| YouTube Channel

सेतुः (setuH)

 
Apte
English
सेतुः [sētuḥ], [सि-तुन्
Uṇ.*
 1.69]
A ridge of earth, mound, bank, causeway, dam
नलिनीं क्षतसेतुबन्धनो जलसंघात इवासि विद्रुतः
Ku.*
 4.6
R.*
 16.2.
A bridge in general
वैदेहि पश्या मलयाद्विभक्तं मत्सेतुना फेनिलमम्बुराशिम्
R.*
 13.2
सैन्यैर्बद्धद्विरदसेतुभिः 4.38
12.7
Ku.*
 7.53.
A landmark
ज्येष्ठे मासि नयेत् सीमां सुप्रकाशेषु सेतुषु
Ms.*
 8.245.
A defile, pass, a narrow mountain-road.
A boundary, limit.
A barrier, limitation, obstruction of any kind
दुष्येयुः सर्ववर्णाश्च भिद्येरन् सर्वसेतवः Subhāṣ.
A fixed rule or law, an established institution
सूचकाः सेतुभेत्तारः ...... ते वै निरयगामिनः
Mb.
 * 13.23.66.
The sacred syllable om
मन्त्राणां प्रणवः सेतुस्तत्सेतुः प्रणवः स्मृतः । स्रवत्यनोङ्कृतं पूर्वं परस्ताच्च विदीर्यते ॥ Kālikā
P.
A reservoir or a lake
सहोदकं आहार्योदकं वा सेतुं बन्धयेत् Kau.
A.
 2.1.
A bond, fetter.
An explanatory commentary.
Comp.
 बन्धः the forming or construction of a bridge, cause-way
&c.
Kau.
A.
 2.1
वयोगते किं वनिता- विलासो जले गते किं खलु सेतुबन्धः Subhāṣ.
Ku.*
 4.6.
the ridge of rocks extending from the southern extremity of the Coromandel coast towards Ceylon (said to have been built for Rāma's passage to Laṅkā by Nala and the other monkeys)
Bhāg.*
 7.14.31.
any bridge or cause-way. -भेदिन्
a.
breaking down barriers.
removing obstructions. (m. )
N.
 of a tree (दन्ती).
Apte 1890
English
सेतुः [सि तुन् Uṇ. 1. 69] 1 A ridge of earth, mound, bank, causeway, dam
नलिंनीं क्षतसेतुबंधनो जलसंघात इवासि विद्रुतः Ku. 4. 6, R. 16. 2.
2 A bridge in general
वैदेहि पश्यामलयाद्विभक्तं मत्सेतुना फेनिलमंबुराशिं R. 13. 2
सैन्यैर्बद्धद्विरदसेतुभिः 4. 38, 12. 70
Ku. 7. 53.
3 A land-mark
Ms. 8. 245.
4 A defile, pass, a narrow mountain-road.
5 A boundary, limit.
6 A barrier, limitation, obstruction of any kind
द्वष्येयुः सर्ववर्णाश्च मिद्येरन् सर्वसेतवः Subhāṣ.
7 A fixed rule or law, an established institution.
8 The sacred syllable om
मंत्राणां प्रणवः सेतुस्तत्सेतुः प्रणवः स्मृतः । स्रवत्यनोंकृतं पूर्वं परस्ताच्च विदीर्यते Kālikā P.
Comp.
बंधः {1} the forming or construction of a bridge, cause-way &c.
वयोगते किं वनिताविलासो जले गते किं खलु सेतुबंधः Subhāṣ.
Ku. 4. 6. {2} the ridge of rocks extending from the southern extremity of the Coromandel coast towards Ceylon (said to have been built for Rāma's passage to Laṅkā by Nala and the other monkeys). {3} any bridge or cause-way.
भेदिन् a. {1} breaking down barriers. {2} removing obstructions. (
m.) N. of a tree (दंती).
Apte Hindi
Hindi
सेतुः
पुं*
 - सि + तुन्
"मिट्टी का टीला, मेंड, किनारा, ऊँचा मार्ग, बांध"
सेतुः
पुं*
 - सि + तुन्
पुल
सेतुः
पुं*
 - सि + तुन्
"सीमाचिह्न, मेंड"
सेतुः
पुं*
 - सि + तुन्
"संकुचित मार्ग, दर्रा, संकीर्ण गिरिपथ"
सेतुः
पुं*
 - सि + तुन्
"हद, सीमा"
सेतुः
पुं*
 - सि + तुन्
"जंगला, परिसीमा, किसीप्रकार का अवरोध"
सेतुः
पुं*
 - सि + तुन्
"निश्चित नियम या विधि, सर्वसम्मत प्रथा"
सेतुः
पुं*
 - सि + तुन्
‘ओम्’ पुनीत अक्षर
सेतुः
पुं*
 - सि+तुन्
"जलाशय, सरोवर"
सेतुः
पुं*
 - सि+तुन्
व्याख्यापरक भाष्य
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 सेतुः, सेतुबन्धः, जलबन्धकः, धरणम्, पिण्डनः, आलिः
noun
नद्यादीषु जलबन्धनार्थे विनिर्मिता भित्तिसदृशी रचना।
"नद्यां सेतोः बन्धनं कृत्वा विद्युत् निर्मीयते।"
Synonyms:
 सेतुः, पिण्डलः, पिण्डिलः, संवरः, सम्बरः
noun
नद्यादयः जलप्रवाहान् वाहनेन पद्भ्यां वा उल्लङ्घनार्थे लोहकाष्ठरञ्ज्वादिभिः विनिर्मितं शिल्पम्।
"नद्यां स्थाने स्थाने नैके सेतवः बद्धाः।"
Tamil
Tamil
ஸேது: : வரப்பு, அணை, பாலம், எல்லை, பிரணவ மந்திரம்- ஓம்.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: सेतुः
Root: सेतु
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ dam
⇒ dike
⇒ bond
⇒ bank
⇒ mound
⇒ limit
⇒ bridge
⇒ fetter
⇒ binding
⇒ landmark
⇒ causeway
⇒ boundary
⇒ fixed rule
⇒ rAma's bridge
⇒ ridge of earth
⇒ explanatory commentary
⇒ established institution
⇒ who or what binds or fetters
⇒ praNava or sacred syllable Om
⇒ help to the understanding of a text
⇒ any raised piece of ground separating fields
⇒ sacred garlic pear tree [Crataeva Roxburghii - Bot.]
Shloka(s):
2|1|14|1 ► पर्यन्तभूः परिसरः सेतुरालौ स्त्रियां पुमान्। (भूमिवर्गः)
3|3|57|2 ► सेतौ च वरणो वेणी नदीभेदे कचोच्चये। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|1|14|1 ⇢ सेतुः (सेतु) (पुं) ⇒ dam, dike, bond, bank, mound, limit, bridge, fetter, binding, landmark, causeway, boundary, fixed rule, rAma's bridge, ridge of earth, explanatory commentary, established institution, who or what binds or fetters, praNava or sacred syllable Om, help to the understanding of a text, any raised piece of ground separating fields, sacred garlic pear tree [Crataeva Roxburghii - Bot.]
➠ 2|1|14|1 ⇢ आलिः (आलि) (स्त्री) ⇒ idle, pure, honest, secure, useless, unmeaning, woman's female friend
➠ 2|1|14|1 ⇢ आलिः (आलि) (पुं) ⇒ idle, pure, honest, secure, useless, unmeaning, woman's female friend
➠ 3|3|57|2 ⇢ वरणः (वरण) (पुं) ⇒ mound, camel, bridge, rampart, any tree, causeway, kind of ornament or decoration on a bow, sacred texts recited at the choice of a priest, particular magical formula recited over weapons, sacred garlic pear tree [Crataeva Roxburghii - Bot.]
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ स्थानम्
जातिः ➡ मानवनिर्मितिः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सेतुः,
पुं,
 (सिनोति बध्नाति जलमिति । सि ञबन्धने + “सितनिगमिमसीति ।” उणा ० १ ।७० । इति तुन् । क्षेत्रादेरालिः । इत्यमरः ।२ । १ । १४ ॥
तत्पर्य्यायः । आली २ । इतिभरतः ॥
पूरणः ३ पिण्डलः ४ । इति हारा-वली ॥
पङ्कारः ५ जङ्गालः ६ सञ्चरः ७ । इतिजटाधरः ॥
पिण्डिलः ८ । इति शब्दरत्नावली ॥
धरणः ९ । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
* ॥
तद्दानादि-फलं यथा, --“सेतुप्रदानादिन्द्रस्य लोकमाप्नोति मानवः ।प्रपाप्रदानाद्वरुणलो कमाप्नोत्यसंशयम् ॥
संक्रमाणान्तु यः कर्त्ता स स्वर्गं तरते नरः ।खर्गलोके च निवसेदिष्टकासेतुकृत् सदा ॥
”इति मठादिप्रतिष्ठातत्त्वम् ॥
* ॥
वरुणवृक्षः । इति मेदिनी राजनिर्घण्टश्च ॥
(अस्य पर्य्यायो गुणाश्च यथा, --“वरुणो वराणः सेतुस्तिक्तशाकोऽग्निदीपनः ।वरुणः पित्तलो भेदो श्लेष्मकृच्छ्राश्ममारुतान् ॥
निहन्ति गुल्भवातास्रक्रिमींश्चोष्णोऽग्निदीपनः ।कषायो मधुरस्तिक्तः कटुको रूक्षको लघुः ॥
”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥
)प्रणवः । इति तन्त्रसारः ॥
अपि च ।“मन्त्राणां प्रणवः सेतुस्तत्सेतुः प्रणवः स्मृतः ।स्रवत्यनोंकृतं पूर्व्वं परस्ताच्च विशीर्य्यते ॥
नमस्कारो महामन्त्रो देव इत्युच्यते सुरैः ।द्विजातीनामयं मन्त्रः शूद्राणां सर्व्वकर्म्मणि ॥
अकारञ्चाप्युकारञ्च मकारञ्च प्रजापतिः ।वेदत्रयात् समुद्धृत्य प्रणवं निर्म्ममे पुरा ॥
स उदात्तो द्विजातीनां राज्ञां स्यादनुदात्तकः ।स्वरितश्चोरुजातानां मनसापि तथा स्मरेत् ॥
चतुर्द्दशस्वरो योऽसी सेतुरौकारसंज्ञकः ।स चानुस्वारचन्द्राभ्यां शूद्राणां सेतुरुच्यते ॥
निःसेतुञ्च यथा तोयं क्षणान्निम्नं प्रसर्पति ।मन्त्रस्तथैव निःसेतुः क्षणात् क्षरति यज्वनाम् ॥
तस्मात् सर्व्वेषु मन्त्रेषु चतुर्व्वर्णा द्विजादयः ।पार्श्वयोः सेतुमादाय जपकर्म्म समारभेत् ॥
शूद्राणामादिसेतुर्व्वा द्विसेतुर्व्वा यथेच्छतः ।द्वे सेतू वः समाख्याताः सर्व्वदैव द्विजातयः ॥
”इति कालिकापुराणे ५५ अध्यायः ॥