| YouTube Channel

सैन्धव (saindhava)

 
शब्दसागरः
English
सैन्धव
mfn.
 (-वः-वी-वं)
1. Produced or born in Sindh.
2. Marine, aquatic,
ocean or river-born.
m.
 (-वः) A horse, (bred in Sindhu.)
mn. (-वः-वं)
Rock-salt.
n.
 (-वं) In dramatic literature, musical expression of
disappointment with Prākrit words.
f.
 (-वी) One of the Rāginis.
E.
 सिन्धु a river, &c. अण्
aff.
Capeller Eng
English
सैन्धव॑
f.
 ई॑ belonging to the sea or to the Indus
m.
pl.
 the inhabitants of the country near the Indus,
m.
n.
 a kind of
rock-salt (found in this country).
Yates
English
सैन्धव (वः) 1.
m.
 A horse.
m.
n.
Rock salt.
f.
 (ई) A
Rāginī. a.
Marine, produced in
Sindh.
Spoken Sanskrit
English
सैन्धव saindhava
adj.
 relating to the sea
सैन्धव saindhava
adj.
 oceanic
सैन्धव saindhava
adj.
 belonging to or produced in or coming from the indus or Sindh
सैन्धव saindhava
adj.
 aquatic
सैन्धव saindhava
adj.
 marine
सैन्धव saindhava
m.
 king of Sindh
सैन्धव saindhava
m.
 horse
सैन्धव saindhava
m.
 any salt
सैन्धव saindhava
n.
 kind of rock-salt
सैन्धव saindhava
n.
 song in Prakrit
Wilson
English
सैन्धव
mfn.
 (-वः-वी-वं)
1 Produced or born in Sindh.
2 Marine, aquatic, ocean or river-born.
m.
 (-वः) A horse.
mn.
(-वः-वं) Rock salt.
n.
 (-वं) In dramatic literature, musical
expression of disappointment with Prākṛta words.
f.
 (-वी) One of the
Rāgiṇīs.
E.
 सिन्धु a river, &c., अण्
aff.
Apte
English
सैन्धव [saindhava],
a.
 (-वी
f.
 ) सिन्धुनदीसमीपे देशे भवः अण्]
Produced or born in the Sindhu-territory.
Belonging to the Indus.
River-born.
Belonging to the sea, oceanic, marine.
वः A horse, especially one bred inSindhu
दीर्घग्रीवा मुखालम्बमेहनाः पृथुलोचनाः । महान्तस्तनुरोमाणो वलिनः सैन्धवा हयाः ॥ 'com.
Mb.
 * 7.23.24
जिनोक्तिषु श्राद्ध- तयैव सैन्धवाः
N.*
 1.71
धावद्भिरसिधाराभिः शकलीकृतसैन्धवाः Śiva B.22.33.
N.
 of a sage.
N.
 of a country.
N.
 of Jayadratha, the king of Sindh
क्रोधादुक्तं सैन्धवे चार्जुनेन
Mb.
 * 1.1.192. -वः, -वम् A kind of rock-salt.-वाः
m.
pl.
The people inhabiting the Sindhu territory.
(In drama) A kind of Prākṛit song.Comp. -घनः a lump of salt. -शिला a kind of rock or fossil salt.
Apte 1890
English
सैंधव a. (वी f.) [सिंधुनदसिमीपे देशे भवः अण्] 1 Produced or born in the Sindhu-territory.
2 Belonging to the Indus.
3 River-born.
4 Belonging to the sea, oceanic, marine.
वः 1 A horse, especially one bred in Sindhu
N. 1. 71.
2 N. of a sage.
3 N. of a country.
वः,
वं A kind of rock-salt.
वाः m. pl. The people inhabiting the Sindhu territory.
Comp.
घनः a lump of salt.
शिला a kind of rock or fossil salt.
Monier Williams Cologne
English
सैन्धव॑ mf(ई)n. (fr. सिन्धु) relating to the sea, oceanic, marine, aquatic,
Buddh.
belonging to or produced in or coming from the Indus or Sindh,
TS.
&c.
&c.
सैन्धव॑
m.
 a king of Sindh,
MBh.
Mudr.
BhP.
a horse (partic. one bred in S°),
L.
N.
 of a teacher,
Cat.
(pl. ) the inhabitants of S°,
AV.
 Pariś.
MBh.
&c.
N.
 of a partic. school founded by Saindhavāyana,
VP.
सैन्धव॑
m.
n.
 a kind of rock-salt (found in Sindh), any salt,
ŚBr.
VarBṛS.
Suśr.
सैन्धव (अम्),
n.
 (in dram. ) a song in Prākṛt (accompanied with music expressive of a lover's disgust on being deserted by a loved woman),
Sāh.
Monier Williams 1872
English
सैन्धव सैन्धव, अस्, ई, अम् (fr. सिन्धु), pro-
duced or born in Sindh or in the country near the
Indus
belonging to the Indus
river-born
belong-
ing to the sea, oceanic, marine, aquatic
(अस्), m. a
horse (particular one bred in Sindh)
N. of a Muni
of a family
of a country
(अस्, अम्), m. n. a kind
of rock-salt (found in the country near the Indus)
(ई), f., N. of one of the Rāgiṇīs or personified
musical scales
(अम्), n. (in dramatic literature) a
kind of song in Prākṛt words accompanied with
music expressive of disappointment in the keeping
of an assignation
(आस्), m. pl. the people inhabit-
ing Sindh or the country near the Indus.
—सैन्-
धव-घन, अस्, m. a lump of salt.
—सैन्धव-
शिला, f. ‘Sindh-rock, ’ a kind of rock or fossil-salt.
—सैन्धवारण्य (°व-अर्°), अस्, अम्, m. n. the
jungly district of Sindhu or the Indus.
Macdonell
English
सैन्धव saindhav-á,
a.
 (í) relating to the sea 🞄(sindhu), marine, maritime
belonging to or 🞄coming from the Indus or Sindh
m.
 inhabitants 🞄of Sindh (pl. )
prince of Sindh
horse 🞄bred in Sindh
m.
n.
 rock-salt (abounding in 🞄Sindh): -ka,
a.
 belonging to the people of 🞄Sindh
-khilyá,
m.
 lump of salt (Br.)
-śilāśakala,
n.
 piece of rock-salt.
Benfey
English
सैन्धव सैन्धव, i. e. सिन्धु + अ,
I.
adj.
1. Marine.
2. Produced or born
in Sindh, Johns. Sel. 96, 73.
II.
m.
and
n.
 Rock-salt.
III.
m.
1. A horse.
2. pl. The people of the country along
the Indus, Draup. 6, 6.
Apte Hindi
Hindi
सैन्धव
वि* - सिन्धुनदीसमीपे देशे भवः अण
सिन्धु प्रदेश में उत्पन्न या पैदा हुआ
सैन्धव
वि* - सिन्धुनदीसमीपे देशे भवः अण
सिन्धु नदी संबन्धी
सैन्धव
वि* - सिन्धुनदीसमीपे देशे भवः अण
नदी में उत्पन्न
सैन्धव
वि* - सिन्धुनदीसमीपे देशे भवः अण
"समुद्र संबन्धी, सागर सम्बन्धी, सामुद्रिक"
सैन्धवः
पुं*
 - सिन्धुनदीसमीपे देशे भवः अण
"घोड़ा, विशेषतः वह जो सिंधु देश में पला हो"
सैन्धवः
पुं*
 - सिन्धुनदीसमीपे देशे भवः अण
एक ऋषि का नाम
सैन्धवः
पुं*
 - -
एक प्रकार का सेंधा नमक
सैन्धवम्
नपुं*
 - -
एक प्रकार का सेंधा नमक
L R Vaidya
English
sEMDava {% (I) a. (f. वी) %} 1. Produced or born in the Sindhu district
2. river-born
3. belonging to the sea, oceanic, marine.
sEMDava {% (II) m. %} 1. A horse, (bred in Sindhu)
2. name of a sage
3. of a country.
sEMDava {% (III) m.n. %} A kind of rock-salt.
sEMDava {% (IV) m. pl. %} The people of the Sindhu country.
Bopp
Latin
सैन्धव m. (a सिन्धु nom. regionis s. अ) Sindhuensis. DR.
6. 6.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
saindhava, m. (or nt., doubtless = sindhava, q.v.), a musical instrument, prob. a kind of drum: mṛdaṅgam āliṅga-saindhavāṃ paṇavāṃ Mv 〔iii.82.3〕 (vs).
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 समुद्रिय, समुद्रज, सामुद्र, सागर, सामुद्रिक, अब्धिज, सैन्धव, जलोद्भव, जलधिसम्भव, सिन्धुक
adjective
समुद्रात् उत्पन्नः।
"सः शङ्खाः मौक्तिकाः इत्येतेषां समुद्रियाणां वस्तूनां व्यापारं करोति।"
Synonyms:
 सैन्धव
adjective
सिन्धप्रदेशसम्बन्धी।
"नैके सैन्धवाः जनाः भारतपाकिस्तानयोः विभाजने भारतम् आगताः।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
रुमा लवणखानिः स्यात्समुद्रं लवणं हि यत् ।
तदक्षीवं वशिरश्च सैन्धवं तु नदीभवम् ॥ ९४१ ॥
माणिमन्थं शीतशिवं रौमकं तु रुमाभवम् ।
वसुकं वस्तूकं तच्च विडपाक्ये तु कृत्रिमे ॥ ९४२ ॥
-wordlist-
रुमा (स्त्री), लवणखानि (स्त्री), सामुद्र (क्ली), लवण (क्ली), अक्षीव (क्ली), वशिर (पुं), सैन्धव (क्ली), नदीभव (क्ली), माणिमन्थ (क्ली), शीतशिव (क्ली), रौमक (क्ली), रुमाभव (क्ली), वसुक (क्ली), वस्तूक (क्ली), विड (क्ली), पाक्य (क्ली)
--source--
आजानेयः कुलीनः स्यात्तत्तद्देशास्तु सैन्धवाः ॥ १२३४ ॥
वनायुजाः पारसीकाः काम्बोजा बाल्हिकादयः ।
-wordlist-
आजानेय (पुं), कुलीन (पुं), सैन्धव (पुं), वनायुज (पुं), पारसीक (पुं), काम्बोज (पुं), बाल्हिक (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
सैन्धव
सैन्धव, सिन्धुपारज
काम्बोजा वाह्लिकाः प्रोक्ताः सैन्धवाः सिन्धुपारजाः ॥ ४३९ ॥
verse 2.1.1.439
page 0050
सिन्धूत्थ
सिन्धूत्थ, माणिमन्थ, सैन्धव, लवणोत्तम
सिन्धूत्थं माणिमन्थं च सैन्धवं लवणोत्तमम् ।
verse 2.1.1.614
page 0069
Mahabharata
English
Saindhava^1 (“king of the Sindhus”) = Jayadratha: I, †190, †191, †196, 7001 (Jº)
II, 1267 (Jº, C. has by error Drayadrathaḥ)
III, 15637, 15716 (rājā, adj.?), 15719, 15758, 15760 (ºāpasadaḥ), 15762, 15768, 15770, 15771, 15775, 16610 (all. to Draupadīharaṇap.), †17219 (all. to Jayadrathavimokshaṇap.)
IV, 164 (all. to Draupadīharaṇap. and Jayadrathavimokshaṇap.), 526 (all. to Draupadīharaṇap.)
V, 2246 (Jº), 2504, 3403, 4824 (Jº), 5274 (Jº), 5708 (Sātyaki is pitted against Jayadratha), 7608 (Jº)
VI, 1723 (Jº), 2141 (pl.? ºpramukhaiḥ), 2452 (Jº), †2648 (ºBāhlikau), 3138, 3164, †3761 (ºādīn rājñaḥ), 4092 (all. to Draupadīharaṇap.), 4195, 4501, 4545, 5050 (Jº), 5240 (Jº), 5244, 5250, 5253, 5256, 5258, 5277 (rājā, adj.?), 5292 (Jº), 5309 (Jº), 5417 (rājā, adj.?), 5418, 5419, 5583 (Jº)
VII, 179, 558, 1073, 1075, 1723, 1749, 1750, 1762, 1779, 1780, 1781, 1782, 1853, 1865, 2007, 2615, 2631, 2632, 2633, 2646 (rājā, adj.?), 2649, 2653 (sa-Sºāḥ, only B.), 2665 (rājā, adj.?), 2687, 2692, 2694, 2696, 2723, 2725, 2789, 2831, 2833, 2837, 2973, 2994, 3002, 3006, 3015 (ºsya niveśane), 3101, 3426, 3538, 3539, 3541, 3668, 3699, 3701, 3754, 3756, 3778, 3796, 3797, 3884, 3922, 3965, 4170, 4213 (pl.?, ºānīkaṃ), 4253, 4255, 4303, 4323, 4367, 4467, 4713, 4865, 5133, 5150, 5246, 5264, 5311, 5325, 5326, 5331, 5332, 5333, 5395, 5820, 5822, 5870, 5871, 5948, 6005, 6063, 6068, 6075, 6082, 6084, 6094, 6097, 6099, 6104, 6106, 6114, 6143, 6201 (pl.? ºābhimukhaṃ), 6207, 6211, 6215, 6216, 6228, 6257, 6258 (Vṛddhakshatraḥ Sºsya pitā), 6259, 6274, 6275, 6286 (slain by Arjuna), 6290, 6293, 6295 (nṛpaṃ, adj.?), 6297 (nihate), 6298 (nihataṃ), 6324 (do.), 6334 (nipātite), 6451 (hate), 6456 (nihataḥ), 6494 (nihate), 6499, 6550, 6557 (ahanyata), 6576 (hatrā Sºṃ), 6578, 6592 (nihataḥ), 6616 (ºsya vadhaṃ), 6648 (ºṃ hatrā), 7737, 8281 (sa-º), 8307 (ºsya, sc. vadhāt), 8335, 8339, 8342, 9227
VIII, 3647, 3682 (nihataḥ…Sºo rājā)
IX, 3614 (Jº)
X, 137, 524
XI, 736
XII, 501 (all. to Draupadīharaṇap.)
XIV, 324 (do.), 1497 (ºsya vadhopāyaḥ, all. to Jayadrathavadhap.), 2229 (hantāraṃ Sºsya, i.e. Arjuna)
XV, 361 (ºāpasadasya, sc. śrāddhaṃ).
Saindhava^2 (do.) = Vṛddhakshatra: VII, 1747 (ºsya putraḥ…Jayadrathaḥ).
Saindhava^3, pl. (ºāḥ), a people = Sindhu, pl. § 342 (Indralokābhigamanap.): III, 51, 1991 (had been present at the rājasūya of Yudhishṭhira).--§ 522 (Draupadīharaṇap.)
III, 271, 15722 (ºdhrajinīmukhe, i.e. the followers of Jayadratha), 15743, 15751 (ºsainikān).--§ 568 (Vidulāputraśāsana): V, 134, 4570 (ºkanyānām avasannaḥ, sc. Sañjaya^4), 135, 4601 (sarva-Sºān, Sañjaya had been defeated by the S.).--§ 584 (Bhīshmavadhap.): VI, 81, 3532 (only C., follow Somadatta).--§ 599 (Jayadrathavadhap.): VII, 111, 4266 (º-Pauravāḥ).--§ 600 (Ghaṭotkacavadhap.): VII, 179, †8159 (applauded Karṇa).--§ 608 (Karṇap.): VIII, 56, 2762.--§ 785 (Anugītāp.): XIV, 77, 2221, 2242, 2248 (yodhāḥ), 2249, 2250
78, 2254 (yodhāḥ), 2262, 2266, 2269 (nṛpāḥ, adj.?), 2298 (recollecting the slaughter of Jayadratha, the S. fought with Arjuna, but were defeated).
Saindhava^4, adj. (“belonging to or originating from [the country of]
the Sindhus”). § 522 (Draupadīharaṇap.): III, 269, †15672 (vājibhiḥ).--§ 525 (Rāmopākhyānap.): III, 273, 15867 (balaṃ, i.e. the army of Jayadratha).-§ 561 (Yānasandhip.): V, 47, 1804 (sādhuvāhibhiḥ).--§ 589 (Droṇābhishekap.): VII, 9, 276 (sādhuvāhinaḥ).--§ 592 (Saṃśaptakavadhap.): VII, 23, 973 (hayottamāḥ)
26, 1171 (aśvān).--§ 593 (Abhimanyuvadhap.): VII, 43, 1764 (aśvāḥ).--§ 598 (Jayadrathavadhap.): VII, 87, 3104 (hayāḥ).--§ 599 (do.): VII, 104, 3898 (hayottamāḥ)
112, 4358 (vājinaḥ)
116, 4635 (vāhān)
140, †5837 (sadaśvāḥ). --§ 600 (Ghaṭotkacavadhap.): VII, 162, 7226 (turaṅgamān)
173, 7786 (sādhuvāhinaḥ).--§ 604 (Karṇap.): VIII, 7, †200 (sc. aśvaiḥ?).--§ 611 (Śalyap.): IX, 8, 389 (sc. aśvāu).
पुराणम्
English
सैन्धव १ / SAINDHAVA I. A disciple of the hermit śaunaka. (See under guruparamparā).
सैन्धव २ / SAINDHAVA II. Mention is made in mahābhārata, Vana Parva, Chapter 51, Verse 25, that the inhabitants of the kingdom of sindhu were called Saindhavas.
Vedic Reference
English
Saindhava, ‘coming from the Indus, ’ is a term applied to
water in the Taittirīya Saṃhitā, ^1 to Guggulu in the Atharva-
veda, ^2 to a horse in the Śatapatha, Brāhmaṇa, ^3 and to salt in
the same text.^4
1) vii. 4, 13, 1.
2) xix. 38, 2.
3) xi. 5, 5, 12
Bṛhadāraṇyaka Upani-
ṣad, vi. 2, 13 (Mādhyaṃdina = vi. 1,
13 Kāṇva).
4) Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad, ii. 4, 12
(°khilya)
iv. 5, 13 (°ghana).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सैन्धवं,
क्ली,
पुं,
 (सिन्दौ समुद्रतीरे सिन्धुदेशे वाभवम् । सिन्धु + “अणञौ च ।” ४ । ३ । ३३ । इतिअण् ।) लवणविशेषः । स तु सिन्धुनद्युपलक्षित-देशोद्भवः । तत्पर्य्यायः । शीतशिवम् २ माणि-मन्थम् ३ सिन्धुजम् ४ । इत्यमरः । २ । ९ । ४२ ॥
वशिरम् ५ सिन्धुदेशजम् ६ माणिबन्धम् ७ ।इति जटाधरः ॥
शितशिवम् ८ । इति शब्द-रत्रावली ॥
नादेयम् ९ शिवम् १० सिद्धम् ११शिवात्मजम् १२ पथ्यम् १३ । अस्य गुणाः ।“सैन्धवं लवणं वृष्यं चक्षुष्यं दीपनं रुचि ।पूतं स्वादु त्रिदोषघ्नं व्रणदोषविबन्धजित् ॥
सैन्धवं द्विविधं ज्ञेयं सितं रक्तमिति क्रमात् ॥
रसवीर्य्यविपाकेषु गुणाढ्यं कथितं सितम् ॥
”इति राजनिर्घण्टः ॥
अपि च ।“सैन्धवं लवणं स्वादु दीपनं पाचनं तघु ।स्निग्धं रुच्यं हिमं वृष्यं सूक्ष्मनेत्रं त्रिदोषहृत् ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
किञ्च ।“सैन्धवं दोषजिद्वृष्यं चक्षुष्यमविदाहि च ।अग्निसन्दीपनं स्निग्धं रोचनं मधुरं लघु ॥
”इति राजवल्लभः ॥
तत्तु हविष्यान्नम् । यथा, स्मृतिः ।“लवणे सेन्धवसामुद्रे गव्ये च दधिसर्पिषी ।”इति हविष्यान्नगणने तिथ्यादितत्त्वम् ॥
सैन्धवः,
पुं,
 (सिन्धुरभिजनोऽस्येति । सिन्धु +“सिन्धुतक्षशिलादिभ्योऽणञौ ।” ४ । ३ । ९३ । इतिअण् ।) घोटकः । स तु सिन्धोरदूरभवः ।विकारसंघेति अदूरभवार्थे ष्णः । इत्यमर-भरतौ । २ । ८ । ४४ । (यथा, भागवते । ९ । १ । २३ ।“स एकदा महाराज ! विचरन् मृगयां वने ।वृतः कतिपयामात्यैरश्वमारुह्य सैन्धवम् ॥
”सिन्धुदेशाधिपतिः । जयद्रथः । यथा, महा-भारते । १ । १ । १९६ ।“यदा द्रोणः कृतवर्म्मा कृपश्चकर्णो द्रौणिर्भद्रराजश्च शूरः ।अमर्षयन् सैन्धवं वध्यमानंतदा नाशंसे विजयाय सञ्जय ॥
”सिन्धुदेशोत्पन्नमात्रे । यथा, तत्रैव । ३ । ५१ ।२४“हारहूनांश्च चीनांश्च तुखारान् सैन्धवांस्तथा ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
सैन्धव
न०
 सिन्धनदीसमीपे देशे भवम् अण् । १ सवणमदेअमरः “सैन्धवं लवणं स्वादु दीपनं पाचनं लघस्निग्धं रुच्यं हिमं वृव्यं सूक्ष्मं नेत्र्यं त्रिदोषहृत्"भावप्र० । सिन्धोरदूरभवः अण् । २ घोटकभेदे पुं स्त्री०अमरः तस्य समुद्रसमीपस्थसिन्धुदेशस्यारव्यदेशाद्भात्वास्तथात्वम् । स्त्रियां ङीष् ।
Capeller
German
सैन्धव॑,
f.
 ई॑ vom Meere o. vom Indus
kommend
m.
 Pl. die Anwohner des I.,
m.
n.
 Steinsalz.
Burnouf
French
सैन्धव सैन्धव a. (सिन्धु) fluvial
marin
de
l'Indus.
de l'Indus. -- S.
m.
 habitant des bords de l'Indus.
Cheval. -- S.
m.
n.
 sel marin. -- S.
f.
 [ई] une des Rāgiṇīs.
सैन्धवक a. mms.
Stchoupak
French
सैन्धव-
-ई- a. relatif à l'Indus, aux Sindhu, au Sindh
m.
 roi
des Sindhu (not. Jayadratha)
pl.
 habitants du Sindh (= Sindhu)
m.
 nt. sel
gemme (de l'Indus)
-क- a. id.
-आयन-
m.
 patron. d'un Ṛṣi.
सैन्धवारण्य- nt.
n.
 d'une forêt du Sindh.