| YouTube Channel

सूर (sUra)

 
शब्दसागरः
English
सूर
m.
 (-रः)
1. The sun.
2. The father of the 17th Jaina of the present
era.
3. Paṇḍit.
4. A hero.
5. A king.
6. The Soma.
7. The Arka
plant.
f.
 (-री) Black mustard.
E.
 षू to bring forth, क्रन् Unādi
aff.
Capeller Eng
English
सू॑र
m.
 the sun.
Yates
English
सूर (य, ङ, ई, ) सूर्य्यते 4.
a. To hurt or
kill
to be stupid.
सूर (रः) 1.
m.
 The sun
father of
the 17th
Jina
a pandit.
f.
 (ई)
Black mustard.
Wilson
English
सूर (ई) सूरी r. 4th cl. (सूर्य्यते)
1 To hurt or kill.
2 To be stupid or dull.
सूर
m.
 (-रः)
1 The sun.
2 The father of the 17th Jaina of the present era.
3 A Paṇḍita, a learned man.
f.
 (-री) Black mustard.
E.
 षू to bring forth, क्रन् Uṇādi
aff.
Apte
English
सूरः [sūrḥ], [सुवति प्रेरयति कर्मणि लोकानुदयेन, सू-क्रन्
Uṇ.*
 2.24]
The sun.
The Arka plant.
The Soma.
A wise or learned man.
A hero, king.
Comp.
 -चक्षुस्a. radiant as the sun. -सुतः an epithet of Saturn. -सूतः the charioteer of the sun. i. e. Aruṇa.
Apte 1890
English
सूरः [सुवति प्रेरयति कर्मणि लोकानुदयेन, सू-क्रन्
Uṇ. 2. 24] 1 The sun.
2 The Arka plant.
3 The Soma.
4 A wise or learned man.
5 A hero, king.
Comp.
चक्षुस् a. radiant as the sun.
सुतः an epithet of Saturn.
सूतः the charioteer of the sun, i. e. Aruṇa.
Monier Williams Cologne
English
1. सू॑र
m.
 the sun,
RV.
AV.
Calotropis Gigantea (= अर्क),
MW.
a wise or learned man, teacher (= सूरि),
L.
N.
 of the father of Kunthu (the 17th Arhat of the present Avasarpiṇī),
L.
of various authors (also with भट्ट and मिश्र),
Cat.
2. सू॑र
m.
 (fr. √ 1. सू) an inciter, propeller,
RV.
 i, 121, 7 (Sāy. )
3. सू॑र
m.
 (fr. √ 3. सु) the Soma-juice flowing from the Soma press,
RV.
AV.
Monier Williams 1872
English
सूर सूर, अस्, m. (in Uṇādi-s. II. 24. said
to be fr. rt. 4. सु or 3. सू, but probably connected
with 2. स्वर्, originally सुवर्, from which a form
सूर् appears to have been derived, see Ṛg-veda VI.
49, 3), the sun
N. of the father of the seventeenth
Arhat of the present Avasarpiṇī
the swallow-wort,
Calotropis Gigantea (= अर्क)
the Soma
a wise or
learned man, teacher
a hero, king, (in these senses
probably for शूर, q. v.)
(ई), f., N. of Kuntī (as
married to the Sun before her marriage with Pāṇḍu)
black mustard, = राज-सर्षप
[cf. Lat. sol
Goth.
sunna, ‘the sun
’ Lith. saule.]
—सूर-चक्षस्,
आस्, आस्, अस्, Ved. sun-eyed
radiant as the sun.
—सूर-वर्मन्, आ, m., N. of a poet.
—सूर-
सुत, अस्, m. ‘son of the Sun, ’ N. of Saturn
[cf.
सौरी।]
—सूर-सूत, अस्, m. ‘charioteer of the Sun, ’
N. of Aruṇa (or the Dawn personified).
—सूरा-
पगा (°र-अप्°), f. ‘river of the gods, ’ epithet of
the Ganges.
—सूरासन-देश (°र-आस्°), अस्, m.,
N. of a district.
Macdonell
English
सूर 1. sū́-ra,
m.
 Soma flowing from the 🞄press (√ 1. su)
2. sū́r-a,
m.
 [fr. svar] sun
🞄(sū́ra) -cakṣas,
a.
 bright as the sun (RV.).
Benfey
English
सूर सूर, i. e. 2. स्वर् + अ,
m.
1. The
sun, Chr. 289, 2
9 = Rigv. i. 50, 2
9.
2. A wise man, Chr. 292, 5 = Rigv. i.
86, 5.
3. A teacher.
Apte Hindi
Hindi
सूरः
पुं*
 - सुवति प्रेरयति कर्मणि लोकानुदयेन - सू + क्रन्
सूर्य
सूरः
पुं*
 - सुवति प्रेरयति कर्मणि लोकानुदयेन - सू + क्रन्
मदार का पौधा
सूरः
पुं*
 - सुवति प्रेरयति कर्मणि लोकानुदयेन - सू + क्रन्
सोम
सूरः
पुं*
 - सुवति प्रेरयति कर्मणि लोकानुदयेन - सू + क्रन्
बुद्धिमान या विद्वान पुरुष
सूरः
पुं*
 - सुवति प्रेरयति कर्मणि लोकानुदयेन - सू + क्रन्
"नायक, राजा"
L R Vaidya
English
sUra {% m. %} 1. The sun
2. the Arka plant
3. the Soma
4. a wise or learned man
5. a hero, a king.
Bopp
Latin
सूर m. (ut videtur, a स्वर् primitivâ formâ radicis सुर्
splendere, correpto व in ऊ, suff. अ) sol. (Fortasse
goth. sunna m. sol, Them. sunnan, per assimil. e surnan,
sunnô(n) f. e surnô(n), germ. vet. sunno(n) m., sunna(n)
f.
fortasse lith. saulế f. per metath. e swalế, de graec.
ἥλιος et goth. sauil vid. सूर्य, de lat. sol vid. स्वर्.)
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
सूर
पु
सूर, सूर्य, नरेन्द्र
सङ्घाते पूरणे पूरः सूरः सूर्यनरेन्द्रयोः ॥ २२ ॥
verse 3.1.1.22
page 0015
Lanman
English
sū́ra, m. the sun. [cf. svàr, gen. sū́r-as,
‘sun’: perhaps a transfer to the a-declension,
399.]
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
नाभिश्च जितशत्रुश्च जितारिरथ संवरः ।
मेघो धरः प्रतिष्ठश्च महासेननरेश्वरः ॥ ३६ ॥
सुग्रीवश्च दृढरथो विष्णुश्च वसुपूज्यराट् ।
कृतवर्मा सिंहसेनो भानुश्च विश्वसेनराट् ॥ ३७ ॥
सूरः सुदर्शनः कुम्भः सुमित्रो विजयस्तथा ।
समुद्रविजयश्चाश्वसेनः सिद्धार्थ एव च ॥ ३८ ॥
-wordlist-
अर्हत्पितृ (पुं), नाभि (पुं), जितशत्रु (पुं), जितारि (पुं), संवर (पुं), मेघ (पुं), धर (पुं), प्रतिष्ठ (पुं), महासेननरेश्वर (पुं), सुग्रीव (पुं), दृढरथ (पुं), विष्णु (पुं), वसुपुज्यराज् (पुं), कृतवर्मन् (पुं), सिंहसेन (पुं), भानु (पुं), विश्वसेनराज् (पुं), सूर (पुं), सुदर्शन (पुं), कुम्भ (पुं), सुमित्र (पुं), विजय (पुं), समुद्रविजय (पुं), अश्वसेन (पुं), सिद्धार्थ (पुं)
--source--
आदित्यः सवितार्यमा खरसहस्रोष्णांशुरंशू रवि-
र्मार्तण्डस्तरणिर्गभस्तिररुणो भानुर्नभोऽहर्मणिः ।
सूर्योऽर्कः किरणो भगो ग्रहपुषः पूषा पतङ्गः खगो
मार्ताण्डो यमुनाकृतान्तजनकः प्रद्योतनस्तापनः ॥ ९५ ॥
p{0008}
ब्रध्नो हंसश्चित्रभानुर्विवस्वान्सूरस्त्वष्टा द्वादशात्मा च हेलिः ।
मित्रो ध्वान्तारातिरब्जांशुहस्तश्चक्राब्जाहर्बान्धवः सप्तसप्तिः ॥ ९६ ॥
दिवादिनाहर्दिवसप्रभाविभाभासः करः स्यान्मिहिरो विरोचनः ।
ग्रहाब्जिनीगोद्युपतिर्विकर्तनो हरिः शुचीनौ गगनाद्ध्वजाध्वगौ ॥ ९७ ॥
हरिदश्वो जगत्कर्मसाक्षी भास्वान्विभावसुः ।
त्रयीतनुर्जगच्चक्षुस्तपनोऽरुणसारथिः ॥ ९८ ॥
-wordlist-
आदित्य (पुं), सवितृ (पुं), अर्यमन् (पुं), खरांशु (पुं), सहस्रांशु (पुं), उष्णांशु (पुं), अंशु (पुं), रवि (पुं), मार्तण्ड (पुं), तरणि (पुं), गभस्ति (पुं), अरुण (पुं), भानु (पुं), नभोमणि (पुं), अहर्मणि (पुं), सूर्य (पुं), अर्क (पुं), किरण (पुं), भग (पुं), ग्रहपुष (पुं), पूषन् (पुं), पतङ्ग (पुं), खग (पुं), मार्ताण्ड (पुं), यमुनाजनक (पुं), कृतान्तजनक (पुं), प्रद्योतन (पुं), तापन (पुं), ब्रध्न (पुं), हंस (पुं), चित्रभानु (पुं), विवस्वत् (पुं), सूर (पुं), त्वष्टृ (पुं), द्वादशात्मन् (पुं), हेलि (पुं), मित्र (पुं), ध्वान्ताराति (पुं), अब्जहस्त (पुं), अंशुहस्त (पुं), चक्रबान्धव (पुं), अब्जबान्धव (पुं), अहर्बान्धव (पुं), सप्तसप्ति (पुं), दिवाकर (पुं), दिनकर (पुं), अहस्कर (पुं), दिवसकर (पुं), प्रभाकर (पुं), विभाकर (पुं), भास्कर (पुं), मिहिर (पुं), विरोचन (पुं), ग्रहपति (पुं), अब्जिनीपति (पुं), गोपति (पुं), द्युपति (पुं), विकर्तन (पुं), हरि (पुं), शुचि (पुं), इन (पुं), गगनध्वज (पुं), गगनाध्वग (पुं), हरिदश्व (पुं), जगत्साक्षिन् (पुं), कर्मसाक्षिन् (पुं), भास्वत् (पुं), विभावसु (पुं), त्रयीतनु (पुं), जगच्चक्षुस् (पुं), तपन (पुं), अरुणसारथि (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
आदित्य
आदित्य, सवितृ, सहस्रकिरण, प्रद्योतन, भास्कर, तिग्मांशु, तरणि, दिनमणि, भास्वत्, विवस्वत्, हरि, मार्तण्ड, तपन, विकर्तन, इन, पूषन्, पतङ्ग, भग, सूर्य, गोपति, यम, दिनकर, सूर, अंशुमालिन्, रवि, मिहिर, विरोचन, अर्क, तिमिररिपु, द्युमणि, अंशुमत्, अंशु, हरिदश्व, सप्ताश्व, प्रभाकर, भानुमत्, भानु, ब्रध्न, हंस, खग, मित्र, चित्रभानु, अहर्पति, कर्मसाक्षिन्, जगच्चक्षुस्, द्वादशात्मन्, त्रयीतनु
आदित्यः सविता सहस्रकिरणः प्रद्योतनो भास्कर-
स्तिग्मांशुस्तरणिस्तथा दिनमणिर्भास्वान्विवस्वान्हरिः ।
मार्तण्डस्तपनो विकर्तन इनः पूषा पतङ्गो भगः,
सूर्यो गोपतिरर्यमा दिनकरः सूरोंऽशुमाली रविः ॥ ३५ ॥
मिहिरो विरोचनोऽर्कस्तिमिररिपुर्द्युमणिरंशुमानंशुः ।
हरिदश्वः सप्ताश्वः प्रभाकरो भानुमान्भानुः ॥ ३६ ॥
ब्रध्नो हंसः खगो मित्रश्चित्रभानुरहर्पतिः ।
कर्मसाक्षी जगच्चक्षुर्द्वादशात्मा त्रयीतनुः ॥ ३७ ॥
verse 1.1.1.35
page 0006
Mahabharata
English
Sūra, pl., v. Śūra^8.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सूरः,
पुं,
 (सूते जगदिति । सू + “सुसूधाञ्-गृधिभ्यः क्रन् ।” उण० २ । २४ । इति क्रन् ।)सूर्य्यः । (यथा, ऋग्वेदे । १ । १६३ । २ ।“सूरादश्वं वसवो निरतष्ट ॥
”)अर्कवृक्षः । इत्यमरः । १ । ३ । २८
२ । ४ । ८० ॥
वृत्ता-र्हत्पितृविशेषः । इति हेमचन्द्रः ॥
पण्डितः ।इति केचित् ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
सूर
पु०
 सवति प्रेरयति कर्मणि लोकानुदयेन सू--क्रन् ।१ सूर्य्ये २ अर्कवृक्षे च अमरः । सूर--क । ३ पण्डिते४ जिनभेदे
पु०
 हेमच० । “सूर्य्योदयं विना नैव स्यान-दानादिका क्रिया” स्मृत्युक्तेस्तस्योदयेन लोकानां सर्वकर्म-प्रवर्त्तकत्वात्तथात्वम् ।
Capeller
German
सू॑र
m.
 die Sonne.
Grassman
German
sū́ra, m., Sonne [vgl. súar]
im neunten Buche (_{713, 1}—?{_826, 1}) werden die hellen Somatropfen der Sonne verglichen oder gleichgesetzt
vgl. Ku. 〔16, 184 fg.〕
-as {50, 9}
{66, 1}
{71, 9}
{121, 6}. _{121, 7}. _{121, 10}
{122, 15}
{130, 9}
{141, 13}
{174, 5}
{341, 6}
{433, 9}
{443, 6}
{444, 3}
{489, 17}
{519, 6} (citrás)
{561, 2}
{626, 25}
{627, 36}
{778, 18}. _{778, 22} (viśvádarśatas)
{798, 34}
{803, 3}
{823, 1}
{947, 6}
{958, 6}
{1005, 2}
{1025, 5}.
-as [dreisilbig] {492, 2}
{149, 3}.
-am {86, 5}
{777, 1}
{779, 9}.
-āya {50, 2} (viśvácakṣase).
-āt {163, 2}.
-e {34, 5} (〰 duhitā́)
{472, 1} (toké apsú tánaye ca 〰)
{809, 38} (úpa 〰 ná dhā́tā?)
〰 údite {249, 2}
{579, 5}
{581, 1}
{582, 4}. _{582, 7}. _{582, 12}
{621, 29}
{633, 13}
{647, 21}.
-ās (sómāsas) {722, 5}.
Burnouf
French
सूर सूर
m.
 (स्वर् ?) le Soleil.
Au fig. un savant,
un pandit. -- F. सूरी moutarde noire.