| YouTube Channel

सूर्यहृदय (sUryahRdaya)

 
शब्दसागरः
English
सूर्य्यहृदय
n.
 (-यं) Name of a hymn to the sun.
Monier Williams Cologne
English
सूर्य—हृदय
n.
N.
 of a hymn.
Apte Hindi
Hindi
सूर्यहृदयम्
नपुं*
 सूर्यहृदयम् -
सूर्य का एक स्तोत्र
L R Vaidya
English
sUrya-hfdaya {% n. %} name of a hymn to the sun.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
सूर्यहृदय stotra. Oudh XVII, 86. Poona 594.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सूर्य्यहृदयं,
क्ली,
 (सूर्य्यस्य हृदयमिव ।) सूर्य्यस्यस्तवविशेषः । यथा, --“अथोपतिष्ठे दादित्यमुदयन्तं समाहितः ।मन्त्रैस्तु विविधैः सौरैरृग्यजुःसामसम्भवैः ॥
उपस्थाय महायोगं देवदेवं दिवाकरम् ।कुर्व्वीत प्रणति भूमौ मूर्ध्ना नित्यञ्च मन्त्रतः ॥
ओँ खं खसोल्काय शान्ताय कारणत्रयहेतवे ।निवेदयामि चात्मानं नमस्ते ज्ञानरूपिणे ॥
क्वचित् पुस्तके खखोल्कायेति च पाठः ।नमस्ते घृणिने तुभ्यं सूर्य्याय ब्रह्मरूपिणे ।त्वमेव ब्रह्म परममापो ज्योती रसोऽमृतम् ॥
भूर्भुवः स्वस्त्वमोङ्कारः सर्व्वे रुद्राः सनातनाः ।पुरुषः सम्महोऽतस्त्वां प्रणमामि कपर्द्दिनम् ॥
त्वमेव विश्वं बहुधा जातं वै जायते च न ।नमो रुद्राय सूर्य्याय त्वामहं शरणं गतः ॥
प्रचेतसे नमस्तुभ्यमुमायाः पतये नमः ।नमो नमस्ते रुद्राय त्वामहं शरणं गतः ॥
हिरण्यबाहवे तुभ्यं हिरण्यपतये नमः ।अम्बिकापतये तुभ्यमुमायाः पतये नमः ॥
नमस्ते नीलकण्ठाय नमस्तुभ्यं पिनाकिने ।विलोहिताय भर्गाय सहस्राक्षाय ते नमः ॥
नमो हंसाय ते नित्यं आदित्याय नमोऽस्तु ते ।प्रपद्ये त्वां विरूपाक्ष महतं परमेश्वरम् ॥
हिरण्मये गृहे गुप्तमात्मानं सर्व्वदेहिनाम् ।नमस्यामि परं ज्योतिर्ब्रह्माणं त्वां परामृतम् ॥
विश्वं पशुपतिं भीमं नरनारीशरीरिणम् ।नमः सूर्य्याय रुद्राय भास्वते परमेष्ठिने ॥
उग्राय सर्व्वभक्षाय त्वां प्रपद्ये सदैव हि ॥
एतद्बै सूर्य्यहृदयं जप्त्वा स्तवमनुत्तमम् ।प्रातःकालेऽथ मध्याह्ने नमस्कुर्य्याद्दिवाकरम् ॥
इदं पुत्त्राय शिष्याय धार्म्मिकाय द्विजातये ।प्रदेयं सूर्य्य हृदयं ब्रह्मणा तु प्रदर्शितम् ॥
सर्व्वपापप्रशमनं वेदसारं समुद्धृतम् ।ब्राह्मणानां हितं पुण्यं ऋषिसङ्घैर्निषेवितम् ॥
यस्तु नित्यं पठेद्धीमान् प्रेक्षन्नादित्यमण्डलम् ।महापातकयुक्तोऽपि पूयते नात्र संशयः ॥
क्षयापस्मारकुष्ठाद्यै र्व्याधिभिः पीडितोऽपि सन्जप्त्वा शतगुणं स्तोत्रं स श्लाघ्यो भवति द्रुतम् ॥
भूतग्रहपिशाचातिबीजव्यसनकर्षिभिः ।स्तुवन् ध्यात्वा हरिं विप्रो मुच्यते महतो भयात् ॥
इति कूर्म्मपुराणे उपविभागे १७ अध्यायः ॥
गारुडे ५० अध्याये चैतद्द्रष्टव्यम् ॥
(भविष्यो-त्तरोक्तसूर्य्यहृदयन्तु बहुभिः समाद्रियते पठ्यतेच अतस्तत् सप्रक्रियमुच्यते । अथ आदित्यहृदय-प्रारम्भः । आचम्य देशकालौ संकीर्त्य ममा-रोग्यावाप्तये श्रीसवितासूर्य्यनारायणप्रीत्यर्थंद्वादशनमस्काराख्यं कर्म्म करिष्ये । अथ ध्यानम्“ध्येयः सदा सवितृमण्डलमध्यवर्त्तीनारायणः सरसिजासनसन्निविष्टः ।केयूरवान् मकरकुण्डलवान् किरीटीहारी हिरण्मयवपुर्धृ तशङ्खचक्रः ॥
एकचक्रो रथो यस्य दिव्यः कनकभूषितः ।स मे भवतु सुप्रीतः पद्महस्तो दिवाकरः ॥
”मित्राय नमः । रवये नमः । सूर्याय नमः ।भानवे नमः । खगाय नमः । पूष्णे नमः ।हिरण्यगर्भाय नमः । मरीचये नमः आदि-त्याय नमः । सवित्रे नमः । अर्काय नमः ।भास्कराय नमः ।“नमः सवित्रे जगदेकचक्षुषेजगत्प्रसूतिस्थितिनाशहेतवे ।त्रयीमयाय त्रिगुणात्मधारिणेविरिञ्चिनारायणशङ्करात्मने ॥
नमोऽस्तु सूर्य्याय सहस्ररश्मयेसहस्रशाखान्वितसम्भवात्मने ।सहस्रयोगोद्भवभावभागिनेसहस्रसङ्ख्यायुगधारिणे नमः ॥
आदित्यस्य नमस्कारं ये कुर्व्वन्ति दिने दिने ।जन्मान्तरसहस्रेषु दारिद्र्यं नोपर्जायते ॥
इति नमस्काराः ॥
शतानिक उवाच ।“कथमादित्यमुद्यन्तमुपतिष्ठे द्द्विजोत्तमः ।एतन्मे ब्रूहि विप्रे न्द्र प्रपद्ये शरणं तव ॥
सुमन्तुरुवाच ।इदमेव पुरा पृष्टः शंखचक्रगदाधरः ।प्रणम्य शिरसा देवमर्ज्जुनेन महात्मना ॥
कुरुक्षेत्रे महाराज निवृत्ते भारते रणे ।कृष्णनाथं समासाद्य प्रार्थयित्वाब्रवीदिदम् ॥
अर्ज्जुन उवाच ।ज्ञानञ्च धर्म्मशास्त्राणां गुह्माद्गुह्यतरं तथा ।मया कृष्ण परिज्ञातं वाङ्मयं सचरावरम् ॥
सूर्य्यस्तुतिमयं न्यासं वक्तुमर्हसि माधव ।भक्त्या पृच्छामि देवेश कथयस्व प्रसादतः ॥
सूर्य्यभक्तिं करिष्यामि कथं सूर्य्यं प्रपूजयेत् ॥
तदहं श्रोतुमिच्छामि त्वत्प्रसादेन यादव ॥
श्रीभगवानुवाच ।रुद्रादिदैवतैः सर्वैः पृष्टेन कथितं मया ।वक्ष्येऽहं सूर्य्यविन्यासं शृणु पाण्डव यत्नतः ॥
अस्माकं यत्त्वया पृष्टमेकचित्तो भवार्ज्जुन ।तदहं सम्प्रवक्ष्यामि आदिमध्यावसानकम् ॥
अर्ज्जुन उवाच ।नारायण सुरश्रेष्ठ पृच्छामि त्वां महायशाः ।कथमादित्यमुद्यन्तमुपतिष्ठेत् सनातनम् ॥
श्रीभगवानुवाच ।साधु पार्थ महाबाहो बुद्धिमानसि पाण्डव ।यन्मां पृच्छस्युपस्थानं तत् पवित्रं विभावसोः ॥
सर्व्वमङ्गलमाङ्गल्यं सर्व्वपापप्रणाशनम् ।सर्व्वरोगप्रशमनमायुर्व्वर्द्धनमुत्तमम् ॥
अमित्रदमनं पार्थ संग्रामे जयवर्द्धनम् ।वर्द्धनं धनपुत्त्राणामादित्यहृदयं शृणु ॥
यच्छ्रुत्वा सर्व्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः ।त्रिषु लोकेषु विख्यातं निःश्रेयसकरं परम् ॥
देवदेवं नमस्कृत्य प्रातरुत्थाय चार्ज्जुन ।विघ्नान्यनेकरूपाणि नश्यन्ति स्मरणादपि ॥
तस्मात् सर्व्वप्रयत्ने न सूर्य्य मावाहयेत् सदा ।आदित्यहृदयं नित्यं जाप्यं तच्छृणु पाण्डव ॥
यज्जपान्मुच्यते जन्तुर्दारिद्र्यादाशु दुस्तरात् ।लभते च महासिद्धिं कुष्ठव्याधिविनाशिनीम् ॥
अस्मिन् मन्त्रे ऋषिच्छन्दोदेवताशक्तिरेव च ।सर्व्वमेव महावाहो कथयामि तवाग्रतः ॥
मया ते गोपितं न्यासं सर्व्वशास्त्रप्रबोधितम् ।अथ ते कथयिष्यामि उत्तमं मन्त्रमेव च ॥
”ओँअस्य आदित्यहृदयस्तोत्रमन्त्रस्य । श्रीकृष्णऋषिः श्रीसूर्य्यात्मा त्रिभुवनेश्वरो देवता ।अनुष्टुप् छन्दः । हरितहयरथं दिवाकरंघृणिरिति बीजम् । ओँ नमो भगवते जित-वैश्वानरजातवेदसे इति शक्तिः । ओँ नमोभगवते आदित्याय नम इति कीलकम् ॥
ओँ अग्निगर्भदेवता इति मन्त्रः ॥
ओँ नमोभगवते तुभ्यमादित्याय नमो नमः । श्रीसूर्य्य-नारायणप्रीत्यर्थ जपे विनियोगः । अथ न्यासः ।ओँ ह्रां अङ्गुष्ठाभ्यां नमः । ओँ ह्रीं तर्ज्जनीभ्यांनमः । ओँ ह्रूं मध्यमाभ्यां नमः । ओँ ह्रैंअना-मिकाभ्यां नमः । ओँ ह्रौं कनिष्ठिकाभ्यां नमः ।ओँ ह्रः करतलकरपृष्ठाभ्यां नमः । ओँ ह्रांहृदयाय नमः । ओँ ह्रीं शिरसे स्वाहा । ओँह्रूंशिखायै वषट् । ओँ ह्रैं कवचाय हुम् । ओँह्रौंनेत्रत्रयाय वौषट् । ओँ ह्रः अस्त्राय फट् ।ओँ ह्रां ह्रीं ह्रूं ह्रैं ह्रौं ह्रः । इति दिग्बन्धः ॥
अथ ध्यानम् ।“भास्वद्रत्नाढ्यमौलिं स्फुरदधररुचा रञ्जितंचारुकेशंभास्वन्तं दिव्यतेजः करकमलयुतं स्वर्णवर्ण-प्रभाभिः ।विश्वाकाशावकाशग्रहपतिशिखरे भातियश्चोदयाद्रौसर्व्वानन्दप्रदाता हरिहरनमितः पातु मांविश्वचक्षुः ॥
पूर्व्वमष्टदलं पद्मं प्रणवादिप्रतिष्ठितम् ।मायाबीजं दलाष्टाग्रे यन्त्रमुद्धारयेदिति ॥
आदित्यं भास्करं भानुं रविं सूर्य्यं दिवाकरम् ।मार्त्तण्डं तपनं चेति दलेष्वष्टसु योजयेत् ॥
दीप्ता सूक्ष्मा जया भद्रा विभूतिर्व्विमला तथा ।अमोघा विद्युता चेति मध्ये श्रीः सर्व्वतोमुस्ती ॥
सर्व्वज्ञः सर्व्वगश्चैव सर्व्वकारणदेवता ।सर्व्वेशं सर्व्वहृदयं नमामि सर्व्वसाक्षिणम् ॥
सर्व्वात्मा सर्व्वकर्त्ता च सृष्टिजीवनपालकः ।हितः स्वर्गापवर्गश्च भास्करेश नमोऽस्तु ते ॥
”इति प्रार्थना ॥
“नमो नमस्तेऽस्तु सदा विभावसोसर्व्वात्मने सप्तहयाय भानवे ।अनन्तशक्तिर्मणिभूषणेनददस्व भुक्तिं मम मुक्तिमव्ययाम् ॥
अर्कन्तु मूर्ध्नि विन्यस्य ललाटे तु रविं न्यसेत् ।विन्यसेन्नेत्रयोः सूर्य्यं कर्णयोश्च दिवाकरम् ॥
नासिकायां न्यसेद्भानुं मुखे वै भास्करं न्यसेत् ।पर्ज्जन्यमोष्ठयोश्चैव तीक्ष्णं जिह्वान्तरं न्यसेत् ॥
सुवर्णरेतसं कण्ठे स्कन्धयोस्तिग्मतेजसम् ।बाह्वोस्तु पूषणश्चै व मित्रं वै पृष्ठतो न्यसेत् ॥
वरुणं दक्षिणे हस्ते त्वष्टारं वामतः करे ।हस्तावुष्णकरः पातु हृदयं पातु भानुमान् ॥
उदरे तु यमं विन्द्यादादित्यं नाभिमण्डले ।कठ्यां तु विन्यसेद्ध्वंसं रुद्रमूर्व्वोस्तु विन्यसेत् ॥
जान्वोस्तु गोपतिं न्यस्य सवितारन्तु जङ्घयोः ।पादयोश्च विवस्वन्तं गुल्फयोश्च दिवाकरम् ॥
बाह्यतस्तु तमोध्वंसं भगमभ्यन्तरे न्यसेत् ।सर्व्वाङ्गेषु सहस्रांशु दिग्विदिक्षु भगं न्यसेत् ॥
”इति दिग्बन्धः ॥
“एष आदित्यविन्यासो देवानामपि दुर्लभः ।द्वमं भक्त्या न्यसेत् पार्थ स याति परमां गतिम्कामक्रोधकृतात् पापात् मुच्यते नात्र संशयः ।सर्पादपि भयं नैव संग्रामेषु पथिष्वपि ॥
रिपुसंघट्टकालेषु तथा चोरसमागमे ।त्रिसन्ध्यं जपतो न्यासं महापातकनाशनम् ॥
विस्फोटकसमुत्पन्नं तीव्रज्वरसमुद्भवम् ।शिरोरोगं नेत्ररोगं सर्व्वव्याधिविनाशनम् ॥
कुष्ठव्याधिस्तथा दद्रुरोगाश्च विविधाश्च ये ।जपमानस्य नश्यन्ति शृणु भक्त्या तदर्जुन ॥
आदित्यो गन्त्रसंयुक्त आदित्यो भुवनेश्वरः ॥
आदित्यान्नापरो देवो ह्यादित्यः परमेश्वरः ॥
आदित्यमर्च्चयेद् ब्रह्मा शिव आदित्यमर्च्चयेत् ।यदादित्यमयं तेजो मम तेजस्तदर्जुन ॥
आदित्यं मन्त्रसंयुक्तमादित्यं भुवनेश्वरम् ।आदित्यं ये प्रपश्यन्ति मां पश्यन्ति न संशयः ॥
त्रिसन्ध्यमर्च्चयेत् सूर्य्यं स्मरेद्भक्त्या तु यो नरःन स पश्यति दारिद्र्यं जन्मजन्मनि चार्जुन ॥
एतत्ते कथितं पार्थ आदित्यहृदयं मया ॥
शृण्वन्मुक्त्वा च पापेभ्यः सूर्य्यलोके महीयते ।ओँनमो भगवते तुभ्यमादित्याय नमो नमः ।आदित्यः सविता सूर्य्यः खगः पुषा गभस्तिमान्सुवर्णः स्फटिको भानुः स्फुरितो विश्वतापनः ।रविर्व्विश्वो महातेजाः सुवर्णः सुप्रबोधकः ॥
हिरण्यगर्भस्त्रिशिरास्तपनो भास्करो रविः ।मार्त्त ण्डो गोपतिः श्रीमान् कृतज्ञश्च प्रतापवान्तमिस्रहा भगो हंसो नासत्यश्च तमोनुदः ।शुद्धो विरोचनः केशो सहस्रांशुर्महाप्रभुः ॥
विवस्वान् पूषणो मृत्युर्मिहिरो जामदग्न्यजित्धर्म्मरश्मिः पतङ्गश्च शरण्योऽमित्रहा तपः ॥
दुर्व्विज्ञेयगतिः शूरस्तेजो राशिर्म्महायशाः ।शम्भुश्चित्राङ्गदः सौम्यो हव्यकव्यप्रदायकः ॥
अंशुमानुत्तमो देव ऋग्यजुः साम एव च ।हरिदश्वस्तमोदारः सप्तसप्तिर्मरीचिमान् ॥
अग्निगर्भोऽदितेः पुत्त्रः शम्भुस्तिमिरनाशनः ।पूषा विश्वम्भरो मित्रः सुवर्णः सुप्रतापवान् ॥
आतपी मण्डली भास्वान् तपनः सर्व्वतापनः ।कृतविश्वो महातेजाः सर्व्वरत्नमयोद्भवः ॥
अक्षरश्च क्षरश्चैव प्रभाकरविभाकरौ ।चन्द्रश्चन्द्राङ्गदः सौम्यो हव्यकव्य प्रदायकः ॥
अङ्गारकोऽङ्गदोऽगस्तो रक्ताङ्गश्चाङ्गवर्द्धनः ।बुद्वो बुद्धासनो बुद्धिर्बुद्धात्मा बुद्धिवर्द्धनः ॥
बूहद्भानुर्बृहद्भासो बृहद्भामा बृहस्पतिः ।शुक्लस्त्वं शुक्लरेतास्त्वं शुक्लाङ्गः शुक्लभूषणः ॥
शनिमान् शनिरूपस्त्वं शनैर्गच्छसि सर्व्वदा ।अनादिरादिरादित्यस्ते जोराशिर्म्महातपाः ॥
अनादिरादिरूपस्त्वमादित्यो दिक्पतिर्य्यमः ।भानुमान् भानुरूपस्त्वं स्वर्भानुर्भानुदीप्तिमान् ॥
धूमकेतुर्म्महाकेतुः सर्व्वकेतुरनुत्तमः ।तिमिरावरणः शम्भुः स्रष्टा मार्त्तण्ड एव त ॥
नमः पूर्व्वाय गिरये पश्चिमाय नमो नमः ।नमोत्तराय गिरये दक्षिणाय नमो नमः ॥
नमो नमः सहस्रांशो ह्यादित्याय नमो नमः ।नमः पद्मप्रबोधाय नमस्ते द्वादशात्मने ॥
नमो विश्वप्रबोधाय नमो भ्राजिष्णुजिष्णवे ।ज्योतिषे च नमस्तुभ्यं ज्ञानार्काय नमो नमः ॥
प्रदीप्ताय प्रगल्भाय युगान्ताय नमो नमः ।नमस्ते होतृपतये पृथिवीपतये नमः ॥
नमोङ्कार वषट्कार सर्व्वयज्ञ नमोऽस्तु ते ।ऋगवेदादि यजुर्वेद सामवेद नमोऽस्तु ते ॥
नमो हाटकवर्णाय भास्कराय नमो नमः ।जयाय जयभद्राय हरिदश्वाय ते नमः ॥
दिव्याय दिव्यरूपाय ग्रहाणां पतये नमः ।नमस्ते शुचये नित्यं नमः कुरु कुलात्मने ॥
नमस्त्रैलोक्यनाथाय भूतानां पतये नमः ।नमः कैवल्यनाथाय नमस्ते दिव्यचक्षुषे ॥
त्वं ज्योतिस्त्वं द्युतिर्ब्रह्मा त्वंविष्णुस्त्व प्रजापतिःत्वमेव रुद्रो रुद्रात्मा वायुरग्निस्त्वमेव च ॥
योजनानां सहस्रे द्वे द्वे शते द्वे च योजने ।एकेन निमिषार्द्धेन क्रममाण नमोऽस्तु ते ॥
नवयोजनलक्षाणि सहस्रद्विशतानि च ।यावद्घटौप्रमाणेन क्रममाण नमोऽस्तु ते ॥
अग्रतश्च नमस्तुभ्यं पृष्ठतश्च सदा नमः ।पार्श्वतश्च नमस्तुभ्यं नमस्ते चास्तु सर्व्वदा ॥
नमः सुरारिहन्त्रे च सोमसूर्य्याग्निचक्षुषे ।नमो दिव्याय व्योमाय सर्व्वतन्त्रमयाय च ॥
नमो वेदान्तवेद्याय सर्व्वकर्म्मादिसाक्षिणे ।नमो हरितवर्णाय सुवर्णाय नमो नमः ॥
अरुणो माघमासे तु सूर्य्यो वै फाल्गुने तथा ।चैत्रमासे तु वेदाङ्गो भानुर्वैशाखतापनः ॥
ज्यैष्ठमासे तपेदिन्द्र आषाढे तपते रविः ॥
गभस्तिः श्रावणे मासि यमो भाद्रपदे तथा ॥
इषे सुवर्णरेताश्च कार्त्तिके च दिवाकरः ॥
मार्गशीर्षे तपेन्मित्रः पौषे विष्णुः सनातनः ॥
पुरुषस्त्वधिके मासे मासाधिक्ये तु कल्पयेत् ।इत्येते द्वादशादित्याः काश्यपेयाः प्रकीर्त्तिताः ॥
उग्ररूपा महात्मानस्तपन्ते विष्णुरूपिणः ।धर्म्मार्थकाममोक्षाणां प्रस्फुटा हेतवो नृप ॥
सर्व्वपापहरश्चैवमादित्यं संप्रपूजयेत् ।रुकधा दशधा चैव शतधा च सहस्रधा ॥
तपन्ते विश्वरूपेण सृजन्ति संहरन्ति च ।एष विष्णुः शिवश्चैव ब्रह्मा चैव प्रजापतिः ॥
महेन्द्रश्चैव कालश्च यमो वरुण एव च ।नक्षत्रग्रहताराणामधिपो विश्वतापनः ॥
वायुरग्निर्धनाध्यक्षो भूतकर्त्ता स्वयं प्रभुः ।एष देवो हि देवानां सर्व्वमाप्यायते जगत् ॥
एष कर्त्ता हि भूतानां संहर्त्ता रक्षकस्तथा ।एष लोकानुलोकश्च सप्तद्वीपाश्च सागराः ॥
एष पातालम्नप्तस्थो दैत्यदानवराक्षसाः ।एष धाता विधाता च बीजं क्षेवं प्रजापतिः ॥
एष एव प्रजा नित्यं संवर्द्धयति रश्मिभिः ।एष यज्ञः स्वधा स्वाहा ह्रीः श्रीश्च पुरुषोत्तमःएष भूतात्मको देवः सूक्ष्मो व्यक्तः सनातनः ।ईश्वरः सर्व्वभूतानां परमेष्ठी प्रजापतिः ॥
कालात्मा सर्व्वभूतात्मा वेदात्मा विश्वतोमुखःजन्ममृत्युजराव्याधिसंसारभयनाशनः ॥
दारिद्र्यव्यसनध्वंसी श्रीमान् देवो दिवाकरः ।विकत्तनो विवस्वांश्च मार्त्तण्डो भास्करो रविःलोकप्रकाशकः श्रीमाँल्लोकचक्षुर्ग्रहेश्वरः ।लोकसाक्षी त्रिलोकेशः कर्त्ता हर्त्ता तमिस्रहा ॥
तपनस्तापनश्चैव शुचिः सप्ताश्ववाहनः ।गभस्तिहस्तो ब्रह्मण्यः सर्व्वदेवनमम्कृतः ॥
आयुरारोग्यमैश्वर्यं नरा नार्य्यश्च मन्दिरे ।यस्य प्रसादात् सन्तुष्टिरादित्यहृदयं जपेत् ॥
इत्येतैर्नामभिः पार्थ आदित्यं स्तौति नित्यशः ।प्रातरुत्थाय कौन्तेय तस्य रोगभयं न हि ॥
पातकान्मुच्यते पार्थ व्याधिभ्यश्च न संशयः ।एकसन्ध्यं द्विसन्ध्यं वा सर्व्वपापैः प्रमुच्यते ॥
त्रिसन्ध्यं जपमानस्तु पश्येच्च परमं पदम् ॥
यदहः कुरुते पापं तदहः प्रतिमुच्यते ॥
यद्रात्र्याः कुरुते पापं तद्रात्र्याः प्रतिमुच्यते ।दद्रुस्फोटककुष्ठानि मण्डलानि विषूचिका ॥
सर्व्वव्याधिमहारोगभूतवाधास्तथैव च ॥
डाकिनी शाकिनी चैव महारोगभयं कुतः ॥
ये चान्ये दुष्टरोगाश्च ज्वरातीसारकादयः ।जपमानस्य नश्यन्ति जीवेच्च शरदां शतम् ॥
संवत्सरेण मरणं यदा तस्य ध्रुवं भवेत् ।आशीर्षां पश्यति छायामहोरात्रं धनञ्जय ॥
यस्त्विदं पठते भक्त्या भानुवारे महात्मनः ।प्रातःस्नाने कृते पार्थ एकाग्रकृतमानसः ॥
सुवर्णचक्षुर्भवति न चान्धस्तु प्रजायते ।पुत्त्रवान् धनसम्पन्नो जायते चारुजः सुखी ॥
सर्व्वसिद्धिमवाप्नोति सर्व्वत्र विजयी भवेत् ।आदित्यहृदयं पुण्यं सूर्य्यनामविभूषितम् ॥
श्रुत्वा च निखिलं पार्थ सर्व्वपापैः प्रमुच्यते ।अतःपरतरं नास्ति सिद्धिकामस्य पाण्डव ॥
एतज्जपस्व कौन्तेय येन श्रेयो ह्यवाप्स्यसि ।आदित्यहृदयं नित्यं यः पठेत् सुसमाहितः ॥
भ्रूणहा मुच्यते पापात् कृतघ्नं ब्रह्मघातकः ।गाघ्नः सुरापो दुर्भोगी दुष्प्रतिग्रहकारकः ॥
पातकानि च सर्व्वाणि दहत्यव न संशयः ।य इदं शृणुयान्नित्यं जपेद्वापि समाहितः ॥
सर्व्वपापविशुद्धात्मा सूर्य्यलोके महीयते ।अपुत्त्रा लभते पुत्त्रान् निर्धनो धनमाप्नुयात् ॥
कुरोगी मुच्यते रोगाद्भक्त्या यः पठते सदा ।यस्त्वादित्यदिने पार्थ नाभिमात्रजले स्थितः ॥
उदयाचलमारूढं भाम्करं प्रणतः स्थितः ।जपते मानवा भक्त्या शृणुयाद्वापि भक्तितः ॥
स याति परमं स्थानं यत्र देवो दिवाकरः ।अमित्रदमनं पार्थं यदा कर्त्तुं समारभेत् ॥
तदा प्रतिकृतिं कृत्वा शत्रोश्च रणपांशुभिः ।आक्रम्य वामपादेन आदित्यहृदयं जपेत् ॥
एतन्मन्त्रं समाहूय सर्व्वसिद्धिकरं परम् ॥
”ओँ ह्रों हिमालीढं स्वाहा । ओँ ह्रों निलीढंस्वाहा । ओँ ह्रीं मालीढं स्वाहा । इति मन्त्रः ।“त्रिभिश्च रोगी भवति ज्वरी भवति पञ्चभिः ।जपैस्तु सप्तभिः पार्थ राक्षसीं तनुमाविशेत् ॥
राक्षसेनाभिभूतस्य विकारान् शृणु पाण्डव ।गीयते नृत्यते नग्न आस्फोटयति धावति ॥
शिवारुतञ्च कुरुते हसते क्रन्दते पुनः ।एवं संपीड्यते पार्थ यद्यपि स्यान्महेश्वरः ॥
किं पुनर्मानुषः कश्चिच्छौचाचारविवर्जितः ।पीडितस्य न संदेहो ज्वरो भवति दारुणः ॥
यदा चानुग्रहं तस्य कत्तुमिच्छेच्छुभङ्करम् ।तदा सलिलमादाय जपेन्पन्त्रमिमम्बु धः ॥
नमो भगवते तुभ्यमादित्याय नमो नमः ।जयाय जयभद्राय हरिदश्वाय ते नमः ॥
स्नापयेत्तेन मन्त्रेण शुभं भवति नान्यथा ॥
अन्यथा च भवेद्दोषो नश्यते नात्र संशयः ॥
अतस्ते निखिलः प्रोक्तः पूजाञ्चैव निबोध मे ।उपलिप्ते शुचौ देशे नियता वाग्यतः शुचिः ॥
वृत्तं वा चतुरस्रं वा लिप्तभूमौ लिखेच्छुचिः ।त्रिधा तत्र लिखेत् पद्ममष्टपत्रं सकर्णिक्रम् ॥
अष्टपत्रं लिखेत् पद्मं लिप्तगोमयमण्डले ।पूर्व्वपत्रे लिखेत् सूर्य्यमाग्नेय्यान्तु रविं न्यसेत्याम्यायाञ्च विवस्वन्तं नैरृ त्यान्तु भगं न्यसेत् ।प्रतीच्यां वरुणं विन्द्याद्वायव्यां मित्रमेव च ॥
आदित्यमुत्तरे पत्रे ईशान्यां विष्णुमेव च ।मध्ये तु भास्करं विन्द्यात् क्रमेणैव समर्च्चयेत् ॥
अतः परतरं नास्ति सिद्धिकामस्य पाण्डव ।महातेजःसमुद्यन्तं प्रणमेत् सकृताञ्जलिः ॥
सकेसराणि पद्मानि करवीराणि चार्ज्जुन ।तिलतण्डुलसंयुक्तं कुशगन्धोदकेन च ॥
रक्तचन्दनमिश्राणि कृत्वा वै ताम्रभाजने ।धृत्वा शिरसि तत्पात्रं जानुभ्यां धरणीं स्पृशेत् ॥
मन्त्रपूतं गुडाकेशं चार्घ्यं दद्याद्गभस्तये ।सायुधं सरथञ्चव सूर्य्यमावाहयाम्यहम् ॥
”स्वागतो भव । सुप्रतिष्ठो भव । सन्निधो भव ।सन्निहितो भव । सम्मुखो भव । इति पञ्चमुद्राःस्फुटयित्वाह्वयेत् सूर्य्यं भुक्तिं मुक्तिं लभेन्नरः ॥
ओँ श्रीं विद्यां किलिकिलि कटकेष्टसर्व्ढार्थसा-धनाय स्वाहा । ओँ श्रीं ह्रां ह्रीं ह्रः हंसः सूर्य्यायनमः स्वाहा । ओँ श्रीं ह्रां ह्रीं ह्रूं ह्रैं ह्रौं ह्रःसूर्य्यमूर्त्तये स्वाहा । ओँ श्रीं ह्रीं खं खः लोकायसर्व्वमूत्तये स्वाहा । ओँ ह्रूं मात्तण्डाय स्वाहा ।“नमोऽस्तु सूर्य्याय सहस्रभानवेनमोऽस्तु वैश्वानर जातवेदसे ।त्वमव चाघ्यं प्रतिगृह्ण देवदेवाधिदेवाय नमो नमस्ते ॥
नमो भगंवते तुभ्यं नमस्त जातवेदसे ।दत्तमर्ध्यं मया भानो त्वं गृहाण नमोऽस्तु तेएहि सूर्य्य सहस्रांशो तेजोराशे जगत्पते ।अनकम्पय मां देव गृहाणार्ध्यं नमोऽस्तु ते ॥
नमो भगवते तुभ्यं नमस्ते जातवेदसे ॥
ममेदमर्घ्यं गृह्ण त्वं देवदेव नमोऽस्तु ते ॥
सर्व्वदेवाय देवाय आधिव्याधिविनाशिने ।इदं गृहाण मे देव सर्व्वव्याधिर्विनश्यतु ॥
नमः सूर्य्याय शान्ताय सर्व्वरोगविनाशिने ।ममेप्सितं फलं दत्त्वा प्रसीद परमेश्वर ॥
”ओँ नमो भगवते सूर्य्याय स्वाहा । ओँ शिवायस्वाहा । ओँ सर्व्वात्मने सूर्य्याय नमः खाहा ।ओँ अक्षय्यतेजसे नमः स्वाहा ।“सर्व्वसंकष्टदारिद्रं शत्रुं नाशय नाशय ।सर्व्वलोकेषु विश्वात्मा सर्व्वात्मा सर्व्वदर्शकः ॥
नमो भगवते सूर्य्य कुष्ठरोगान् विखण्डय ।आयुरारोग्यमैश्वर्य्यं देहि देव नमोऽस्तु ते ॥
नमो भगवते तुभ्यमादित्याय नमो नमः ॥
”ओँ अक्षय्यतेजसे नमः । ओँ सूर्य्याय नमः ।ओँ विश्वमूर्त्तये नमः ।“आदित्यञ्च शिवं विन्द्याच्छिवमादित्यरूपिणम्उभयोरन्तरं नास्ति आदित्यस्य शिवस्य च ॥
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं पुरुषो वै दिवाकरः ।उदये ब्रह्मणो रूपं मध्याह्ने तु महेश्वरः ॥
अस्तमाने स्वयं विष्णुस्त्रिमूर्त्तिश्च दिवाकरः ।नमो भगवते तुभ्यं विष्णवे प्रभविष्णवे ॥
ममेदमर्घ्यं प्रतिगृह्ण देवदेवाधिदेवाय नमो नमस्ते ॥
”श्रीसूर्य्याय साङ्गाय मपरिवाराय श्रीसूर्य्य-नारायणायेदमर्घ्यम् ।“हिमघ्नाय तमोघ्नाय रक्षोघ्नाय च ते नमः ।कृतघ्नघ्नाय सत्याय तस्मै सत्यात्मने नमः ॥
जयो जयश्च विजयो जितप्राणो जितश्रमः ।मनोजवो जितक्रोधो वाजिनः सप्त कीर्त्तिताः ॥
हरितहयरथं दिवाकरंकनकमयाम्बुजरेणुपिञ्जरम् ।प्रतिदिनमुदयं नवं नवंशरणमुपेमि हिरण्यरेतसम् ॥
न तं व्यालाः प्रवाधन्ते न व्याधिभ्यो भयं भवेत्न नागेभ्यो भयञ्चैव न च भूतभयं क्वचित् ॥
अग्निशत्रुभयं नास्ति पार्थिवेभ्यस्तथैव च ।दुर्गतिं तरते घोरां प्रजाञ्च लभते पशून् ॥
सिद्धिकामो लभेत् सिद्धिं कन्याकामस्तुकन्यकाम् ।एतत्पठेत्स कौन्तेय भक्तियुक्तेन चेतसा ॥
अश्वमेधसहस्रस्य वाजपेयशतस्य च ।कन्याकोटिसहस्रस्य दत्तस्य फलमाप्नुयात् ॥
इदमादित्यहृदयं योऽधीते सततं नरः ।सर्व्वपापविशुद्धात्मा सूर्य्यलोके महीयते ॥
नास्त्यादित्यसमो देवो नास्त्यादित्यसमा गतिःप्रत्यक्षो भगवान् विष्णुर्येन विश्वं प्रतिष्ठितम् ॥
नवतिर्योजनं लक्षं सहस्राणि शतानि च ।यावद्घटीप्रमाणेन तावच्चरति भास्करः ॥
गवां शतसहस्रस्य सम्यग् दत्तस्य यत् फलम् ।तत् फलं लभते विद्वान् शान्तात्मा स्तौति योरविम् ॥
योऽधीते सूर्य्यहृदयं सकलं सफलं भवेत् ।अष्टानां ब्राह्यणानाञ्च लेखयित्वा समर्पयेत् ॥
ब्रह्मलोकऋषीणाञ्च जायते मानुषोऽपि वा ।जातिस्मरत्वमाप्नोति शुद्धात्मा नात्र संशयः ॥
अजाय लोकत्रयपावनायभूतात्मने गोपतये वृषाय ।सूर्य्याय सर्व्वप्रलयान्तकायनमो महाकारुणिकोत्तमाय ॥
विवस्वते ज्ञानभृतान्तरात्मनेजगत्प्रदीपाय जगद्बितैषिणे ।स्वयम्भुवे दीप्तसहस्रचक्षुषेसुरोत्तमायामिततेजसे नमः ॥
सुरैरनेकैः परिसेवितायहिरण्यगर्भाय हिरण्मयाय ।महात्मने मोक्षपदाय नित्यंनमोऽस्तु ते वासरकारणाय ॥
आदित्यश्चार्चितो देव आदित्यः परमं पदम् ।आदित्यो मातृको भूत्वा आदित्यो वाङ्मयं जगत्आदित्यं पश्यते भक्त्या मां पश्यति ध्रुवं नरः ।नादित्यं पश्यते भक्त्या न स पश्यति मां नरः ॥
त्रिगुणञ्च त्रितत्त्वञ्च त्रयो वेदास्त्रयोऽग्नयः ।त्रयाणाञ्च त्रिमूर्त्तिस्त्वं तुरीयस्त्वं नमोऽस्तु ते ॥
नमः सवित्रे जगदेकचक्षुषेजगत्प्रसूतिस्थितिनाशहेतवे ।त्रयीमयाय त्रिगुणात्मधारिणेविरिञ्चिनारायणशङ्करात्मने ॥
यस्योदये नेह जगत्प्रबुद्ध्यतेप्रवर्त्तते चाखिलकर्म्मसिद्धये ।ब्रह्मेन्द्रनारायणरुद्रवन्दितःस नः सदा यच्छतु मङ्गलं रविः ॥
नमोऽस्तु सूर्य्याय सहस्ररश्मयेसहस्रशाखान्वितसम्भवात्मने ।सहस्रयोगोद्भवभावभागिनेसहस्रसंख्यायुगधारिणे नमः ॥
यन्मण्डलं दीप्तिकरं विशालंरत्नप्रभं तीव्रमनादिरूपम् ।दारिद्र्यदुःखक्षयकारणञ्चपुनातु मां तत्सवितुर्वरेण्यम् ॥
यन्मण्डलं देवगणैः सुपूजितंविप्रैः स्तुतं भावनमुक्तिकोविदम् ।तं देवदेवं प्रणमामि सूर्य्यंपुनातु मां तत्सवितुर्वरेण्यम् ॥
यन्मण्डलं ज्ञानघनं त्वगम्यंत्रै लोक्यपूज्यं त्रिगुणात्सरूपम् ।समस्ततेजोमयदिव्यरूपंपुनातु मां तत्सवितुर्वरेण्यम् ॥
यन्मण्डलं गूढमतिप्रबोधंधर्म्मस्य वृद्धिं कुरुते जनानाम् ।तत् सर्व्वपापक्षयकारणञ्चपुनातु मां तत्सवितुर्वरेण्यम् ॥
यन्मण्डलं व्याधिविनाशदक्षंऋग्यजुःसामसु सम्प्रगीतम् ।प्रकाशितं येन च भूर्भुवः स्वःपुनातु मां तत्सवितुर्वरेण्यम् ॥
यन्मण्डलं वेदविदो वदन्तिगायन्ति यच्चारणसिद्धसङ्घाः ।यद्योगिनो योगजुषाञ्च सङ्घाःपुनातु मां तत्सवितुर्वरेण्यम् ॥
यन्मण्डलं सर्व्वजनेषु पूजितंज्योतिश्च कुर्य्यादिह मर्त्यलोके ।यत्कालकालादिमनादिरूपंपुनातु मां तत्सवितुर्वरेण्यम् ॥
यम्मण्डलं विष्णुचतुर्मुखाख्यंयदक्षरं पापहरं जनानाम् ।यत्कालकल्पक्षयकारणञ्चपुनातु मां तत्सवितुर्वरेण्यम् ॥
यन्मण्डलं विश्वसृजं प्रसिद्ध-मुत्पत्तिरक्षाप्रलयप्रगल्भम् ।यस्मिन् जगत् संहरतेऽखिलञ्चपुनातु मां तत्सवितुर्वरेण्यम् ॥
यन्मण्डलं सर्व्वगतस्य विष्णो-रात्मा परं धाम विशुद्धतत्त्वम् ।सूक्ष्मान्तरैर्योगपथानुगम्यंपुनातु मां तत्सवितुर्वरेण्यम् ॥
यन्मण्डलं ब्रह्मविदो वदन्तिगायन्ति यच्चारणसिद्धसङ्घाः ।यन्मण्डलं वेदविदः स्मरन्तिपुनातु मां तत्सवितुर्वरेण्यम् ॥
यन्मण्डलं वेदविदोपगीतंयद्योगिनां योगपथानुगम्यम् ।तत् सर्व्ववेदं प्रणमामि सूर्य्यंपुनातु मां तत्सवितुर्वरेण्यम् ॥
मङ्गलाष्टमिदं पुण्यं यः पठेत् सततं नरः ।सर्व्वपापविशुद्धात्मा सूर्य्यलोके महीयते ॥
ध्येयः सदा सवितृमण्डलमध्यवर्तीनारायणः सरसिजासनसन्निविष्टः ।केयूरवान् मकरकुण्डलवान् किरिटीहारी हिरण्मयवपुर्धृ तशङ्खचक्रः ॥
सशङ्खचक्रं रविमण्डले स्थितंकुशेशयाक्रान्तमनन्तमच्युतम् ॥
भजामि बुद्ध्या तपनीयमूर्त्तिंसुरोत्तमं चित्रविभूषणोज्ज्वलम् ॥
एवं ब्रह्मादयो देवा ऋषयश्च तपोधनाः ।कीर्त्तयन्ति सुरश्रेष्ठं देवं नारायणं विभुम् ।वेदवेदाङ्गशारीरं दिव्यदीप्तिकरं परम् ।रक्षोघ्नं रक्तवर्णञ्च सृष्टिसंहारकारकम् ॥
एकचक्रो रथो यस्य दिव्यः कनकभूषितः ।स मे भवतु सुप्रीतः पद्महस्तो दिवाकरः ॥
आदित्यः प्रथमं नाम द्वितीयन्तु दिवाकरः ।तृतीयं भास्करः प्रोक्तं चतुर्थन्तु प्रभाकरः ॥
पञ्चमन्तु सहस्रांशुः षष्ठञ्चैव त्रिलोचनः ।सप्तमं हरिदश्वश्च अष्टमञ्च विभावसुः ॥
नवमं दिनकृत् प्रोक्तं दशमं द्बादशात्मकः ।एकादशं त्रयीमूर्त्ति र्द्वादशं सूर्य्य एव च ॥
द्वादशादित्यनामानि प्रातःकाले पठैन्नरः ।दुःस्वप्ननाशनञ्चैव सर्व्वदुःखञ्च नश्यति ॥
दद्रुकुष्ठहरञ्चैव दारिद्र्यं हरते ध्रुवम् ।सर्व्वतीर्थप्रदञ्चैव सर्व्वकामप्रवर्द्धनम् ॥
यः पठेत् प्रातरुत्थाय भक्त्या नित्यमिदं नरः ।सौख्यमायुस्तथारोग्यं लभते मोक्षमेव च ॥
अग्निमीले नमस्तुभ्यमिषेत्वोर्जेस्वरूपिणे ।अग्न आयाहि वीतस्त्वं नमस्ते ज्योतिषां पते ।शन्नोदेवी नमस्तुभ्यं जगच्चक्षुर्नमोऽस्तु ते ।पञ्चमायोपवेदाय नमस्तुभ्यं नमो नमः ॥
पद्मासनः पद्मकरः पद्मगर्भसमद्युतिः ।सप्ताश्वरथसंयुक्तो द्विभुजः स्यात् सदा रविः ॥
आदित्यस्य नमस्कारं ये कुर्व्वन्ति दिने दिने ।जन्मान्तरसहस्रेषु दारिद्र्यं नोपजायते ॥
उदयगिरिमुपेतं भास्करं पद्महस्तंनिखिलभुवननेत्रं भक्तरत्नोपमेयम् ।तिमिरकरिमृगेन्द्रं बोधकं पद्मिनीनांसुरवरमभिवन्दे सुन्दरं विश्ववन्द्यम् ॥
”इति श्रीभविष्योत्तरपुराणे श्रीकृष्णार्ज्जुनसंवादेआदित्यहृदयस्तीत्रं संपूर्णम् ॥
* ॥
)