| YouTube Channel

सेनापति (senApati)

 
शब्दसागरः
English
सेनापति
m.
 (-तिः)
1. A general, the commander of an army.
2.
KĀRTIKEYA.
E.
 सेना an army and पति master.
Capeller Eng
English
सेनापति
m.
 chief of an army, general.
Yates
English
सेना-पति (तिः) 2.
m.
 Idem.
Spoken Sanskrit
English
सेनापति senApati
m.
 commander
शास् zAs
f.
 commander
चमूपति camUpati
m.
 commander
उपनाय upanAya
m.
 commander
मुख्य mukhya
m.
 commander
शासितृ zAsitR
m.
 commander
अधिप adhipa
m.
 commander
अञ्जि aJji
m.
 commander
पृतनानी pRtanAnI
m.
 commander
पृतनापति pRtanApati
m.
 commander
बलपति balapati
m.
 commander
शास zAsa
m.
 commander
शास्तृ zAstR
m.
 commander
साङ्ग्रामिक sAGgrAmika
m.
 commander
सव sava
m.
 commander
सैन्याधिपति sainyAdhipati
m.
 commander
सैन्याध्यक्ष sainyAdhyakSa
m.
 commander
सेनानी senAnI
m.
 commander
स्वामिन् svAmin
m.
 commander
सेनाध्यक्ष senAdhyakSa
n.
 commander [ milit. ]
सेनापति senApati
m.
 commander
सेनापति senApati
m.
 commander of an army
सेनापति senApati
m.
 general of the army
सेनापति senApati
m.
 commandant [ milit. ]
सेनापति senApati
m.
 general of an army
सेनापति senApati
m.
 commandant [ milit. ]
सेनाध्यक्ष senAdhyakSa
n.
 commandant [ milit. ]
दुर्गपाल durgapAla
m.
 commandant or governor of a fortress
Wilson
English
सेनापति
m.
 (-तिः)
1 A general, the commander of an army.
2 KĀRTTIKEYA.
E.
 सेना an army, and पति master.
Monier Williams Cologne
English
सेना—पति
m.
 the general of an a°,
AitBr.
&c.
&c.
N.
 of Kārttikeya,
L.
of Śiva,
MBh.
of a son of Dhṛta-rāṣṭra, ib.
Apte Hindi
Hindi
सेनापतिः
पुं*
 सेना-पतिः -
सेना का नायक
सेनापतिः
पुं*
 सेना-पतिः -
कार्तिकेय का नाम
L R Vaidya
English
senA-pati {% m. %} 1. a general
2. a name of Kārtikeya.
Indian Epigraphical Glossary
English
Senāpati (IE 8-3), leader of forces
mentioned separately
along with Bal-ādhyakṣa
probably, a subordinate of the latter
the military governor of a district, according to some
(HD)
commander-in-chief (ASLV), also called Sarva-sainy-
ādhikārin and Dalavāya, i. e. the chief officer in charge of the
military department. See Bṛhaspati quoted by Viśvarūpa on
Yājñavalkyasmṛti, I. 307
Ind. Ant., Vol. XV, p. 187. Puṣya-
mitra, the founder of the Śuṅga dynasty, was called Senāpati
even after his accession to the Maurya throne. See Sen-ādhipa,
etc.
cf. also Anusenāpati (EI 18).
(IE 8-3), sometimes called Mahāpradhāna, Bāhattara-
niyogādhiṣṭhāyaka, Paṭṭa-sāhan-ādhipati, etc., additionally.
Mahabharata
English
Senāpati^1, a son of Dhṛtarāshṭra. § 130 (Aṃśāvat.): I, 67, 2732.--§ 581 (Bhīshmavadhap.): VI, 64, 2837, 2841 (slain by Bhīmasena). Cf. Senānī^1.
Senāpati^2 = Śiva (1000 names^2).
पुराणम्
English
सेनानी / SENĀNĪ (senāpati). One of the hundred sons of dhṛtarāṣṭra. He was killed by Bhīmasena in the battle of bhārata. (M.B. bhīṣma parva, Chapter 54, Verse 32).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सेनापतिः,
पुं,
 (सेनायाः पतिः ।) कार्त्तिकेयः ।(क्वचित् वाच्यलिङ्गेऽपि दृश्यते । यथा, महा-निर्व्वाणतन्त्रे १ । १४ ।“किमुच्यते महाप्राज्ञे कथ्यतां प्राणवल्लभे ।यदकथ्यं गणेशेऽपि स्कन्दे सेनापतावपि ॥
”)अनीकाधिपतिः । इति मेदिनी ॥
अस्यपर्य्यायः । सेनानीः २ वाहिनीपतिः ३ । इत्य-मरः । २ । ८ । ६२ ॥
सेनापतिलक्षणं यथा, --“कुलीनः शीलसम्पन्नो धनुर्व्वेदविशारदः ।हस्तिशिक्षाश्वशिक्षासु कुशलः श्लक्ष्णभाषणः ॥
निमित्ते शकुनज्ञाने वेत्ता चैव चिकित्सिते ।कृतज्ञः कर्म्मणां शूरस्तथा क्लेशसहो ऋजुः ॥
व्यूहतत्त्वविधानज्ञः फल्गुसारविशेषवित् ।राज्ञा सेनापपिः कार्य्यो ब्राह्मणः क्षत्त्रियो-ऽथवा ॥
”इति मात्स्ये राजधर्म्मे । २१५ । ८ -- १० ॥
सेनापतौ वर्णनीयानि यथा, --“सेनापतिर्ज्जितावासः स्वामिभक्तः सुधीरभीः ।अभ्यासी वाहने शस्त्रे शास्त्रे च विजयी रणे ॥
”इति कविकल्पलतायाम् १ स्तवके वर्ण्यस्थिति-र्नाम ३ कुसुमम् ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
सेनापति
पु०
 ६ त० । १ कार्त्तिकेये २ मैन्याध्यक्षे च मेदि० ।“कुलीनः शीलसम्पन्नो धनुर्वंदविशारदः । हस्ति-शिक्षाश्वशिक्षासु कुशलः श्लक्ष्णभषिता । निमित्ते शकुनेज्ञाता वेत्ता चैव चिकितसिते । कृतज्ञः कर्मणां शूरस्तथाक्लेशसह ऋजुः । व्यूहतत्त्वविधानज्ञः फल्गुसार-विशेषवित् । राज्ञा सेनापतिः कार्यो ब्राह्मणः क्षत्रियो-ऽथ वा” मत्स्यपु० १८९ अ० ।
Capeller
German
सेनापति
m.
 dass
Abstr.
°त्व
n.