स्थालीपाकः (sthAlIpAkaH)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Apte Hindi
Hindiस्थालीपाकः
स्थाली-पाकः -
एक धार्मिक कृत्य जिसका अनुष्ठान गृहस्थ करते है
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritस्थालीपाकः, त्रि, (स्थाल्यां पाको यस्य ।) भाजन-पक्वान्नादिः । यथा, चातुर्म्मास्यव्रते मात्स्ये ।“लभते सन्ततिं दीर्घां स्थालीपाकमभक्षयन् ॥
”इति तिथ्यादितत्त्वम् ॥
(स्थाल्यां पच्यते इति । पच् + घञ् । स्थाली-कृतपाकविशेषे, चरुविशेषे च पुं । यथा, महाभारते । ३ । २३२ । ३२ ।“ये च धर्म्माः कुटुम्बेषु श्वश्र्वा मे कथिताः पुरा ।भिक्षाबलिश्राद्धमिति स्थालीपाकाश्च पर्व्वसु ॥
मान्यानां मांनसत्कारा ये चान्ये विदिता ममतान् सर्व्वाननुवर्त्तामि दिवारात्रमतन्द्रिता ॥
”)मांसाष्टकाश्राद्धे स्थालीपाकस्य मांसप्रति-निधित्वं यथा, “पश्वभावे स्थालीपाकेन यथागोभिलः । ‘अपि वा स्थालीपाकं कुर्व्वीतइति ।’ तद्विधानन्तु ।“स्थालीपाकं पशुस्थाने कुर्य्याद्यद्यानुकल्पिकम्श्रपयेत्तं सवत्सायास्तरुण्या गोः पयस्यनु ॥
”इति छन्दोगपरिशिष्टोक्तं ग्राह्यम् । अन्वितिओदनचरोः पश्चात् ।” इति तिथ्यादितत्त्वम् ॥
(वैद्यकोक्तस्थालीपाकविधिर्यथा, --अथ स्थालीपाकविधिः ।“इत्थमादित्यपाकान्ते स्थाल्यां पाकमुपाचरेत् ।स्थालीपाके फलग्राह्यमयसस्त्रिगुणीकृतम् ॥
तस्य षोडशिकं तोयमष्टभागावशेषितम् ।मृदुमध्यकठोराणामन्येषामयसा समम् ॥
क्वथनीयं समादाय चतुरष्टौ च षोडश ।गुणानां स्थाप्यते तोयं शेषयेदयसा समम् ॥
स्वरसस्यापि लौहेन स्थालीपाके समानता ।स्थाल्यां क्वाथादिकं दत्त्वा यथाविधिविनिर्म्मितम्पाकेन क्षीयते यस्मात् स्थालीपाक इति स्मृतःहस्तिकर्णपलाशस्य मूलञ्च शतमूलिका ॥
भृङ्गराजाख्यराजानामेषां निजरसैः सह ।मिलित्वा वा विधातव्यं स्थालीपाके फलादनु ।यथा दोषौषधेनापि स्थालीपाको विधीयते ॥
”इति वैद्यकरसेन्द्रसारसंग्रहे जारणमारणाधि-कारे ॥
)
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.