स्कन्भुः (skanbhuH)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“स्कन्भुः”@} 2 सौत्रोऽयं धातुः।
‘स्तन्भुस्तुन्भुस्कन्भुस्कुन्भुस्कुञ्भ्यः श्नुश्च’ 3 इति ‘वेः स्कभ्नातेर्नित्यम्’ 4, ‘ग्रसिंतस्कभित--’ 5 इत्यत्र च उपात्तः।
स्तम्भुधातुसहपाठात् प्रयोगे भौवादिकस्कभिधातुवत् 6 रूपाणां सत्त्वाच्च प्रतिष्टम्भार्थकत्वमस्याहुः।
स्कुञ्धातोराप्रवणार्थकत्वमस्यापि वक्तुं शक्यम्।
‘स्कन्भु रोधनार्थः’ इति पदमञ्जरी 7।
धातोरुदित्कर- णात्, तस्य च ‘उदितो वा’ 8 इति क्त्वायामिड्विकल्प उपयोगात् श्नुश्नाप्रत्ययमात्रविषयकत्वमस्य--इति न।
नोपधोऽयं धातुः।
भौवादिकः स्कभिधातुस्तु इदित् आत्मनेपदी, अस्मात् भिन्नः।
अषोपदेशोऽयम्।
प्रतिबन्धार्थकत्वात् सकर्मकः, श्नुश्नाप्रत्यययोर्विधानात् 9 स्कभ्नुवन्-विस्कभ्नुवन्-ती, स्कभ्नन्-विष्कभ्नन्-ती इति शतरि रूपाणि।
‘शेषात् कर्तरि--’ 10 इति नियमितत्वात्-आत्मनेपदप्रवृत्तिनिमित्ताभावात् परस्मैपदमेव।
‘वेः स्कभ्नातेर्नित्यम्’ 11 इत्यत्र काशिकादिषु ‘ 12 विष्कम्भिता, 13 विष्कम्भितुम्, विष्कम्भितव्यम्’ इत्युदाहृतत्वात् इण्निषेधवचनाभावाच्च सेडयं धातुः।
अत एव च उदित्करणमित्यप्यवधेयम्।
‘ 14 विष्कभिते अजरे’।
विष्कब्धः।
15
01 (१९२३)
02 (५-स्वादिः
\n\n ९-क्र्यादिः-सक। सेट्। पर।)
03 (३-१-८२)
04 (८-३-७७)
05 (७-२-३४)
06 (१९२४)
07 (७-२-३४)
08 (७-२-५६)
09 [[३। ‘स्तन्भुस्तुन्भुस्स्कन्भु--’ (३-१-८२) इत्यादिना शतरि श्नुः श्ना च पाक्षिकत्वेन। यदा श्नुः--तदा ‘अनिदितां--’ (६-४-२४) इत्युपधानकारलोपः, उवङ्। विपूर्वकात् षत्वप्रसक्त्यभावात् सकारस्यैव श्रवणम्
\n\n यतः ‘वेः स्कभ्नातेः’ (८-३-७७) इति श्नाविकरणान्तस्यैव षत्वविधायके सूत्रोपादानम्-ततः यदा श्ना-- तदा उपाधानकारलोपे, ‘श्नाऽभ्यस्तयोरातः’ (६-४-११२) इत्याकारलोपे षत्वे च विष्क- भ्नन् इति रूपम्।]]
10 (१-३-७८)
11 (८-३-७७)
12 [[४। ‘वेः स्कभ्नातेः--’ (८-३-७७) इत्यत्र क्रैयादिकस्यैव सूत्र उपादानात् तदन्तादे- वेमानि षत्वघटितानि रूपाणि। यदा तु सौवादिकात् स्कभ्नोतेः तृजादयो भवान्ति तदानीं विस्कम्भिता-त्री, इत्यादीनि षत्वरहितानि रूपाणि यथासम्भवमूह्यानि।]]
13 [[आ। ‘विष्कम्भितुं समर्थोऽपि नाचलद् ब्रह्मगौरवात्।।’ भ। का। ९। ७६।]]
14 [[५। उदित्त्वेन क्त्वायामिड्विकल्पनात् ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इति निष्ठायामिण्निषेधे प्राप्ते ‘ग्रसितस्कभित--’ (७-२-३४) इत्यत्र निपातनात् इडागमश्छन्दसि। लोके तु इट् न
\n\n विष्कब्ध इत्येव। अत्र उपधानकारलोपधत्वजश्त्वेषु रूपम्।]]
15 [पृष्ठम्१३८४+ २८]
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.