| YouTube Channel

सूत्रम् (sUtram)

 
Apte
English
सूत्रम् [sūtram], [सूत्र्-अच्]
A thread, string, line, cord
पुष्पमालानुषङ्गेण सूत्रं शिरसि धार्यते Subhās.
मणौ वज्रसमुत्कीर्णे सूत्रस्येवास्ति मे गतिः
R.*
 1.4.
A fibre
सुराङ्गना कर्षति खण्डिताग्रात् सूत्रं मृणालादिव राजहंसी
V.*
 1.18
Ku.*
 1.4.
A wire.
A collection of threads.
The sacred thread or sacrificial cord worn by members of the first three classes
शिखासूत्रवान् ब्राह्मणः Tarka K.
विप्रत्वे सूत्रमेव हि
Bhāg.*
 12.2.3.
The string or wire of a puppet.
A short rule or precept, an aphorism.
A short or concise technical sentence used as a memorial rule
it is thus defined: स्वल्पाक्षरमसंदिग्धं सारवद् विश्वतोमुखम् । अस्तोभमनवद्यं च सूत्रं सूत्रविदो विदुः.
Any work or manual containing such aphoristic rules
e. g. मानवकल्पसूत्र, आपस्तम्बसूत्र, गृह्यसूत्र
&c.
A rule, canon, decree (in law).
A girdle
वासः ससूत्रं लघुमारुतो$हरद् भवस्य देवस्य किलानुपश्यतः
Bhāg.*
 8.12.23.
A line, stroke.
A sketch, plan
त्वमेव धर्मार्थदुघाभिपत्तये दक्षेण सूत्रेण ससर्जिथा- ध्वरम्
Bhāg.*
 4.6.44.
Indication, prelude
विशङ्क्य सूत्रं पुरुषायितस्य तद् भविष्यतो$स्मायि तदा तदालिभिः
N.*
 16.15.Comp. -अध्यक्षः superintendent of weaving
Kau.
A.
 2. -आत्मन्
a.
 having the nature of a string or thread. (m. ) the soul. -आली a string of beads
&c.
 worn round the neck, a necklace.
कण्ठः a Brāhmaṇa.
a pigeon, dove.
a wag-tail. -कर्मन्
n.
 carpentry
अथ भूमिप्रदेशज्ञाः सूत्रकर्मविशारदाः
Rām.*
 2.8.1. ˚विशेषज्ञः a weaver
Rām.*
 2.83.12. -कारः, -कृत्
m.
an author or composer of Sūtras.
a carpenter.-कोणः, -कोणकः a small drum shaped like an hourglass (डमरु). -कोशः a skein of yarn. -क्रीडा a particular game with strings (one of the 64 kalās).-गण्डिका a kind of stick used by weavers in spinning threads. -ग्रन्थः a book of a phorisms. -ग्राह
a.
 seizing a thread. -ग्राहिन्
m.
 a draftsman, an architect.-चरणम्
N.
 of a class of Charaṇas or Vedic schools which introduced various Sūtra-works.
तन्तुः a thread, string.
perseverance, energy. -तर्कुटी a distaff, spindle. -दरिद्र
a.
 'poor in threads', having a small number of threads, thread-bare
अयं पटः सूत्रदरिद्रतां गतः
Mk.*
 2.9.
धरः, धारः 'the threadholder', a stage-manager, the principal actor who arranges the cast of characters and instructs them, and takes a prominent part in the Prastāvanā or prelude
he is thus defined: नाट्यस्य यदनुष्ठानं तत् सूत्रं स्यात् सबीजकम् । रङ्गदैवतपूजाकृत् सूत्रधार इति स्मृतः ॥
a carpenter, an artisan.
the author of a set of aphorisms.
an epithet of Indra. -धृक्
m.
an architect.
a stage-manager. -पातः applying the measuring line.-पिटकः
N.
 of one of the three collections of Buddhistic writings. -पुष्पः the cotton plant. -प्रोत
a.
 fastened. with wires (as puppets). -भिद्
m.
 a tailor. -भृत्
m.
=
 सूत्रधार q. v.
यन्त्रम् 'a thread-machine', shuttle.
a weaver's loom
सूत्रयन्त्रजविशिष्टचेष्टयाश्चर्यसञ्जिबहुशालभञ्जिकः
N.*
 18.13.
a shuttle. -वापः weaving (threads). -वीणा a kind of lute.
वेष्टनम् a weaver's shuttle.
the act of weaving. -शाखम् the body. -स्थानम् (in medic. works) the first general section (treating of the physician, disease, remedies
&c.
 ).
Apte Hindi
Hindi
सूत्रम्
नपुं*
 - सूत्र + अच्
"धागा, डोरी, रेखा, रस्सी"
सूत्रम्
नपुं*
 - सूत्र + अच्
"रेशा, तन्तु"
सूत्रम्
नपुं*
 - सूत्र + अच्
तार
सूत्रम्
नपुं*
 - सूत्र + अच्
धागों की आटी
सूत्रम्
नपुं*
 - सूत्र + अच्
"यज्ञोपवीत, जनेऊ"
सूत्रम्
नपुं*
 - सूत्र + अच्
पुत्तलिका का तार या डोरी
सूत्रम्
नपुं*
 - सूत्र + अच्
"संक्षिप्त विधि, गुर, सूत्र"
सूत्रम्
नपुं*
 - सूत्र + अच्
परिभाषा परक संक्षिप्त वाक्य
सूत्रम्
नपुं*
 - सूत्र + अच्
सूत्रग्रन्थ
सूत्रम्
नपुं*
 - सूत्र + अच्
"विधि, धर्म-सूत्र, अज्ञाप्ति"
सूत्रम्
नपुं*
 - सूत्र्+अच्
मेखला
सूत्रम्
नपुं*
 - सूत्र्+अच्
"रेखाचित्र, आरेख"
सूत्रम्
नपुं*
 - सूत्र्+अच्
"संकेत, आमुख्"
सूत्रम्
नपुं*
 - सूत्र्+अच्
"धागा, डोरा"
सूत्रम्
नपुं*
 - सूत्र्+अच्
रेशा
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 सूत्रम्
noun
तत् साङ्केतिकपदं शब्दं वा यस्मिन् कार्यस्य मूलसिद्धान्तस्य प्रक्रियादीनां सक्षिप्तं विधानं निहितम् अस्ति।
"आइन्स्टीनमहोदयस्य ऊर्जायाः सूत्रं कथयतु।"
Synonyms:
 सूत्रम्, स्रोतः
noun
कस्यापि ज्ञानस्य सूचनायाः वा प्राप्तिस्थानम्।
"विश्वस्तैः सूत्रैः ज्ञातं यद् अस्मिन् नगरे पाकिस्तानिनः हस्तकाः सन्ति।"
Synonyms:
 माला, मालिका, हारः, कण्ठमाला, सूत्रम्, उरःसूत्रम्, उरःसूत्रिका, ग्रैवम्, ग्रैवेयम्, ग्रैयकम्, कण्ठभूषा, कण्ठलता, लम्बनम्, प्रलम्बिका, प्रलम्बः, तरलः, ललन्तिका
noun
अलङ्कारविशेषः गलदेशधारणार्थं पुष्पादिभिः शोभितं वर्तुलाकारम् आभूषणम्।
"तस्याः कण्ठे माला शोभते।"
Synonyms:
 शासनम्, विधानम्, विधिः, आदेशः, अनुशासनम्, सूत्रम्
noun
मानवानाम् आचारव्यवहाराय राज्ञा शासनेन वा विहिता नियमावलिः यस्याः आचरणं सर्वेषां कृते आवश्यकम् अस्ति तथा च यस्याः अनाचरणाद् मानवः दण्डनीयः भवति।
"शासनात् विपरीतं कार्यं संकटाय निमन्त्रणम्।"
Synonyms:
 रज्जुः, पाशः, दाम, दामनी, दामा, गुणः, सूत्रम्, शणतन्तुः, शणसूत्रम्, सन्दानम्, रसना, शुल्लम्, शुल्वः, वटः, वराटः, वराटकः, दोरकः
noun
कार्पासादिभिः विनिर्मितं दीर्घं तथा च सूत्रं यत् प्रायः बन्धनार्थे उपयुज्यते।
"ग्रामीणाः चोरं रज्ज्वा बध्नन्ति।"
Synonyms:
 सूत्रम्, तन्तुः, तन्त्रम्, गुणः, सरत्, सरित्, कुब्रम्, चीनः, खात्रम्
noun
कर्पासादेः निर्मितः पटावयवः।
"कौशस्य सूत्रेण एतद् वस्त्रं निर्मितम्।"
Tamil
Tamil
ஸூத்ரம் : கயிறு, கம்பி, நூல், பூணூல், சூத்திரம், சுருக்கமான சொல்.