् = स्नेहकः - स्नेहिका
तुमुँन् = स्नेहितुम् / स्नेग्धुम् / स्नेढुम्
तव्य = स्नेहितव्यः / स्नेग्धव्यः / स्नेढव्यः - स्नेहितव्या / स्नेग्धव्या / स्नेढव्या
तृच् = स्नेहिता / स्नेग्धा / स्नेढा - स्नेहित्री / स्नेग्ध्री / स्नेढ्री
क्त्वा = स्नेहित्वा / स्निग्ध्वा / स्नीढ्वा / स्निहित्वा
ल्यप् = प्रस्निह्य
क्तवतुँ = स्निग्धवान् / स्नीढवान् - स्निग्धवती / स्नीढवती
क्त = स्निग्धः / स्नीढः - स्निग्धा / स्नीढा
शतृँ = स्निह्यन् - स्निह्यन्ती
स्निह् (ष्णि꣡हँ꣡ स्नेहने - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = स्नेहनम्
अनीयर् = स्नेहनीयः - स्नेहनीया
ण्वुल् = स्नेहकः - स्नेहिका
तुमुँन् = स्नेहयितुम्
तव्य = स्नेहयितव्यः - स्नेहयितव्या
तृच् = स्नेहयिता - स्नेहयित्री
क्त्वा = स्नेहयित्वा
ल्यप् = प्रस्नेह्य
क्तवतुँ = स्नेहितवान् - स्नेहितवती
क्त = स्नेहितः - स्नेहिता
शतृँ = स्नेहयन् - स्नेहयन्ती
शानच् = स्नेहयमानः - स्नेहयमाना
Mahabharata
EnglishSnehana = Śiva (1000 names^2).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritस्नेहनं, (स्निह्यत्यनेनेति । स्निह + ल्युट् ।)तैलमर्द्दनम् । तत्पर्य्यायः । स्नेहः २ स्निग्धता ३म्रक्षणम् ४ म्रक्षः ५ अभ्यङ्गः ६ अभ्यञ्जनम् ७ ।इति राजनिर्घण्टः ॥
(स्नेहयतीति । स्निह +णिच् + ल्युः । स्निग्धकारिणि, त्रि । यथा, सुश्रुते । १ । ४५ ।“घृतं सौम्यं शीतवीर्य्यं मृदुमधुरमल्पाभिष्यन्दिस्नेहनमिति ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskritस्नेहन स्निह--णिच्--ल्युट् । १ तैलादिमदेने अभ्यङ्गे राजनि०२ स्नाधासाधने क्रियाभेदे भा० प्र० तत्प्रकार उक्तो यथा“स्नेहनविधिः “स्नेहश्चतुर्विधः प्रोक्तो घृतं तेलं वसातथा मज्जा च तं प्रिवेन्मर्व्यः किञ्चिदभ्युदिते रवौ ।स्थावरो जङ्गनश्चैव द्वियोनिः स्नेह उव्यते । तिलतैलस्थावरेषु जङ्गमेषु घृतं वरम् । द्वाभ्या त्रिभिश्चतुर्भिर्वायमकस्त्रिवृतो महान्” । अस्यायमर्थः द्वाभ्यां स्ने हाभ्यांघृततैलाभ्यां यमक ख्यः स्नेहः स्यात् । त्रिभिः स्नेहैःघृततैलवसारूपै स्त्रिवृताख्यः स्यात् । चतुर्भिर्घृततैलव-सामज्जामिर्महान्महास्नेहः स्यादित्यर्थः । “पिबेत्त्र्यहं चतुरहं पञ्चाहं षडहानि वा” । मृदुमव्य-क्रूरकोष्ठापेक्षया त्र्यहं चतुरहं पञ्चाहं षडहानिचेति । यदुक्तम् “मृदुकोष्ठस्त्रिरात्रेण स्निग्धस्नेहोपसेवया । मध्यकोष्ठश्चतुर्भिश्च दिवसैः स्निह्यति ध्रुवम् ।पञ्चभिर्वाथ षड्भिर्वा दिनैः क्रूरो विशुद्ध्यति । सप्त-रात्रात्परं स्नेहः सात्मोभवति सेवितः” । मृदुमध्यक्रूर-कोष्ठानां सर्वेषां सप्तरात्राप्तरं सात्मीभवति वाता-नुलोम्याह्निदीप्तिकोष्ठशुद्धिमृदुस्निग्धाङ्गातास्वरवचनाङ्गला-घवधातुपुष्टिद्विजदार्ट्यनिर्जरताबलवर्णकारी भवति ।न तु मक्तद्वये वातानुलोम्यादीन् करोति । “दोष-कालवयोवह्निवलान्यालोक्य याजयेत् । हीनाञ्च म-ध्यमां ज्येष्ठां भात्रां स्नेहस्य बुद्धिमान् । अमात्रयातथाऽकाले मिथ्याहारविहारतः । स्नेहः करोति शो-थार्शस्तन्द्रानिद्राविसंज्ञिताः । देया दीप्ताग्नये मात्राम्नेहर्यैकपलोन्मिता । मध्यमाय त्रिकार्षा स्याज्जवन्यायद्विकार्षिकी” । मव्यमाय मध्यमाग्नये जघ त्याय हीना-ग्नये “अय वा स्नेहमत्राः स्युस्तिस्रोऽन्याः सर्वसम्मताः ।अहोरात्रेण महती जीर्यत्यह्नि तु मध्यमा । जीर्य्य-त्यल्पा दिनार्द्धेन सा विज्ञेया सुखावहा” । अयमर्थःयाहोरात्रेण जीर्य्यति सा मात्रा महती । एवं मध्यमाकनिष्ठा च ज्ञेया “अल्पा स्याद् दीपनी वृव्यां स्वल्पदोषेप्रपूजिता । मध्यमा स्नेहनी ज्ञेया वृंहणी भ्रम-हारिणी । ज्येष्ठा कुष्ठविषोन्मादग्रहापस्मारना-शिनी” । सुश्रुतः पुनरेवमाह “या मात्रा प्रथमे यामेगते जीर्य्यति वासरे । सा मात्रा दीपयत्यग्निमल्पदोषेच पूजिता । या सत्रा वासरस्यार्द्धे व्यतीते परि-जीर्य्यति । सा वृष्या वृंहणी च स्यान्मव्यदोषे प्रपू-जिता । या मात्रा चरमे यामे स्थितेऽह्नः परिलीर्य्यति ।सा मात्रा स्नेहनी ज्ञेया बहुदोषेषु पूजिता । केवलंपैत्तिके सर्पिर्वातिके लवणान्वितम् । देयं वहुकफे वह्नि-व्योषक्षारसमन्वितम् । रूक्षक्षतविषार्त्तानां वातपित्तविकारिणाम् । हीनमेध स्मृतीनाञ्च सपिःपानं प्रश-स्यते । कृमिकोष्ठानिलाविष्टाः प्रवृद्धकफमेदसः । पिबेयुस्तैलसात्म्यामे तैलं दार्ढ्यार्थिनस्तु ये । व्यायामाक-र्षिताः शुष्करेतोरक्तामहारुजाः” । क्रूराशयाः क्रूर-कोष्ठाः सर्वतः सर्वस्मात् मेहात् । “शीतकाले दिवा मेहमुष्णकाले पिवेन्निशि । वातपित्ताधिके रात्रौ वातश्लेष्मा-धिके दिवा । नस्याभ्यञ्जनगण्डूषमूर्द्धकर्णाक्षितर्पणे ।तैलं घृतं वा युञ्जीत दृष्ट्वा दोषवलाबलम् । घृते कोष्णजलं पेयं तैले यूषः प्रशस्यते । वसामज्जे पिबेन्मण्डमनुपानं सुखावहम् । स्नेहद्विषः शिशून् वृद्धान् सुकुमारान् कृशानपि । तृष्णालुकानुष्णकाले सह भक्तेनपाययेत् । सर्पिष्मती बहुतिला यवागूः स्वल्पतण्डुला ।सुखोष्णा सेव्यमाना तु सद्यः स्नेहनकारिणी । शर्करा-चूर्णसंयुक्ते दोहनस्थे घृते तु गाम् । दुग्ध्वा क्षीरंपिबेद्रूक्षः सद्यः स्नेहनमुत्तमम् । मिथ्याचाराद् बहु-त्वाच्च यस्य स्नेहो न जीर्य्यति । विष्टम्भो वापि जीर्य्येतवारिणोष्णेन वामयेत् । स्नेहस्याजीर्णशङ्कायां पिवे-दुष्णोदकं नरः । तष्टोद्गारो भवेच्छुद्धो भक्तं प्रति रुचि-स्तथा । स्नेहेन पैत्तिकस्याग्निर्यदा तीक्ष्णतरीकृतः ।तदास्योदीर्य्यते तृष्णा विषमा तस्य पाययेत् । शीतलंपायसं, तन तृष्णा तस्य प्रशाम्यति । दुर्बलोऽरोचकीस्थूलो मूर्च्छालुर्मेहपीडितः । दत्तवस्तिर्विरिक्तश्च वान्त-स्तृष्णाश्रमान्वितः । अकालप्रसवा नारी दुर्दिने चविवर्जयेत् । स्वेद्यसंशोध्यमद्यस्त्रीव्यायामासक्तचित्तकाः ।वृद्धवालकृशा रूक्षाः क्षीणास्राः क्षीणरेतसः । वाता-र्त्तास्तिमिरार्त्ता ये तेषां स्नेहनसुत्तमम् । वातानुलोम्यदीप्तोऽग्निर्वर्चः स्निग्धमसंहतम् । मृदुस्निग्धाङ्गता म्लानिःस्नेहद्वेषोऽथ लाथवम् । विमलेन्द्रियता सम्यक् स्निग्धेरूक्षे विपर्य्ययः । भक्तद्वेषो मुखस्रावो गुदे दाहः प्रवा-हिका । तन्द्रातीसारखण्डत्वं भृशं स्निग्धस्य लक्ष-णम् । रूक्षस्य स्नेहनं स्नेहैरतिस्निग्धस्य रूक्षणम् ।श्यामाकचणकाद्यैश्च तिलपिण्याकसक्तुभिः । दीप्ताग्निःशुद्धकोष्ठश्च पुष्टधातुर्दृढेन्द्रियः । निर्जरो बलवर्णाद्यःस्नेहसेवी भवेन्नरः । स्नेहे व्यायामसंशीतवेगाघातप्रजागरान् । दिवास्वप्नमभिष्यन्दि रूक्षान्नञ्च विषर्जयेत्” ।करणे--ल्युट् । स्नेहसाधने । स्त्रियां ङीप् । उदा०अत्रैव दृश्यम् ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.