स्थावर (sthAvara)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
Englishस्थावर (-रः-रा-रं)
1. Fixed, stationary, stable, immovable, (as
opposed to जङ्गम.)
2. Regular, established.
3. Inactive, slow, inert.
(-रः) A mountain.
(-रं)
1. A bow-string.
2. Immovable
property, land or houses.
3. Family property, jewels, &c., which
have been long in a family, and which ought not to be sold or
given away.
4. Any stationary or inanimate object, (considered to
be the seventh creation of BRAHMĀ.)
5. A heir-loom.
ष्ठा to stand,
वरच्
Capeller Eng
EnglishYates
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishस्थावर - sthAvara - - firm
स्थावर - sthAvara - - standing still
स्थावर - sthAvara - - regular
स्थावर - sthAvara - - stable
स्थावर - sthAvara - - relating to immovable property
स्थावर - sthAvara - - invariable
स्थावर - sthAvara - - stationary
स्थावर - sthAvara - - belonging to the vegetable world
स्थावर - sthAvara - - permanent
स्थावर - sthAvara - - immovable
स्थावर - sthAvara - - fixed
स्थावर - sthAvara - - vegetable
स्थावर - sthAvara - - constant
स्थावर - sthAvara - - herbal
स्थावर - sthAvara - - not moving
स्थावर - sthAvara - - established
स्थावर - sthAvara - - mountain
स्थावर - sthAvara - - real estate
स्थावर - sthAvara - - bow-string
स्थावर - sthAvara - - any stationary object
स्थावर - sthAvara - - any stationary or inanimate object
स्थावर - sthAvara - - any inanimate object
स्थावर - sthAvara - - immovable property
स्थावर - sthAvara - - stability
स्थावर - sthAvara - - heir-loom
स्थावर - sthAvara - - permanence
स्थावर - sthAvara - - family-possession
स्थावर sthAvara heir-loom
स्थावर sthAvara family-possession
Wilson
EnglishApte
Englishस्थावर [sthāvara], [स्था-वरच्]
Fixed to one spot, stable, stationary, immoveable, inanimate (opp. जङ्गम)
शरी- रिणां स्थावरजङ्गमानां सुखाय तज्जन्मदिनं बभूव 1.23
6.67, 73.
Inert, inactive, slow.
Regular, established.-रः A mountain
स्थावराणां हिमालयः 1.25.
रम् Any stationary or inanimate object (such as clay, stones, trees which formed the seventh creation of Brahman
1.41)
मान्यः स मे स्थावरजङ्गमानां सर्गस्थितिप्रत्यवहारहेतुः 2.44
6.58.
A bowstring.
Immoveable property, real estate.
A heir-loom.
A large body
(fig. ) a gross or material body (स्थूलशरीर)
गमनं निरपेक्षश्च पश्चादनवलोकयन् । ऋजुः प्रणिहितो गच्छंस्त्रसस्थावरवर्जकः * 12.9.19.
अस्थावरम्, जङ्गमम् moveable and immoveable propery.
animate and inanimate things. -आत्मन्a. of immoveable form
स्थाने त्वां स्थावरात्मानं विष्णुमाहुस्त- थाहि ते 6.67.
Apte 1890
Englishस्थावर a. [स्था-वरच्] 1 Fixed to one spot, stable, stationary, immoveable, inanimate (opp. जंगम)
शरीरिणां स्थावरजंगमानां सुखाय तज्जन्मदिनं बभूव Ku. 1. 23, 6. 67, 73.
2 Inert, inactive, slow.
3 Regular, established.
रः A mountain
स्थावराणां हिमालयः Bg. 10. 25.
रं 1 Any stationary or inanimate object (such as clay, stones, trees &c. which formed the seventh creation of Brahman
cf. Ms. 1. 41)
मान्यः स मे स्थावरजंगमानां सर्गस्थितिप्रत्यवहारहेतुः R. 2. 44
Ku. 6. 58.
2 A bowstring.
3 Immoveable property, real estate.
4 A heir-loom.
Comp.
अस्थावरं,
जंगमं {1} moveable and immoveable property. {2} animate and inanimate things.
आत्मन् a. of immoveable form
Ku. 6. 67.
Monier Williams Cologne
Englishस्थावर॑ a mf(आ॑)n. standing still, not moving, fixed, stationary, stable, immovable (opp. to जङ्गम, q.v.),
स्थावर (अम्), any stationary or inanimate object (as a plant, mineral
these form the seventh creation of Brahmā See under सर्ग),
Monier Williams 1872
Englishस्थावर, अस्, आ, अम्, standing still, not moving,
not having the power of motion, not locomotive,
fixed to one spot, fixed, stationary, firm, stable, immov-
able, (opposed to जङ्गम, q. v.)
inert, inactive,
slow (said of poison)
regular, established
(अस्), m.
a mountain
(अम्), n. any stationary or inanimate
object (as a plant, mineral, &c.
these stationary
objects constituted the seventh creation of Brahmā
or तस्थुषां सर्ग, see under सर्ग
cf. Manu
I. 41)
a bow-string
immovable property, real
estate (such as land or houses)
a heir-loom, family
possession (such as jewels &c. which have been long
preserved in a family and ought not to be sold).
—स्थावर-ता, f. fixedness, stability, the quality of
being stationary, immobility
the state of a vegetable
or mineral, (Manu XII. 9.)
—स्थावर-जङ्गम,
अम्, n. or आनि, n. pl. things stationary and movable
or inanimate and animate, (Manu I. 41.)
—स्थाव-
रादि (°र-आदि), n. the poison called Vatsa-nābha,
q. v.
—स्थावरास्थावर (°र-अस्°), अम्, n. things
stationary and movable, immovable and movable
property.
Macdonell
Englishस्थावर sthā-vará, [√ sthā] standing, stationary, 🞄immovable (opp. jaṅgama)
steadfast, 🞄permanent, constant, enduring (rare)
🞄relating to immovable property (rare)
🞄mountain
sg. the vegetable world
🞄n. immovable property, real estate
stability, 🞄permanence (v. r. sthiratva): -ka, N. of a 🞄servant
-tā, condition of a plant.
Benfey
EnglishHindi
Hindiनहीं चलती
Apte Hindi
Hindiस्थावर
वि* - स्था + वरच्
"एक स्थान पर जमा हुआ, अचल, अडिग, अचर, जड़"
स्थावर
वि* - स्था + वरच्
"निश्चेष्ट, निष्क्रिय, मन्द"
स्थावर
वि* - स्था + वरच्
"नियमित, स्थापित"
स्थावरः
- स्था + वरच्
पहाड़
स्थावरम्
- स्था + वरच्
कोई भी स्थिर या जड़ पदार्थ
स्थावरम्
- स्था + वरच्
धनुष की डोरी
स्थावरम्
- स्था + वरच्
"अचल संपत्ति, माल असबाब"
स्थावरम्
- स्था + वरच्
पैतृक या मौरुसी प्राप्त सम्पत्ति
L R Vaidya
EnglishBopp
LatinAnekartha-Dvani-Manjari
Sanskritस्थाणु
पु
स्थाणु, श्रीकण्ठ, स्थावर
श्रीकण्ठस्थावरौ स्थाणू हरश्छागाच्युता अजाः ।
verse 3.1.1.2
page 0013
Indian Epigraphical Glossary
EnglishLanman
EnglishWordnet
Sanskrit स्थावर
यः एकस्मात् स्थानात् अन्यत्र नेतुं न शक्यते।
"तेन सर्वा स्थावरा सम्पत्तिः विक्रीता।"
अचर, अचल, क्षोण, स्थावर
यः न चलति।
"वृक्षाः सजीवाः किन्तु अचराः।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritस्थावरं तु जङ्गमान्यज्जङ्गमं तु त्रसं चरम् ।
चराचरं जगदिङ्गं चरिष्णुश्चाथ चञ्चलम् ॥ १४५४ ॥
तरलं कम्पनं कम्प्रं परिप्लवचलाचले ।
चटुलं चपलं लोलं चलं पारिप्लवास्थिरे ॥ १४५५ ॥
स्थावर (क्ली), जङ्गम (क्ली), त्रस (क्ली), चर (क्ली), चराचर (क्ली), जगत् (क्ली), इङ्ग (क्ली), चरिष्णु (क्ली), चञ्चल (क्ली), तरल (क्ली), कम्पन (क्ली), कम्प्र (क्ली), परिप्लव (क्ली), चलाचल (क्ली), चटुल (क्ली), चपल (क्ली), लोल (क्ली), चल (क्ली), पारिप्लव (क्ली), अस्थिर (क्ली)
Mahabharata
EnglishSthāvara = Vishṇu (1000 names).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritस्थावरः, त्रि, (तिष्ठतीति । स्था + “स्थेशभास-पिसकसो वरच् ।” ३ । २ । १७५ । इतिवरच् ।) जङ्गमेतरः । अचलवस्तु । इत्यमरः ।३ । १ । ७३ ॥
जङ्गमा गोमक्षिष्यादयः ततो-ऽन्यो वृक्षादिः स्थावरः । इति भरतः ॥
* ॥
स च ब्रह्मणः सप्तमः सर्गः षड्विधश्च । यथा, --“सप्तमो मुख्यसर्गस्तु षड्विधस्तस्थुषाञ्च यः ।वनस्पत्योषधिलता त्वक्सारो वीरुधो द्रुमाः ॥
”तेषां लक्षणं यथा, --“उत्स्रोतसस्तमःप्राया अन्तःस्पर्शा विशेषिणः ॥
”इति श्रीभागवतम् ॥
“ये पुष्पं विना फलन्ति ते वनष्पतयः । ओषधयःफलपाकान्ताः । लता आरोहणापेक्षाः ।त्वक्सारो वेण्वादयः । लता एव काठिन्येनआरोहणानपेक्षा वीरुधः । ये पुष्पैः फलन्ति तेद्रुमाः । ऊर्द्ध्वं स्रोत आहारसञ्चारो येषां ते ।तमःप्रायाः अव्यक्तचैतन्याः । अन्तःस्पर्शाः स्पर्श-मेव जानन्ति नान्यत्तदापि अन्तरेव न बहिः ।विशेषिणः अव्यवस्थितपरिणामाद्यनेकभेदवन्तः”इति तट्टीकायां श्रीधरस्वामी ॥
* ॥
स्थावरधनंसान्निध्ये तरेभ्यो न विक्रे तव्यम् । यथा, --“स्थावरं धनमन्यस्मै स्थिते सान्निध्यवर्त्तिनि ।योग्ये क्रेतरि विक्रेतुं न शक्तः स्थावराधिपः ॥
सान्निध्यवर्त्तिनां ज्ञातिः सवर्णो वा विशिष्यते ।तयोरभावे सुहृदो विक्रेत्रिच्छा गरीयसी ।निर्णीतमूल्ये पण्येन स्थावरस्य क्रयोद्यमे ।तन्मूल्यञ्चेत् समीपस्थो राति क्रेता न चापरः ॥
मूल्यं दातुमशक्तश्चेत् सम्मतो विक्रयेऽपि वा ।सन्निधिस्थस्तदान्यस्मै गृही शक्नोति विक्रये ॥
क्रीतञ्चेत् स्थावरं देवि ! परोक्षे प्रतिवासिनः ।श्रवणादेव तन्मूल्यं दत्त्वासौ प्राप्नुमर्हति ॥
क्रेता तत्र गृहारामान् विनिर्म्माति भुनक्ति वामूल्यं दत्त्वापि नाप्नोति स्थावरं सन्निधिस्थितः ॥
इति महानिर्व्वाणतन्त्रे द्वादशोल्लासः ॥
स्थावरे विशेषो यथा, याज्ञवल्क्यः ।“मणिमुक्ताप्रबालानां सर्व्वस्यैव पिता प्रभुः ।स्थावरस्य तु सर्व्वस्य न पिता न पितामहः ॥
”अपि च ।“स्थावरं द्विपदञ्चैव यद्यपि स्वयमर्ज्जितम् ।असम्भूय सूतान् सर्व्वान् न दानं न च विकयः ॥
”किञ्च ।“पितुः प्रसादात् भुज्यन्ते वस्त्राण्याभरणानि चस्थावरन्तु न भुञ्जीत प्रसादे सति पैतृके ॥
”इति मिताक्षराधृतवचनमपि पितामहधन-परम् । पित्रा च स्वोपार्जितं स्थावरं दत्तंभुज्यत एव इति ॥
“स्थावरे विक्रयो नास्ति कुर्य्यादाधिमनुज्ञया ॥
”इति स्थावरस्य केवलविक्रयप्रतिषेधात् विक्रये-ऽपि कर्त्तव्ये सहिरण्यमुदकं दत्त्वा दानरूपेणस्थावरविक्रय इतिविज्ञानेश्वरः । वस्तुतस्तु स्थाव-रविक्रयनिषेधोऽविभक्तस्थावरविषयः ॥
* ॥
पूर्व्व-पुरुषार्जितनष्टोद्धारे विशेषयति मिताक्षरायाम् ।“स्थावरं द्विपदञ्चैव यद्यपि स्वयमर्जितम् ।असम्भूय सुतान् सर्व्वान् न दानं न च विक्रयः ॥
”अस्याप्यपवादमाह ।“एकोऽपि स्थावरे कुर्य्यात् दानाधमनविक्रयम्आपत्काले कुटुम्बार्थे धर्म्मार्थे च विशेषतः ॥
”अनुपभोगे तु सर्व्वस्य क्रीतादेर्हानिर्यथा बृह-स्पतिः ।“संविभागक्रयप्राप्तं पित्र्यं लब्धञ्च राजतः ।स्थावरं सिद्धिमाप्नोति भुक्त्या हानिरुपेक्षया ॥
*सौदायिके सदा स्त्रीणां स्वातन्त्र्यं परिकल्पितम्विक्रये चैव दाने च यथेष्टं स्थावरेष्वपि ॥
”नारदः ।“भर्त्रा प्रीतेन यद्दत्तंस्त्रियै तस्मिन् मृतेऽपि तत्सा यथा काममश्नीयात् दद्याद्वा स्थावरादृते ॥
”यमः ।“अविभक्तं स्थावरं यत् सर्व्वेषामेव तद्भवेत् ।विभक्तं स्थावरं प्राप्तं नान्योदर्य्यैः कदाचन ॥
”सर्व्वेषां सोदरासोदराणाम् । स्थावरातिरिक्तन्तुविभक्ताविभक्तसोदराणामेवेत्यर्थतः सिद्धम् ।तेषां तत्पिण्डदातृत्वेन तन्मातृभोग्यपार्व्वणपि-ण्डदातृत्वेन चाधिकारात् । इति दायतत्त्वम् ॥
*(अथातः स्थावरविषविज्ञानीयमध्यापं व्याख्या-स्यामः ।“स्थावरञ्जङ्गमञ्चैव द्विविधं विषमुच्यते ।दशाधिष्ठानमाद्यन्तु द्वितीयं षोडशाश्रयम् ॥
मूलं पत्रं फलं पुष्पं त्वक् क्षीरं सार एव च ।निर्य्यासो धातवश्चैव कन्दश्च दशमः स्मृतः ॥
तत्र क्लीतकाश्वमारगुञ्जासुबन्धगर्गरककरघाट-विद्युच्छिखाविजयानीत्यष्टौ मूलविषाणि । विष-पत्रिका-लम्बावरदारुककरम्भ-महाकरम्भाणिपञ्च पत्रविषाणि । कुमुद्वतीवेणुकाकरम्भकहा-करम्भकर्क्कोटकरेणुकखद्योतकचर्म्मरीभगन्धा-सर्पधातिनन्दनसारपाकानीति द्वादश फल-विषाणि । वेत्रकादम्बवल्लीजकरम्भमहाकर-म्भाणि पञ्च पुष्पविषाणि । अन्त्रपाचककर्त्तरीय-सौरीयककरघाटकरम्भनन्दनवराटकानि सप्त-त्वक्सारनिर्य्यासविषाणि कुमुदघ्नोस्नु हीजाल-क्षीर्य्याणि त्रीणि क्षीरविषाणि । फेणाश्मभस्म-हरितालञ्च द्वै धातुविषे । कालकूटवत्सनाभ-सर्षपकपालककर्द्द्रमकवैराटकमुस्तकशृङ्गीविष-प्रपौण्डरिकमूलकहलाहलमहाविषकर्कटका-नीति त्रयोदश कन्दविषाणि । इत्येवं पञ्च-पञ्चाशत् स्थावरविषाणि भवन्ति ॥
चत्वारि वत्सनाभानि मुस्तके द्वे प्रकीर्त्तिते ।षट् चैव सर्षपाण्याहुः शेषाण्येकैकमेव तु ॥
उद्वेष्टनं मूलविषैः प्रलापो मोह एव च ।जृम्भाङ्गोद्वेष्टनश्वासा ज्ञेयाः पत्रविषेण तु ॥
मुष्कशोफः फलविषैर्द्दाहोऽन्नद्वेष एव च ।भवेत् पुष्पविषैश्छर्द्दिराध्मानं मोह एव च ॥
त्वक्सारनिर्य्यासविषैरुपयुक्तैर्भवन्ति हि ।आस्यदीर्गन्ध्यपारुष्यशिरोरुक्कफसंस्रवाः ॥
फेणागमः क्षीरविषे विड्भेदो जिम्भजिह्वता ।हृत्पीडनं धातुविषैर्म्मूर्च्छा दाहश्च तालुनि ॥
प्रायेण कालघातीनि विषाण्ये तानि निर्द्दिशेत्कन्दजानि तु तीक्ष्णानि तेषां वक्ष्यामि विस्तरम्स्पर्शाज्ञानं कालकूटे वेपथुः स्तम्भ एव च ।ग्रीवास्तम्भो वत्सनाभे पीतविण्मूवनेत्रता ॥
सर्षपे वातवैगुण्यमानाहो ग्रन्थिजन्म च ।ग्रीवा दौर्व्वल्यवाक्सङ्गौ पलकेऽनुमताविह ॥
प्रसेकः कर्द्द्वमाख्ये तु विड्भेदो नेत्रपीतता ।वैराटकेनाङ्गदुःखं शिरोरोगश्च जायते ॥
गात्रस्तम्भो वेपथुश्च जायते मुस्तकेन तु ।शृङ्गीविषेणाङ्गसाददाहोदरविवृद्धयः ॥
पुण्डरीकेण रक्तत्वमक्ष्णोर्वृद्धिस्तथोदरे ।वैवर्ण्यं मूलकैश्चर्द्दिहिक्काशोफप्रमूढताः ॥
चिरेणोच्छसिति श्यावो नरो हालाहलेन वै ।महाविषेण हृदये ग्रन्थिशूलोद्गमौ भृशम् ॥
कर्क्कटैर्नोत्पतत्यूर्द्ध्वं हसन् दन्तान् दशत्यपि ।कन्द जान्यूग्रवीर्य्याणि प्रयुक्तानि त्रयोदश ॥
सर्व्वाणि कुशलैर्ज्ञेयान्येतानि दशभिर्गुणैः ।रूक्षमुष्णं तथा तीक्ष्णं सूक्ष्ममाशु व्यवायि च ॥
विकाशि विशदञ्चैव लब्धपाकि च तत स्मृतम्तद्रौक्ष्यात् कोपयेद्वायुमौष्ण्यात् पित्तं सशोणि-तम् ॥
मानसं मोहयेत्तैक्ष्ण्यादङ्गबन्धान् छिनत्त्यपि ।शरीरावयवान् सौक्ष्म्यात् प्रविशेद्विकरोति च ॥
आशुत्वादाशु तद्धन्ति व्यवायात् प्रकृतिं भजेत् ।क्षपयेच्च विकाशित्वाद्दोषान् धातुमलानपि ॥
वैशद्यादतिरिच्येत दुश्चिकित्स्यञ्च लाघवात् ।दुर्ज्ज रञ्चाविपाकित्वात्तस्मात् क्लेशयते चिरम् ॥
स्थावरं जङ्गमं यच्च कृत्रिमं चापि यद्धितम् ।सद्यो व्यापादयेत्तत्तु ज्ञेयं दशगुणान्वितम् ॥
यत् स्थावरं जङ्गमकृत्रिमं वादेहादशेषं यदनिर्गतं तत् ।जीर्णं विषघ्नौषधिभिर्हतं वादावाग्निवातातपशोषितं वा ॥
स्वभावतो वा गुणविप्रहीनंविषं हि दूषीविषतामुपैति ।वीर्य्याल्पभावान्न निपातयेत्तत्कफावृतं वर्षगणानुबन्धि ॥
तेनार्द्दितो भिन्नपुराषवर्णोविगन्धवैरस्यमुखः पिपासी ।मूर्च्छन् वमन् गद्गदवाग्विषण्णोभवेच्च दूष्योदरलिङ्गजुष्टः ॥
आमाशयस्थे कफवातरोगीपित्ताशयस्थेऽनिलपित्तरोगी ।भवेन्नरो ध्वस्तशिरोरुहाङ्गोविलूनपक्षस्तु यथा विहङ्गः ॥
स्थितं रसादिष्वथ वा यथोक्तान्करोति धातुप्रभवान् विकारान् ।कोपञ्च शीतानीलदुर्द्दिनेषुयात्याशु पूर्व्वं शृणु तत्र रूपम् ॥
निद्रा गुरुत्वञ्च विजृम्भणञ्चविश्लेषहर्षावथवाङ्गमर्द्दः ।ततः करोत्यन्नमदाविपाका-वरोचकं मण्डलकोठमोहान् ॥
धातुक्षयं पादकरास्यशोफंदकोदरं छर्द्दिमथातिसारम् ।ववर्ण्यमूर्च्छाविषमज्वरान् वाकुर्य्यात् प्रवृद्धां प्रबलां तृषां वा ।उन्मादमन्यज्जनयेत्तथाऽन्य-दानाहमन्यत् क्षपयेच्च शुक्रम् ।गाद्गद्यमन्यज्जनयेच्च कुष्ठंतांस्तान् विकारांश्च बहुप्रकारान् ॥
दूषितं देशकालान्नदिवास्वप्नै रभिक्ष्णशः ।यस्माद्दूषयते धातून् तस्माद्दूषीविषं स्मृतम् ॥
स्थावरस्योपयुक्तस्य वेगे तु प्रथमें नृणाम् ।श्यावा जिह्वा भवेत् स्तब्धा मूर्च्छाश्वासश्च जायद्वितीये वेपथुः स्वेदो दाहः कण्डूरुजस्तथा ।विषमामाशयप्राप्तं कूरुते हृदि वेदनान् ॥
तालुशोषं तृतीये तु शूलं चामाशये भृशम् ।दुर्व्वर्णे हरिते शूने जायेते चास्य लोचने ॥
पक्वाशयगते तोदो हिक्काकासोऽन्त्रकूजनम् ।चतुर्थे जायते वेगे शिरसश्चातिगौरवम् ॥
कफप्रसेको वैवर्ण्यं पर्व्वभेदश्च पञ्चमे ।सर्व्वदोषप्रकोपश्च पक्वाधाने च वेदना ॥
षष्ठे प्रज्ञाप्रणाशश्च भृशं वाप्यतिसार्य्यते ।स्कन्धपृष्ठकटीभङ्गः सन्निरोधश्च सप्तमे ॥
प्रथमे विषवेगे तु वान्तं शीताम्बुसेवितम् ।अगदं मधुसर्पिर्भ्यां पाययेत समायुतम् ॥
द्वितीये पूर्व्ववद्वान्तं पाययेत्तु विरेचनम् ।तृतीयेऽगदपानन्तु हितं नस्ये तथाञ्जनम् ॥
चतुर्थे स्नेहसंमिश्रं पाययेतागदं भिषक् ।पञ्चमे क्षौद्रमधुकक्वाथयुक्तं प्रदापयेत् ॥
षष्ठेऽतिसारवत्सिद्धिरवपीडश्च सप्तमे ।मूर्द्ध्नि काकपदं कृत्वा सासृग्वापि शितं क्षिपेत्वेगान्तरे त्वन्यतमे कृते कर्म्माणि शीतलाम् ।यवागूं सघृतक्षौद्रमिमां दद्याद्विचक्षणः ॥
कोषातक्योऽग्निकः पाठासूर्य्यवल्ल्यमृताभयाः ।शिरीषः किणिहीशेलुगिर्य्याह्वा रजनीद्वयम् ॥
पुनर्णवे हरेणुश्च त्रिकटुः सारिवे बला ।एषां यवागूर्निक्वाथे कृता हन्ति विषद्वयम् ॥
मधूकं तगरं कुष्ठं भद्रदारु हरेणवः ।पुन्नागलैलबालूनि नागषुष्पोत्पललं सिता ।विडङ्गं चन्दनं पत्रं प्रियङ्गु ध्यामकं तथा ।हरिद्रे द्वे बृहत्यौ च सारिवे च स्थिरासहा ॥
कल्कैरेषां घृतं सिद्धमजेयमिति विश्रुतम् ।विषाणि हन्ति सर्व्वाणि शीघ्रमेवाजितं क्वचित् ॥
दूषीविषार्त्तं सुखिन्नमूर्द्धञ्चाधमश्च शोधितम् ।पाययेतागदं नित्यमिमं दूषीविषापहम् ॥
पिप्पल्यो ध्यामकं मांसी सावरः परिपेलवम् ।सुवर्च्चिका ससूक्ष्मैला तोयं कनकगैरिकम् ॥
क्षौद्रयुक्तोऽगदो ह्येष दूषीविषमपोहति ।एष नाम्ना विषारिस्तु न चान्यत्रापि वार्य्यते ॥
ज्वरे दाहे च हिक्कायामानाहे शुक्रसंक्षये ।शोफेऽतिसारे मूर्च्छायां हृद्रोगे जठरेऽपि वा ॥
उन्मादे वेपथौ चैव ये चान्ये स्युरुपद्रवाः ।यथास्वं तेषु कुर्व्वीत विषघ्नै रौषधैः क्रियाम् ॥
साध्यमात्मवतः सद्यो याप्यं संवत्सरोत्थितम् ।दूषीविषमसाध्यन्तु क्षीणस्याहितसेविनः ॥
”इति सुश्रुते कल्पस्थाने २ अध्यायः ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritस्थावर स्था--वरच । १ अचञ्चले २ स्थिर वृक्षादौ व्यादौच अमरः । “स्थावरं जङ्गमञ्चैव यद्यपि स्वयमाजतम्”स्मृतिः । ३ पर्वते ४ धनुर्गुणे त्रिका । स्थाकरसर्गश्चषड्विधः सर्गशब्दे ५२५० पृ० दृश्यः । ख्यावरभमं चसन्निकृष्टे क्रेतरि सति असन्निकृष्टाय न विक्रेयं यथोक्तंमहानिर्वा० १२ प० “स्थावरं धनमन्यस्मै स्थिते सान्निध्य-वर्त्तिनि । योग्ये क्रेतरि विक्रेतुं न शक्तः स्थावरा-धिपः । सान्निध्यवर्त्तिनां जातिः सवर्णो वा विद्वेष्यते ।तयोरभावे सुहृदो विक्रेत्रिच्छा गरीयसी । निर्णीत-मूल्ये पण्येन स्थावरस्य क्रयोद्यमे । तन्मूल्यञ्चेत् सनी-पस्थो राति क्रेता न चापरः । मूल्यं दातुमशक्तश्चेत्सम्मतो विक्रयेऽपि वा । सन्निधिस्थस्तदान्यस्मै गृहीशक्नोति विक्रये । क्रीतञ्चेत् स्थावरं देवि! परोक्षे प्रति-वासिनः । श्रवणादेव तनूल्यं दत्त्वाऽसौ प्राप्तुमर्हति ।क्रेता तत्र गृहारामान् विनिर्माति भुनक्ति वा । मूल्यंदत्त्वाऽपि नाप्नोति स्थावरं सन्निधिस्थितः । “स्थावरेविक्रयो नास्ति कुर्य्यादाधिमनुज्ञया” स्मृतिः । स्थावरस्य के-वलविक्रयनिषेधात् विक्रयेऽपि कर्त्तव्ये सहिरण्यमुदकंदत्त्वा दानरूपेण विक्रयः कर्त्तव्य इति” मिता० ।“एकोऽपि स्थावरे कुर्य्यात् दानाधमनविपयम् नापतकालेकुदुम्बार्थ धर्मार्थे च विशेषतः” स्मृतिः । “संविभाग-क्रयप्राप्तं पिच्यं लब्धञ्च वान्यतः । स्वावरं सिद्धि-माप्नोति भुक्त्या, हानिरुपेक्षया” । “सोदायिके सदास्त्राणां स्यातन्त्र्यं परिकीर्त्तितम् । विक्रये चैव दाने चयषेष्टं स्थावरेष्वपि” कात्या० । “भर्त्त्रा पीतेन व्यद्वर्त्तस्त्रियै तस्मिन् मृतेऽपि च । सा यथाकाममश्नीयात्दद्याद्वा स्थावरादृते” नारदः । “अविभक्तं स्थावर यत्सर्वेषामेव तद्भवेत् । विभक्तं स्थावरं ग्राह्यं नान्योदर्य्यैःकथञ्चन” यमः । “सर्वेषां तुल्यरूपाणां सोदरासोदराणामिति” श्रीकृष्णः ।
Burnouf
FrenchStchoupak
Frenchस्थावर-
a. qui se tient immobile (dit not. des végétaux opp. aux
animaux), fixe
ferme, durable, permanent
montagne
nt. objet immobile,
inanimé
-ता- nature d'un végétal
-त्व- nt. immobilité
-क- a. vieux.
°जङ्गम- nt. objets inanimés et animés.
°राज-कन्या- Pārvatī.
स्थावराकृति- a. qui a la forme d'un arbre.
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.