स्थपति (sthapati)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 स्थपति mfn.
   (-तिः-तिः-ति) Chief,  best,  principal.
	 m.
  (-तिः)
	 1. The perfor-
mer of the VRIHASPATI-sacrifice.
	 2. A guard or attendant of the
women's apartments.
	 3. A sovereign,  a chief. 
	 4. An architect,  a
master-carpenter or builder.
	 5. A carpenter,  a wheel-wright.
	 6. A
charioteer.
	 7. KUVERA.
 E.
  स्थ who is or who is placed,  and पति
master,  lord.

Capeller Eng

English

 स्थप॑ति m.
  chief or governor of a district
 architect. 

Yates

English

 स्थपति (तिः) 2.
m.
  Performer of the
Vrihashpati sacrifice
 guard of
the women's apartments
 a king
or chief
 architect
 carpenter
charioteer
Kuvera. a. Chief, 
principal.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   स्थपति   sthapati   m.
   architect   
   स्थपति  sthapati  adj.
   principal   
   स्थपति  sthapati  adj.
   best  
   स्थपति  sthapati  adj.
   chief   
   स्थपति  sthapati  m.
   place-lord  
   स्थपति  sthapati  m.
   guard or attendant on the women's apartments   
   स्थपति  sthapati  m.
   builder  
   स्थपति  sthapati  m.
   wheelwright   
   स्थपति  sthapati  m.
   carpenter  
   स्थपति  sthapati  m.
   head official   
   स्थपति  sthapati  m.
   master-builder  
   स्थपति  sthapati  m.
   chamberlain   
   स्थपति  sthapati  m.
   king  
   स्थपति  sthapati  m.
   charioteer   
   स्थपति  sthapati  m.
   one who sacrifices to bRhaspati  
   स्थपति  sthapati  m.
   governor   
   स्थपति  sthapati  m.
   master builder     
            

 
   स्थपति  sthapati m.
   master-builder  
   गृहनिर्माणाध्यक्ष  gRhanirmANAdhyakSa m.
   master builder    
   स्थपति  sthapati m.
   master builder   
   मेतृ  metR m.
   master builder      
            

Wilson

English

 स्थपति
mfn.
   (-तिः-तिः-ति) Chief,  best,  principal.
m.
  (-तिः)
1 The performer of the VṚHASPATI sacrifice.
2 A guard or attendant of the women's apartments.
3 A sovereign,  a chief. 
4 An architect,  a master carpenter or builder.
5 A carpenter,  a wheel-wright.
6 A charioteer.
7 KUVERA.
E.
  स्थ who is or who is placed,  and पति master,  lord.

Apte

English

स्थपति [sthapati],  a.
  [स्था-क तस्य पतिः] Chief,  principal.

तिः A king,  sovereign
 'स्थपतिरधिपतौ तक्ष्णि बृहस्पतिसचिवयोः' इति वैजयन्ती
 जगत्त्रयैकस्थपतिस्त्वमुच्चकैः Śi.*
  1.34.

An architect
 स्थपतिर्बुद्धिसंपन्नो वास्तुविद्याविशारदः Mb.
 *  1.51.15.

A wheel-wright,  master-carpenter.

A charioteer.

One who offers a sacrifice to Bṛihaspati.

An attendant on the women's apartments.

N.
  of Kubera. 

Apte 1890

English

 स्थपति a. [स्था-क तस्य पतिः] Chief,  principal. 
तिः 1 A king,  sovereign. 
An architect. 
A wheel-wright,  master-carpenter. 
A charioteer. 
One who offers a sacrifice to Bṛhaspati. 
An attendant on the women's apartments. 
N. of Kubera. 

Monier Williams Cologne

English

 स्थ-पति a. See p.
  1262,  col. 3.

 स्थ—प॑ति b m.
  (accord.  to some स्थपति,  fr.
  caus. of √ 1. स्था) ‘place-lord’,  a king,  chief,  governor,  head official (accord.  to KātyŚr.
  ,  ‘a Vaiśya or even a person of lower caste,  who has celebrated the Go-sava sacrifice after being chosen king’
 accord.
  to others,  ‘an Āyogava who is a town official’
 cf.
   निषाद-स्थ्°),  AV.
  
 VS.
 
 Br.
 
 ŚrS.
 
 R.
 
 Śiś.
 

 an architect,  master builder,  carpenter,  wheelwright,  MBh.
  
 R.
  &c.
   (IW.   185)

 one who sacrifices to Bṛhas-pati,  L.
 

 a guard or attendant on the women's apartments,  chamberlain,  L.
 

 a charioteer,  W.
 

 N.
  of Bṛhas-pati,  L.
 

 of Kubera,  L.
 

 स्थ—प॑ति mfn.
   chief,  best,  principal,  L.
 

 स्थपति c.
  See स्थ-पति above.

Monier Williams 1872

English

 स्थपति स्थ-पति। See col. 3.

Macdonell

English

 स्थपति stha-páti,  m.
  [lord of the district: 🞄√ sthā] governor,  head official,  chief (V.
 🞄rare in C.)
 architect (C.).

Benfey

English

 स्थपति स्थपति,  i. e. स्था,  Caus.,  + अति, 
and perhaps स्थ-पति, 
 I. m.
 
 1. An
architect,  Pañc. 10,  4.
 2. A carpenter, 
a wheelwright,  Rām.  2,  63,  2,  Seramp.
 3. The performer of the Vṛhaspati
sacrifice,  MBh. 1,  2029.
 4. A ca-
rioteer.
 5. A king or chief. 
 6. A
guard or attendant of the womens'
apartment.
 II. adj.
  Chief,  best.
 -- Comp.
 
पुष्कर-,  m.
  a name of Śiva,  MBh.
13,  1207 (erroneously written पुस्कर-).

Apte Hindi

Hindi

स्थपतिः
पुं*
  - "स्था + क,  तस्य पतिः"
"राजा,  प्रभु"

स्थपतिः
पुं*
  - "स्था + क,  तस्य पतिः"
वास्तुकार

स्थपतिः
पुं*
  - "स्था + क,  तस्य पतिः"
"रथकार,  बढ़ई"

स्थपतिः
पुं*
  - "स्था + क,  तस्य पतिः"
सारथि

स्थपतिः
पुं*
  - "स्था + क,  तस्य पतिः"
"बृहस्पति के प्रति बलि देने वाला,  बृहस्पति-यज्ञ करने वाला"

स्थपतिः
पुं*
  - "स्था + क,  तस्य पतिः"
अन्तःपुर रक्षक

स्थपतिः
पुं*
  - "स्था + क,  तस्य पतिः"
कुबेर

L R Vaidya

English

 sTa-pati {% m. %} 1. a soverign,  a chief
an architect
a master-carpenter,  a wheel-wright
a charioteer
one who sacrifices to Bṛihaspati
a guard on women’s apartments.

Indian Epigraphical Glossary

English

 Sthapati (EI 4
 BL
 HD),  a mason or architect. See
Viṣṇudharmottara,  II. 24. 39.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  सारथिः,  सूतः,  क्षत्ता,  नियामक,  निषङ्गथि,  प्रवेता,  रथवाहक,  रथसारथि,  संग्रहीता,  संग्राहक,  सचक्री,  सादि,  सव्येष्ठा,  स्थपति
noun
 
यः रथं चालयति।
 "महाभारते युद्धे श्रीकृष्णः अर्जुनस्य सारथिः आसीत्।"

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
सोमपः सोमपीथी स्यात्स्थपतिर्गीःपतीष्टिकृत् ॥ ८१८ ॥
-wordlist-
 
सोमप (पुं),  सोमपीथिन् (पुं),  स्थपति (पुं),  गीःपतीष्टिकृत् (पुं)

--source--
 
रथकृत्स्थपतिस्त्वष्टा काष्ठतड्तक्षवर्धकी ॥ ९१७ ॥
-wordlist-
 
रथकृत् (पुं),  स्थपति (पुं),  त्वष्टृ (पुं),  काष्ठतक्ष् (पुं),  तक्षन् (पुं),  वर्धकि (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

स्थपति
स्थपति
बृहस्पतिसवेनेष्टं येनासौ स्थपतिर्भवेत् ।
verse 2.1.1.418
page 0048

Vedic Reference

English

 Stha-pati is the name of a royal official mentioned in the
Atharvaveda, ^1 and often later.^2 Revottaras Cākra was the
Sthapati of the exiled Duṣṭarītu Pauṃsāyana,  a king of the
Sṛñjayas,  and succeeded in restoring him to his royal dignity.^3
The exact sense of the term is not certain: ‘governor’^4 is
possible,  but perhaps ‘chief judge’^5 is more likely
 as in the
case of the early English judges,  his functions may have been
both executive and judicial. He is inferior in position to the
king's brother.^6
1) ii. 32,  4
 v. 23,  11 (of the chief of
the worms in both cases).
2) Taittirīya Saṃhitā,  iv. 5,  2,  2
Kāṭhaka Saṃhitā,  xvii. 12
 Maitrāyaṇī
Saṃhitā,  ii. 9,  3
 Vājasaneyi Saṃhitā, 
xvi. 19
 Pañcaviṃśa Brāhmaṇa,  xvii. 11, 
6. 7
 xxiv. 18,  2
 Śatapatha Brāhmaṇa, 
v. 4,  4,  17,  etc.
3) Śatapatha Brāhmaṇa,  xii. 8,  1,  17
9,  3,  1 et seq. Sthapati here is part,  as
it were,  of the name of the man.
4) In the Kātyāyana Śrauta Sūtra, 
i. 1,  12
 Āpastamba Śrauta Sūtra,  ix.
14,  12,  is found Niṣāda-sthapati
perhaps ‘governor of Niṣādas.’ But
it may also mean (cf. Weber,  Indische
Studien,  1,  207,  n.) a Niṣāda as a
Sthapati
 thus,  little can be deduced
from this passage in particular. Eggel-
ing,  Sacred Books of the East,  41,  111, 
renders it ‘governor.’ Cf. also St.
Petersburg Dictionary,  s.v.,  and Aupo-
diti.
5) Weber,  Indische Studien,  10,  13, 
n. 3
 13,  203
 17,  200
 18,  260
 Über
den Rājasūya,  15,  n. 6
 Über den Vājapeya, 
9,  10. Cf. Kātyāyana Śrauta Sūtra, 
xxii. 5,  28
 11,  11
 Lāṭyāyana Śrauta
Sūtra,  viii. 7,  11
 Āpastamba Śrauta
Sūtra,  xxii. 7,  6.
6) Śatapatha Brāhmaṇa,  v. 4,  4,  17.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 स्थपतिः,  पुं,
   (तिष्ठन्त्यस्मिन्निति । स्था + कः । स्थःस्थानम् । तं पातीति । पा + बाहुलकात् अतिःइत्युणादिवृत्तौ उज्ज्वलः । ४ । ५९ ।) गीष्पतीष्टिय-ज्वा । बृहस्पतिसवननामकयागकर्त्ता । कारु-भेदः । राज् इति भाषा । इत्यमरः । ३ । ३ । ६० ॥
कारुः शिल्पी तद्भेदे थै इति ख्याते । स्थपतिःकारुभेदो मुख्यतक्षेति स्वामी । बृहस्पतियाग-याजिनि कुञ्चुकिनि च । इति भरतः ॥
 * ॥
 तस्यलक्षणं यथा,  --“वास्तुविद्याविधानज्ञो लघुहस्तो जितश्रमःदीर्घदर्शी च शूरश्च स्थपतिः परिकीर्त्तितः ॥
”इति मात्स्ये । २१५ । ३९ ॥
कञ्चुकी । इति मेदिनी ॥
 कुबेरः । इत्यजय-पालः ॥
 अधीशः । इति हेमचन्द्रः ॥
 (यथा, रामायणे । २ । ५२ । ५ ।“स तु रामस्य वचनं निशम्य प्रतिगृह्य च ।स्थपतिस्तूर्णमाहूय सचिवानिदमब्रवीत् ॥
”)

 स्थपतिः,  त्रि,  (तिष्ठन्ति स्वधर्म्मे इति स्थाः सन्त-स्तेषां पतिः ।) सत्तमः । इति मेदिनी ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 स्थपति पु०
  स्था--क तस्य पतिः । १ कञ्चुकिनि मेदि० २ शिल्पि-भेदे (छुतार) अमरः ३ कुवेरे अजयः ४ अधीशे ५ वृह-स्पातिसवनामकयागकर्त्तरि च अमरः । ६ सत्तमे त्रि०
  मेदि०तत्र अधीशपरत्वे “निषादस्थपतिर्गावेधुकेऽधिकृतः”कात्या० श्रौ० १ । १ । १२ “निषादर्स्थपतिर्गावेधुके चरावधि-कृतः अधिकारी भवति” । एवं हि श्रूयते “यस्य रुद्रःप्रजाः शमयेत्स वास्तुमध्ये रौद्रं गावेधुकम् चरुं निर्व-पेत्” इत्येतामिष्टिं प्रक्रम्य श्रुतम् “एतया निषादस्थपतिंयाजयेदिति” निषादस्थपतिर्यजतेत्यर्थः । तत्रायं सन्देहःकिमत्र षष्ठीसमासः निषादस्य स्थपतिर्निषादस्थपतिरितिनिषादश्चासौ स्थपतिश्च निषादस्थपतिरिति कर्मधारयोवा । तत्र यदि षष्ठीसमासः तदा यो द्विजातिरेवविद्वान्निषादानामाधिपत्यं करोति तस्यात्राधिकारः यदिच कमधारयः तदा निषाद एव यः स्थपतिस्तस्यात्राधि-कार इति । तत्र त्रैवर्णिकस्यैव समर्थत्वाद्विद्वात्त्वादग्नि-मत्त्वाच्चात्राधिकारो युज्यते अन्तजातीयस्य निषादस्या-विद्वत्त्वेनानग्निमत्त्वेन चासमर्थत्वात्,  तस्मात् षष्ठीसमासएवायमिति पूर्वपक्षः । सिद्धान्तस्तु कर्मधारयोऽयम्निषादसायं स्थपतिश्चेति कुतः? षष्ठीसमासपक्षे निषाद-पद लक्षणाप्रसक्तेः न ह्यत्र षष्ठी श्रूयते यतः सम्बन्धःप्रतोयेत । अतो निषादपदेनैव षष्ठ्यर्थो लक्षणीयः इत-रस्मिंस्तु पक्षे द्वयोरपि पदयोर्मुख्यार्थतैव न लक्षणातस्मान्निषाद एव स्थपतिरत्राधिकारी श्रुतिबलात् अवि-द्वाननग्निमानपीति सिद्धम् । अपि चात्र निषादद्रव्यंदक्षिणा श्रूयेत कूटं दक्षिणा काणो वा गर्दभ इति कूटंहि निषादानामेवोपकारकम् नार्याणामिति” कक० ।वृहस्पतिसवकर्त्तरि तु “स्थपतिरित्येनं ब्रूयुः” कात्या०श्रौ० २२ । ५ । २८ सू० । “सराजानो ब्राह्मणा यं पुरस्कु-र्वीरन् एतेन यजेत” “वृहस्पतिसवेन” सू० । राज्ञा सहितब्राह्मणायं ब्राह्मणं धर्मस्थापकत्वेन चाङ्गीकुर्वीरन् “एतेनस एतेन यजेत वृहस्पतिसवेन्” स० व्या० । वृहस्पतिसवकर्तृवत् ६ गोसवकर्त्तर्य्यपि यथोक्तं “स्थपतिरित्येनं व्रूयुः”कात्या० श्रो० २२ । ११ । ११ सू० । “गोसवयाजिनं जनाः” ।राज्ञा सहिता विशः प्रजाः सर्बे पुरुषा यं पुरस्कर्वीरन्(मुख्यत्वेनाङ्गीकुर्वीरन्” स गोसवेन यजेत २२ । ११ । ८ कर्क०“कारुभेदस्य लक्षणं यथा “वास्तुविद्याविधानज्ञोलघुहस्तो जितश्रम । दीर्घदर्शी च शूरश्च स्थपतिःपरिकीर्त्तितः” ।

Capeller

German

 स्थप॑ति m.
  Statthalter,  Herr,  Gebieter
Baumeister.

Burnouf

French

 स्थपति स्थपति a. le meilleur,  le principal,  le chef. 
-- S. m.
  roi,  chef. 
		 Garde de gynécée.
		 Architecte
 charpentier
carrossier
 cocher.
		 Homme offrant un sacrifice à Bṛhaspati.
Kuvera.

Stchoupak

French

 स्थपति-
 m.
  chef,  gouverneur,  administrateur en chef,  préfet,  monarque
 
 architecte,  constructeur.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.