सूतिकागार (sUtikAgAra)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Monier Williams Cologne

English

 सूतिका°गार (°काग्°),  n.
  a lying-in chamber,  L.
 

L R Vaidya

English

 sUtikA-agAra {% n. %} a room appropriated to a woman at child-birth.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 सूतिकागारं,  क्ली,
   (सूतिकाया आगारम् ।)प्रसवगृहम् । इति जटाधरः ॥
 (यथा,  हरि-वंशे । १६३ । ४७ ।“आहृत्य शम्बरेण त्वमिहानीतोऽसि मानद ।सप्तरात्रे त्वसम्पूर्णे सूतिकागारमध्यतः ॥
”)

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 सूतिकागार न०
  सूतिकाया निवासयोग्यमगारम् । मू-तिकागृहे अरिष्टे । सूतिकागृहादयोऽप्यत्र ।तत्करणप्रवेशमुहूर्त्तादिकं पीयू० उक्तं यथा“उक्तञ्च श्रीपतिना “पुनर्वसौ च सूतिकागृहस्य निर्मितिःशुभा । विरञ्चिविष्णु भान्तरे प्रवेशनं हितं भवेत्” इति ।विरञ्चिरभिजिन्नक्षत्रम् अन्तरे मध्ये विरञ्चिविष्णुतारयोरि-त्येव सप्तम्या अधिकरणत्वे वोधिते अन्तरपदोक्तिः स्पष्टार्था ।तदेतत्ब्राह्मणव्यतिरिक्तवर्णत्रयविषयम् । यदाह लल्लः“पुनर्वसौ नृपादीनां कर्त्तव्यं सूतिकागृहम् । श्रवणा-भिजितोर्मध्ये प्रवेशं तत्र कारयेत्” इति । आवश्यकत्वेतु श्रवणाभिजितोर्मुहूर्त्तस्तदुदयो ग्राह्यः वा इत्यर्थः ।ब्राह्मणस्य तु प्रागुक्तनक्षत्रेष्वेव सूतिकागृहनिर्माणप्रवेशौतत्र सूतिकागृहं नैरृत्यां कार्य्यम् । यदाह वृद्धवसिष्ठः“ऐन्द्र्यां तु विक्रमस्थानमाग्नेय्यां पचनालयः । वारुण्यांभोजनगृहं नैरृत्यां सूतिकागृहम् । याम्यायां शयन-स्थानं वायव्यां पशुमन्दिरम् । कौवेर्य्यां तु धनस्थानम्ऐशान्यां देवतालयः” इति । स्मृतिभास्करे गर्गः “वारे-ऽनुकूले राशौ तु दिने दोषविवर्जिते । सानुकूलदिशिप्रोक्तं सूतिकाभवनं वुधैः” इति । कालानियभ उक्तोरत्नकोशे “आसन्नप्रसवे मासि कुर्य्याच्चैव विशेषतः ।तद्वत् प्रसवकाले स्यादिति शास्त्रेषु निश्चयः” इति ।वराहेणात्रानेकनक्षत्राणामभिधानं कृतं यथा “हस्ता-दित्यशशाङ्कतिष्यपवनप्राज्येशमित्रोत्तराचित्राश्विश्रवणेषुवृश्चिकघटौ हित्वा विरिक्ते तिथौ । शुक्राचार्य्यशनैश्चरज्ञ शशिनां वारेऽनुकूले विधौ सद्रर्वेश्मनि सूतिकागृहविधिः क्षेमङ्करः कीर्त्यते” इति । वेश्मनि चतुर्थस्थानेसद्भिः शुभग्रहैः । सूतिकागृहप्रवेशे कालविशेषमाहज्योतिर्वशिष्ठः “अथातः सम्प्रवक्ष्यामि सूतिकागार-वेशनम् । मासे तु नवमे प्राप्ते पूर्वपक्षे शुभे दिने ।प्रसूतिसम्भवे काले सद्य एव प्रवेशयेत्” इति । पूर्वपक्षेशुक्लपक्षे नक्षत्रादीन्याह गर्गः “रोहिण्यैन्दवपौष्णेषुस्वातीवारुणयोरपि । पुष्ये पुनर्वसौ हस्तधनिष्ठा त्र्यु-त्तरासु च” इति । “मैत्रत्वाष्ट्रे तथाश्विन्यां सूतिकागार-वेशनम् । सर्वे शुभग्रहाः केन्द्रे पापाश्च त्रिषडायगाः ।शुभाशे शुभसंदृष्टौ सूतिकागारवेशनमिति” ।तदाकारमाह भावप्र० “अष्टहस्तायतं चारु चतुर्हस्तविशा-लकम् । प्राचीद्वारमुदग्द्वारं विदध्यात् सूतिकागृहम्” ।

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.