| YouTube Channel

स्तनः (stanaH)

 
Apte
English
स्तनः [stanḥ], [स्तन्-अच्]
The female breast
स्तनौ मांसग्रन्थी कनककलशावित्युपमितौ
Bh.*
 3.2
(दरिद्राणां मनोरथाः) हृदयेष्वेव लीयन्ते विधवास्त्रीस्तनाविवं
Pt.*
 2.91.
The nipple of the breast.
The breast, udder, or dug of any female animal
अर्धपीतस्तनं मातुरामर्दक्लिष्टकेशरम्
Ś.*
 7.14.
Comp.
 -अंशुकम् a cloth covering the breasts or bosom, breastmantle. -अग्रः a nipple. -अङ्गरागः a paint or pigment smeared on the breasts of women.
अन्तरम् the heart.
the space between the breasts
(न) मृणालसूत्रं रचितं स्तनान्तरे
Ś.*
 6.17
R.*
 1.62.
a mark on the breast (said to indicate future widowhood). -आभुज
a.
 feeding with the udder (said of cows).
आभोगः fulness or expanding of the breasts.
the circumference or orb of the breast.
a man with large breasts like those of a woman. -आवरणम् a breast-cloth. -उपपीडम् pressing the breast. -कलशः a jar-like breast. -कुड्मलम् a woman's breast. -कोटिः the nipple of the breast.-ग्रहः the sucking or drawing of the breast. -चूचुकम् the nipple of the breast. -तटः, -टम् the slope or projection of the breast
cf.
 तट. -त्यागः weaning. -प, -पा, -पायक, -पायिन्
a.
 sucking the breast, suckling.-पतनम् flaccidity of the breast. -पानम् sucking of the breast.
भरः the weight or heaviness of breasts
पादाग्रस्थितया मुहुः स्तनभरेणानीतया नम्रताम्
Ratn.*
 1.1.
a man having breasts like those of a woman. -भवः a particular position in sexual union. -मध्यः a nipple. (-ध्यम्) the space between the breasts. -मुखम्, -वृन्तम्, -शिखा a nipple. -रोहितः, -तम् a particular part of the female breast. -वेपथुः the having of the breast
अद्यापि स्तनवेपथुं जनयति श्वासः प्रमाणाधिकः &Sacute.1.29.
Apte 1890
English
स्तनः [स्तन्-अच्] 1 The female breast
स्तनौ मांसग्रंथी कनककलशावित्युपोमतौ Bh. 3. 20
(दरिद्राणां मनोरथाः) हदयेष्वेव लीयंते विधवास्त्रीस्तनाविव Pt. 2. 91.
2 The nipple of the breast.
3 The breast, udder, or dug of any female animal
अर्धपीतस्तनं मातुरामर्दक्लि ष्टकेशरं Ś. 7. 14.
Comp.
अंशुकं a cloth covering the breasts or bosom, breast mantle.
अग्रः a nipple.
अंगरागः a paint or pigment smeared on the breasts of women.
अंतरं {1} the heart. {2} the space between the breasts
(न) मृणालसूत्रं रचितं रतनांतरे Ś. 6. 17, R. 10. 62. {3} a mark on the breast (said to indicate future widowhood).
आभोगः {1} fulness or expanding of the breasts. {2} the circumference or orb of the breast. {3} a man with large breasts like those of a woman.
तटः,
ष्टं the slope of the breast
cf. तट.
प,
पा,
पायक,
पायिन् a. sucking the breast, a suckling.
पानं sucking of the breast.
भरः {1} the weight or heaviness of breasts
पादाग्रस्थितया मुहुः स्तनभरेणानीतया नम्रतां Ratn. 1. 1. {2} a man having breasts like those of a woman.
भवः a particular position in sexual union.
मुखं,
वृंतं
शिखा a nipple.
Apte Hindi
Hindi
स्तनः
पुं*
 - स्तन् + अच्
स्त्री की छाती
स्तनः
पुं*
 - स्तन् + अच्
"छाती, किसी भी मादा की औड़ी या चूचुक"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 यौवनलक्षणम्, तारुण्यचिह्नम्, लावण्यम्, स्तनः, कुचः
noun
स्त्रीषु यौवनस्य स्तनरूपीयं लक्षणं चिह्नं।
"युवतिः यौवनलक्षणेन शोभते। "
Synonyms:
 स्तनः, कुचः, उरोजः, वक्षोजः, पयोधरः, वक्षोरुहः, उरसिजः
noun
स्त्री-अवयवविशेषः।
"अरोमशौ स्तनौ पौनौ घनावविषमौ शुभौ"
Tamil
Tamil
ஸ்தன: : பெண்களின் ஸ்தனம்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
स्तनः,
पुं,
 (स्तन्यते शब्द्यते कामुकैः स्तनयतिकथयति वक्षःशोभामिति वा । स्तन शब्दे +घञ् ।) अवयवविशेषः । माइ इति चूँची इतिच भाषा ॥
तत्पर्य्यायः । कुचः २ । इत्यमरः ।२ । ६ । ७७ ॥
कूचः ३ उरोजः ४ वक्षोजः ५पयोधरः ६ वक्षोरुहः ७ उरसिजः ८ । तस्याग्रंचूचुकम् । इति शब्दरत्नावली । तस्य शुभ-लक्षणं यथा, गारुडे । ५६ । ९५ ।“अरोमशौ स्तनौ पीनौ घनावविषमौशुभौ ।कठिनावरोममुरो मृदुग्रीवा च कम्बुभा ॥
”तस्य मनोहरत्वकारकौषधं यथा, तत्रैव ।१९४ । ४ ।“कुष्ठनागबलाचूर्णं नवनीतसमन्वितम् ।तल्लेपो युवतीनाञ्च कुर्य्यान्मनोहरं स्तनम् ॥
”अधस्तनरोगस्य संप्राप्तिमाह ।“सक्षीरौ वाप्यदुग्धौ वा दोषः प्राप्य स्तनौ स्त्रियःरक्तं मांसञ्च संदूष्य स्तनरोगाय कल्प्यते ॥
”अदुग्धावपि स्तनौ प्रसूताया गर्भिण्याश्चस्त्रिया बोद्धव्यौ । यत आह सुश्रुतः“धमन्यः संवृतद्वाराः कन्यानां स्तनसंश्रिताः ।दोषाविसरणास्तासां न भवन्ति स्तनामयाः ॥
”दोषाविसरणाः संवृतद्वारत्वेन दोषाणाम-विसरणमसञ्चारो यासु ताः ।“तासामेव प्रसूतानां गर्भिणीनाञ्च ताः पुनः ।स्वभावादेव विवृता जायन्ते सम्भवन्त्यतः ॥
” * ॥
स्तनरोगाणामतिदेशेन लक्षणान्याह ।“पञ्चानामपि तेषान्तु हित्वा शोणितविद्रधिम् ।लक्षणानि समानानि बाह्यविद्रधिलक्षणैः ॥
”पञ्चानां वातपित्तकफसन्निपातागन्तुजानाम् ।आगन्तुजस्तनरोगाभिघातेन शल्येन च बोद्धव्यः ॥
रक्तजस्यासम्भवः । स्वभावात् ॥
* ॥
अथ स्तनरोगस्य चिकित्सा ।“शोथं स्तनोत्थितमवेक्ष्य भिषग्विदध्यात्यद्विद्रधावभिहितं बहुथा विधानम् ।आमे विदाहिनि तथैव च तस्य पाकेतस्याः स्तनौ सततमेव च निर्गृहीतौ ॥
पित्तघ्नानि तु शीताति द्रव्याण्यत्र प्रयोजयेत् ।जलौकाभिर्हरेद्रक्तं न स्तनावुपनाहयेत् ॥
”उपनाहयेत् स्वेदयेत् ।“लेपो विशालामूलेन हन्ति पीडां स्तनो-त्थिताम् ।निशाकनककल्काभ्यां लेपः प्रोक्तः स्तना-र्क्षिहा ॥
”विशाला इन्द्रवारुणी । कनकस्य धत्तूरस्य पत्रंग्राह्यम् ।“लेपान्निहन्ति मूलं स्तनरोगं वन्ध्यकर्कोट्याः ।निर्वाप्य तप्तलोहं सलिले तद्वा पिबेत्तत्र ॥
”इति भावप्रकाशः ॥