सूत (sUta)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
Englishसूत (-तः-ता-तं)
1. Born, engendered.
2. Sent, dispatched.
3. Drank.
4.
Gone, departed.
(-तः)
1. A charioteer.
2. A carpenter.
3. A man
of a mixed race, descended from a Kshetriya father, and mother
of the sacerdotal tribe
his occupation is managing horses
and driving cars.
4. A bard, an encomiast.
5. The sun.
6. Name
of a pupil of VYĀSA.
mn. (-तः-तं) Quicksilver.
(-ता) A woman
lying-in or recently delivered.
षू to bring forth, क्त
Yates
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
Englishसूत
(-तः-ता-तं)
1 Born, engendered.
2 Sent, dispatched.
3 Drank.
4 Gone, departed.
(-तः)
1 A charioteer.
2 A carpenter.
3 A man of a mixed race, descended from a Kṣatriya father, and mother of
the sacerdotal tribe
his occupation is managing horses and driving cars.
4 A bard, an encomiast.
5 The sun.
mn. (-तः-तं) Quicksilver.
(-ता) A woman lying in.
षू to bring forth, क्त
Apte
Englishसूत [sūta], p. p. [सू-क्त]
Born, begotten, engendered, produced.
Impelled, emitted.
तः A charioteer
सूत, चोदयाश्वान् पुण्याश्रमदर्शनेन तावदात्मानं पुनीमहे 1
पुनः पुनः सूतनिषिद्धचापलं हरन्तमश्वं रथरश्मिसंयतम् 3.42.
The son of a Kṣatriya by a woman of the Brāhmaṇa caste (his business being that of a charioteer)
क्षत्रियाद् विप्र- कन्यायां सूतो भवति जातितः 1.11
सूतो वा सूतपुत्रो वा यो वा को वा भवाम्यहम् 3.33.
The son of a Vaiśya by a Kṣatriya wife (his business being that of a bard).
A bard
पुरःसरैः स्वस्तिकसूतमागधैः 2.17.46
1.11.2.
A carpenter.
The sun.
of a pupil of Vyāsa.
of Sañjaya (a pupil of Vyāsa)
समरवृत्तविबोधसमीहया कुरुवरेण मुदा कृतयाचनः। सपदि सूतमदादमलेक्षणं मुनिवरं तमहं सततं भजे ॥ Vedavyāsāṣṭakam 7.-तः, -तम् Quick-silver.
जः, तनयः, पुत्रः an epithet of Sañjaya
तमेवंवादिनं राजा सूतपुत्रं कृताञ्जलिम् (अब्रवीत्) * 8.2.9.
an epithet of Karṇa
कथयामास तत् सर्वं यथा शप्तः स सूतजः * 12.2.1. -राज् quick-silver.
Apte 1890
Englishसूत p. p. [सू-क्त] 1 Born, begotten, engendered, produced.
2 Impelled, emitted.
तः 1 A charioteer
सूत चोदयाश्वान् पुण्याश्रमदर्शनेन तावदात्मानं पुनीमहे Ś. 1.
2 The son of a Kṣatriya by a woman of the Brāhmaṇa caste (his business being that of a charioteer)
क्षत्रियाद्विप्रकन्यायां सूतो भवति जातितः Ms. 10. 11
सूतो वा सूतपुत्रो वा यो वा को वा भवाम्यहं Ve. 3. 33.
3 The son of a Vaiśya by a Kshatriya wife (his business being that of a bard).
4 A bard.
5 A carpenter.
6 The sun.
7 N. of a pupil of Vyāsa.
तः तं Quick-silver.
Comp.
तनयः an epithet of Karṇa.
राज् m. quick-silver.
Monier Williams Cologne
English3. सूत॑ (of doubtful derivation, prob. to be connected with √ 1. सू
for 1. 2. सूत See pp. 1239 and 1240) a charioteer, driver, groom, equerry, master of the horse (esp. an attendant on a king who in earlier literature is often mentioned together with the ग्राम-णी॑
in the epics also a royal herald or bard, whose business was to proclaim the heroic actions of the king and his ancestors, while he drove his chariot to battle, or on state occasions, and who had therefore to know by heart portions of the epic poems and ancient ballads
he is the son of a Kṣatriya by a Brāhmaṇī or of a Brāhman [accord. to Śāśvata also of a Śūdra] and a Kṣatriyā
the most celebrated Sūta was Loma-harṣaṇa who was a pupil of Vyāsa), (IW. 510 )
Monier Williams 1872
English1. सूत, अस्, आ, अम्, (for 2. see p. 1130, col. 2), born,
engendered, produced
the sun [cf. सूर]
(अस्, अम्),
m. n. quicksilver, mercury
(आ), f. a woman who has
given birth to a child or one recently delivered.
—सूत-महोदधि, N. of a work on medicine.
—सूत-राज्, ट्, m. quicksilver.
2. सूत, अस्, आ, अम्, (for 1. see p. 1118), impelled,
sent, dispatched
gone, departed
drank (a doubtful
sense perhaps referrible to rt. 3. सु)
(अस्), m. a
charioteer, driver
a man of a mixed caste (the son
of a Kṣatriya father and Brāhman mother
his oc-
cupation is managing horses and driving cars)
a
bard, encomiast
a carpenter [cf. सूत्र-धार]
N. of a pupil of Vyāsa (to whose teaching the Iti-
hāsas and Purāṇas are said to have been entrusted
by his preceptor), a teacher of the Purāṇas
(ई), f.
the wife of a Sūta
a female bard.
—सूत-ज or
सूत-तनय, अस्, m. the son of a charioteer
epi-
thet of Karṇa, q. v.
—सूत-त्व, अम्, n. the business
of a charioteer.
—सूत-नन्दन, अस्, m. a charioteer's
joy
the son of a charioteer.
—सूत-पुत्र or सूत-
पुत्रक, अस्, m. a charioteer's son
epithet of
Karṇa, q. v.
—सूत-व्यसनिन्, ई, इनी, इ, suffering
from the unskilfulness of a charioteer.
—सूत-सं-
हिता, f., N. of part of the Skanda-Purāṇa.
Macdonell
EnglishBenfey
EnglishHindi
Hindiरथ ड्राइवर
Apte Hindi
Hindiसूत
भू* क* कृ* - सू + क्त
"जन्मा हुआ, उत्पन्न, जन्म दिया हुआ, पैदा किया हुआ"
सूत
भू* क* कृ* - सू + क्त
"प्रेरित, उद्गीर्ण"
सूतः
- -
"रथवान, सारथि"
सूतः
- -
ब्राह्मणवर्ण की स्त्री में क्षत्रिय द्वारा उत्पन्न पुत्र
सूतः
- -
बंदीजन
सूतः
- -
रथकार
सूतः
- -
सूर्य
सूतः
- -
व्यास के एक शिष्य का नाम
सूतम्
- -
पारा
सूतः
- -
सञ्जय
L R Vaidya
EnglishAnekartha-Dvani-Manjari
Sanskritसूत
पु
सूत, भास्कर, सारथि
सूतो भास्कर इत्युक्तः सूतः सारथिरुच्यते ॥ ७० ॥
verse 2.1.1.70
page 0012
सूत
पु
सूत, भास्कर, सारथि
सूतो भास्कर इत्युक्तः सूतः सारथिरुच्यते ॥ ९ ॥
verse 3.1.1.9
page 0014
Indian Epigraphical Glossary
EnglishKridanta Forms
Sanskritसू (षू꣡ङ् प्राणिगर्भविमोचने - अदादिः - सेट्)
ल्युट् = सवनम्
अनीयर् = सवनीयः - सवनीया
ण्वुल् = सावकः - साविका
तुमुँन् = सवितुम् / सोतुम्
तव्य = सवितव्यः / सोतव्यः - सवितव्या / सोतव्या
तृच् = सविता / सोता - सवित्री / सोत्री
क्त्वा = सूत्वा
ल्यप् = प्रसूय
क्तवतुँ = सूतवान् - सूतवती
क्त = सूतः - सूता
शानच् = सुवानः - सुवाना
सू (षू꣡ प्रेरणे - तुदादिः - सेट्)
ल्युट् = सवनम्
अनीयर् = सवनीयः - सवनीया
ण्वुल् = सावकः - साविका
तुमुँन् = सवितुम्
तव्य = सवितव्यः - सवितव्या
तृच् = सविता - सवित्री
क्त्वा = सूत्वा
ल्यप् = प्रसूय
क्तवतुँ = सूतवान् - सूतवती
क्त = सूतः - सूता
शतृँ = सुवन् - सुवन्ती / सुवती
Sanskrit Tibetan
Tibetanskul byed
१) कुच २) चुन्द ३) चोदन ४) सूत
kha lo ba
१) छाया २) प्लवग ३) सारथि ४) सूत
kha lo lo
१) नियन्त्रृ २) सूत
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritनियन्ता प्राजिता यन्ता सूतः सव्येष्ठृसारथी ।
दक्षिणस्थप्रचेतारौ क्षत्ता रथकुटुम्बिकः ॥ ७६० ॥
नियन्तृ (पुं), प्राजितृ (पुं), यन्तृ (पुं), सूत (पुं), सव्येष्ठृ (पुं), सारथि (पुं), दक्षिणस्थ (पुं), प्रवेतृ (पुं), क्षत्तृ (पुं), रथकुटुम्बिक (पुं)
घाण्टिकाश्चाक्रिकाः सूतो बन्दी मङ्गलपाठकः ॥ ७९४ ॥
घाण्टिक (पुं), चाक्रिक (पुं), सूत (पुं), बन्दिन् (पुं), मङ्गलपाठक (पुं)
सूतस्तु क्षत्त्रियाज्जात इति द्वादश तद्भिदः ॥ ८९८ ॥
सूत (पुं)
पारदः पारतः सूतो हरबीजं रसश्चलः ॥ १०५० ॥
पारद (पुंक्ली), पारत (पुंक्ली), सूत (पुं), हरबीज (क्ली), रस (पुं), चल (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritप्रबोधक
प्रबोधक, मागध, बन्दिन्, सूत, वैतालिक, मङ्गलपाठक
प्रबोधका मागधवन्दिसूता,
वैतालिका मङ्गलपाठकाश्च ।
verse 2.1.1.435
page 0050
सव्येष्ठ
सव्येष्ठ, सूत
सव्येष्ठः कथ्यते सूतो वरूथं रथगोपनम् ।
verse 2.1.1.449
page 0051
वैजयन्तीकोषः
SanskritWord: सूतः
Root: सूत
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ क्षत्रियपुत्राः स्युः नानायोषित्समुद्भवाः
Meaning(s):
⇒ Son of a Kṣatriya and a Brāhmaṇi
Shloka(s):
3|5|12|1 ► सूते विप्रा नृपाद्वैश्या माहिष्यं यवनश्च सः। (भूमिकाण्डः/मनुष्याध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|5|12|1 ⇢ सूतः (सूत) (पुं) ⇒ Son of a Kṣatriya and a Brāhmaṇi ⇒ क्षत्रियपुत्राः स्युः नानायोषित्समुद्भवाः
Related word(s):
isa_k ➡ क्षत्रियपुत्राः स्युः नानायोषित्समुद्भवाः
Mahabharata
EnglishSūta^1, the ancestor of the Sūtas. § 641 (Pṛthu Vainya): XII, 59, 2233 (º-Māgadhau, the eulogists of Prthu Vainva), 2234 (Pṛthu Vainya gave S. Anūpadeśa).
Sūta^2, a ṛshi. § 637 (Rājadh.): XII, 47, 1599 (among those who surrounded Bhīshma).
Sūta^3, son of Viśvāmitra. § 721b (Viśvāmitrop.): XIII, 4, 256.
Sūta^4 (“belonging to the Sūta caste or tribe”) = Adhiratha: III, 17151 (ºvishayaṃ), 17153 (Aº), 17157 (Aº), 17160, 17167
V, 4762 (Aº)
VI, 5841.
Sūta^5 (do.) = Bandin: III, †10613.
Sūta^6 (do.) = Karṇa: I, †7026, †7027
IV, 1567
VII, 7047, (ºādhama), 7049
VIII, 1784, †1968(?), †1969, 2010, 3170, †3528 (ºmātā), 3881 (ºānīkaṃ), 4760
XII, 100.
Sūta^7 (do.) = Kīcaka: IV, 451, 764, 767, 880, 972.
Sūta^8 (do.) = Lohitāksha: I, 2119 (Lº), 2173, 2177 (Lº).
Sūta^9 (do.) = Lomaharshaṇa: I, 1026 (Lº).
Sūta^10 (do.) = Sañjaya: I, †166, †205, 216, 245 (Gāvalganiḥ), 2426 (jajñe Sºo Gavalganāt)
III, 1916, 1945, 1968 (Sº), 1969, †2012
V, †679, †682, †691, †698, †738, †754, †755, †763, †764, †809, †824, †871, †888, †890, †895, †912, 1792, †1812, †1834, †1915, 1968, 1977, 2094 (only C., but read with B. samāhūya instead of samāḥ Sūta), 2289, 2346
VI, 385, 2717, 2908, 3641
VII, 311 (Gāvalganiṃ), 429, 1053, 1057, 1492, 1833, 3023, 3031, 3046, 4995, 5366, 5459, 5538, 5558, 5667, 6686, 6694, 7090, 7092, 8264
VIII, 84 (Gāvalganiṃ), 85, 87, 90 (Sº), 248, 261, 271, 1170, 1253, 1265, 2441
IX, 15, 21, 25, 59, 84, 98, 110, 1586
XI, 332 (Gāvalganiḥ), 779 (Sº), 782 (Sº)
XII, 1695 (Sº)
XV, 444 (Gāvalganiḥ).
Sūta^11 (do.) = Ugraśravas (B. has generally Sauti): I, (93), (866), (892), (910), (939), (975), (1094), (1144), (1235), (1566), 1660 (also B.), (1747), (1787), (1802), (1813), (1856), (2004), 2169 (also B.), (2192)
XII, (13003), 13010 (also B.), (13311), (13457).
*Sūta, mostly pl. (ºāḥ), name of a caste [or tribe]: I, 2029 (sg. Paurāṇikaḥ), 2783 (ºkule, sc. Karṇa), 6940 (º-māgadhāḥ), 7056 (º-māgadhasaṅghāḥ), 7777 (Paurāṇikāḥ)
II, 102, †2200 (sg. = the prātikāmin), 2208 (do., do.), 2210 (do., do.), †2214 (do., do.), †2219 (do., do.), †2220 (do do.)
III, †14750 (māgadha-sºpūgaiḥ), 15325, 17173 (ºkule, sc. Karṇa)
IV, 541 (º-māgadhāḥ), †2189, 2279, 2365
V, †1314, 3144 (bandimāgadhasūtaiḥ), 3333 (º-māgadhāḥ), 4768 (a people), 4918 (ºkule, sc. Karṇa), 7620 (º-māgadhabandinaḥ)
VI, 4433
VII, 176 (º-māgadhabandināṃ), 177 (only C.), 2517 (º-māgadhabandibhiḥ), 2739 (do.), 2912, 2938 (only B.), 2996, 3016
VIII, 12 (º-māgadhabandibhiḥ), 1372, 1615 (ºkule, sc. Karṇa), 1616 (ºkulodbhavaḥ, sc. Karṇa), 4419
XII, 100 (brahmakshatrāntare jātaṃ sºṃ, sc. Karṇa), 1386 (ºair Māgadhaiś ca), 3202 (sg., Paurāṇikaṃ), 10878 (ºmāgadhaiḥ)
XIII, 2571 (sg. son of a brāhmaṇī and a kshatriya), 5768
XV, 624.--Do. pl. = Kīcaka, pl.
IV, 800, 812, 815, 817, 827 (ºshaṭśataṃ), 830, 834, 848.
पुराणम्
Englishसूत १ / SŪTA I 1) General information. A hermit who recounted the Purāṇas to other hermits at naimiṣa forest. He was a disciple of vyāsa. vyāsa composed the Purāṇas and taught them to his son, hermit śuka who was a man of abstinence and who was not born of womb. At this time vyāsa had another disciple named sūta. It is stated in devī bhāgavata, skandha 9, that this sūta who was a fellowdisciple of śuka, who had learned all the Purāṇas directly from the teacher vyāsa, and who was capable saying stories so convincingly, was the son of the hermit Lomaharṣa.2) In Naimiṣāraṇya. sūta who had learned the Purāṇas directly form vyāsa, happened to reach Naimiṣāraṇya once. (See under Naimiṣāraṇya). Naimiṣāraṇya is the abode of hermits in the kali-age. In days of old, hermits, who were miserable because of the evils of kaliyuga, which was fast approaching, gathered here at the end of Dvāparayuga. They went to the world of brahmā to consult about the means and ways of preventing the evils of kaliyuga. Having heard their complaints brahmā brought a wheel of the figure of mind and placing it before the hermits told them thus: “You follow this wheel. The place where this wheel falls down will be a place of purity, which will not be affected by the evils of Kaliage. There you can live in peace, without being affected by the evils of kali-age till the coming of the satyayuga.” Saying these words brahmā set the wheel rolling in front of them. The hermits followed it. The wheel rolled on till it reached the earth, fell down and was crumbled to powder in a particular place. That place became famous later under the name Naimiṣāraṇya. sūta came to this place.
As soon as they saw sūta, the hermits such as śaunaka and others who were living there welcomed sūta with hospitality and told him thus: “Oh! hermit, you are the disciple of vyāsa. You have learned the eighteen Purāṇas from vyāsa We are eager to hear them. So please recite to us the Purāṇas, the hearing of which will remit all sins and secure heaven.”
According to this request sūta recited the eighteen Purāṇasto the gathering of the hermits. It is in the form of the teaching of sūta to śaunaka and the others, i.e. in the form of a dialogue between sūta and śaunaka, that the people got the Purāṇas. (devī bhāgavata, skandha I).3) sūta was beheaded. In bhāgavata, skandha 10, there occurs a story, stating how balabhadrarāma cut off the head of sūta as the battle of kurukṣetra had started when sūta had been reciting the eighteen Purāṇas in Naimiṣāraṇya and how his head was fixed in its place again and he was brought to life. (For further details see under balabhadrarāma, para 6).4) Other details. sūta was one of the hermits who visited bhīṣma on his bed of arrows during the battle of bhārata. (M.B. śānti Parva, Chapter 47 Verse 12).
सूत २ / SŪTA II. One of Viśvāmitra's sons who were expounders of the Vedas. (mahābhārata, anuśāsana parva, Chapter 4, Verse 57.)
सूत / SŪTA. III. A blended class of people. (See under varṇa).
Vedic Reference
EnglishSūta is the name of a court official who is often mentioned
with the Grāmaṇī. He is one of the eight Vīras in the Pañca-
viṃśa Brāhmaṇa, ^1 and of the eleven Ratnins in other texts.^2
He also appears in the Atharvaveda^3 among the kingmakers
(Rājakṛt) and in the Śatrarudriya^4 (‘section dealing with the
hundred Rudras’) of the Yajurveda. The commentators are
agreed in seeing in him the ‘charioteer’ (Sārathi) or ‘master of
the horse, ’ of the king
this sense is accepted by Roth, ^5 by
Whitney, ^6 and by Bloomfield.^7 But the fact that the Saṃ-
grahītṛ, who occurs in several passages beside the Sūta, is the
‘charioteer, ’ renders this version improbable. Eggeling^8 thinks
that he was, in the Brāhmaṇas at least, a minstrel and court
poet, while Weber^9 considers that his name denotes him as
‘consecrated’ — that is, one who has constant access to the
king. In the Epic the Sūta serves as a royal herald and
bard:^10 it may be that the curious words ahanti, ^11 ahantya, ^12 or
ahantva^13 applied to him^14 in the Śatarudriya denote his sacred
character at once as minstrel and as herald — a combination of
functions not unknown elsewhere.
1) ix. 1, 4, where he follows the
chief queen (Mahiṣī), and precedes the
Grāmaṇī in the list.
2) Kāṭhaka Saṃhitā, xv. 4
Maitrāyaṇī
Saṃhitā, ii. 6, 5
iv. 3, 8
Taittirīya
Brāhmaṇa, i. 7, 3, 1
Taittirīya Saṃ-
hitā, i. 8, 9, 1
Śatapatha Brāhmaṇa,
v. 3, 1, 5.
3) iii. 5, 7.
4) Taittirīya Brāhmaṇa, iv. 5, 2, 1
Kāṭhaka Saṃhitā, xvii. 2
Maitrāyaṇī
Saṃhitā, ii. 9, 3
Vājasaneyi Saṃhitā,
xvi. 18. So also in the list of victims at
the Puruṣamedha (‘human sacrifice’),
Vājasaneyi Saṃhitā, xxx. 6
Taittirīya
Brāhmaṇa, iii. 4, 2, 1. For other refer-
ences to the Sūta, see Taittirīya Brāh-
maṇa, ii. 7, 18, 4
Śatapatha Brāhmaṇa,
v. 4, 4, 7
xiii. 4, 2, 5
7, 1, 43
Kāṭhaka
Saṃhitā, xxviii. 3
Bṛhadāraṇyaka
Upaniṣad, iv. 3, 37, 38.
5) St. Petersburg Dictionary, s.v.
6) Translation of the Atharvaveda, 62.
7) Hymns of the Atharvaveda, 114.
8) Sacred Books of the East, 41, 62, n. 1.
9) Indische Studien, 17, 200.
10) Hopkins, Journal of the American
Oriental Society, 13, 254, 255.
11) Vājasaneyi Saṃhitā, xvi. 18. This
word means ‘non-fighter’ according
to Weber, Indische Studien, 17, 200.
12) Taittirīya Saṃhitā, iv. 5, 2, 1.
13) Kāṭhaka Saṃhitā, xvii. 2
Maitrā-
yaṇī Saṃhitā, ii. 9, 3.
14) The last two forms appear to be
equivalent in sense to ahanya, ‘not to
be slain, ’ ‘inviolable.’
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritसूतः, (सूप्रेरणे ऐश्वर्य्ये प्रसवे च + क्तः ।)सारथिः । (यथा, रघुः । ३ । ४२ ।“स पूर्व्वतः पर्व्वतपक्षशातनंददर्श देवं नरदेवसम्भवः ।पुनः पुनः सूतनिषिद्धचापलंहरन्तमश्वं रथरश्मिसंयतम् ॥
”)त्वष्टा । इत्यमरः । ३ । ४ । ६१ ॥
क्षत्त्रियात्ब्राह्मणीसुतः । (यथा, मनुः । १० । ११ ।“क्षत्त्रियात् विप्रकन्यायां सूतो भवति जातितःअश्वसारथ्यमेवैतेषां जीविका । यथा, तत्रैव ।१० । ४७ ।“सूतानामश्वसारथ्यमम्बष्ठानां चिकित्सितम् ॥
वन्दी । (यथा, रघुः । ५ । ६५ ।“सूतात्मजाः सवयसः प्रथितप्रबोधंप्राबोधयन्नुषसि वाग्भिरुदारवाचः ॥
”)पारदः । इति मेदिनी ॥
(यथा, वैद्यकरसेन्द्र-सारसंग्रहे जारणमारणाधिकारे ।“हतो हन्ति जराव्याधिं मूर्च्छितोव्याधिघातकःबद्धः खेचरतां धत्ते कोऽन्यः सूतात् कृपाकरः ॥
सूर्य्यः । इत्यनेकार्थकोषः ॥
पूराणवक्ता । यथा, “सवान्ते सूतमनघं नैमिषीया महर्षयः ।पुराणसंहितां पुण्यां पप्रच्छ लोमहर्षणम् ॥
त्वया सूत महाबुद्धे भगवान् ब्रह्मवित्तमः ।इतिहासपुराणार्थं व्यासः सम्यगुपासितः ॥
अस्य ते सर्व्वरोमाणि वचसा हृषितानि यत् ।द्वैपायनस्य भगवांस्ततो वै रोमहर्षणः ॥
भवन्तमेव भगवान् व्याजहार स्वयं प्रभुः ।मुनीनां संहितां वक्तुं व्यासः पौराणिकीं पुरात्वं हि स्वायम्भुवे यज्ञे सत्यादौ वितते सति ।संभूतः संहितां वक्तुं स्वांशेन पुरुषोत्तम ॥
”इति कौर्म्मे । १ । ३ -- ६ ॥
* ॥
अपि च ।“नियोगाद्ब्रह्मणः सार्द्धं देवेन्द्रेण महौजसः ।वेणपुत्त्रस्य वितते पुरा पैतामहे मखे ॥
सूतः पौराणिको जज्ञे मायारूपः स्वयं हरिः ।प्रवक्ता सर्व्वशास्त्राणां धर्म्मज्ञो गुणवत्सलः ॥
तं मां वित्त मुनिश्रेष्ठाः पूर्व्वोद्भूतं सनातनम् ।एतस्मिन्नन्तरे व्यासः कृष्णद्वैपायनः स्वयम् ॥
श्रावयामास याः प्रीत्या पुराणपुरुषो हरिः ।मदन्वये च ये सूताः संभूता वेदवर्ज्जिताः ।तेषां पुराणवक्तृत्वं वृत्तिरासीदजाज्ञया ॥
”इति कौर्म्मे १२ अध्यायः ॥
* ॥
किञ्च ।“ब्रह्मणः पौष्करे यज्ञे सूत्याहे वितते सति ।पृषदाज्यात् समुत्पन्नः सूतः पीराणिको द्विजः ॥
वक्ता वेदादिशास्त्राणां त्रिकालामलतत्त्ववित् ।तीर्थयात्राप्रसङ्गेन नैमिषारण्यमागमत् ॥
”इति वह्निपुराणे १ अध्यायः ॥
* ॥
अन्यच्च ।“हस्ते तु दक्षिणे चक्रं दृष्ट्वा तस्य पितामहः ।विष्णोरंशं पृथुं मत्वा परितोषं परं ययौ ॥
४४ ॥
तस्य वै जातमात्रस्य यज्ञे पैतामहे शुभे ।सूतः सूत्यां समुत्पन्नः सौत्येऽहनि महामते ॥
५०तस्मिन्नेव महायज्ञे जज्ञे प्राज्ञोऽथ मागधः ।प्रोक्तौ तदा मुनिवरैस्तावुभौ सूतमागधौ ॥
५१स्तूयतामेव नृपतिः पृथुर्वैण्यः प्रतापवान् ॥
” ५२इति विष्णुपुराणे । १ । १३ अध्यायः ॥
* ॥
यून एव पृथोर्जातत्वात् जातमात्रस्य यज्ञ इत्यु-च्यते । पृथुरेवाभवत् यस्मात्ततः पृथुरजायतइति मात्स्योक्तेः । पैतामहे पितामहदैवत्येपृथोरेव यज्ञे न तु पितामहकर्त्तृके । यथाहवायुः । वैण्यस्य हि पृथोर्यज्ञे वर्त्तमाने महा-त्मनः । सूतः सूत्यां समुत्पन्न इति । सूत्यामितिसूतिरभिषूतिः अभिषूयते कण्ड्यते सोमोऽस्या-मिति सूतिः सीमाभिषवभूमिस्तस्याम् । सौत्ये-ऽहनि तस्मिन्नेव दिने । इति तट्टीका ॥
* ॥
किञ्च ।“एतस्मिन्नेव काले तु यज्ञे पैतामहे शुभे ।सूतः सूत्यां समुत्पन्नः सौत्येऽहनि पुराणवित् ॥
तेषां यज्ञे पुनस्त्वेवमुत्पन्नौ सूतमागधौ ।पृथोः स्तवार्थं तौ तत्र समाहूतौ महर्षिभिः ॥
ते ऊचुरृषयः सर्व्वे स्तूयतामेष पार्थिवः ।तैर्नियुक्तौ सुकर्म्माणि पृथोर्यानि महात्मनः ॥
तुष्टुवुस्तानि सर्व्वाणि आशीर्व्वादांस्ततः परान्तयोः स्तवान्ते सुपीतः पृथुः प्रादात् जनेज्वरः ॥
अनूपंदेशं सूताय मागधान् मागधाय च ।तं दृष्ट्वा परमपीताः प्रजाः प्राहुर्महर्षयः ॥
वृत्तीनामेष वो दाता भविष्यति नरेश्वरः ॥
”इति वह्निपुराणे पृथोरुपाख्याननामाध्यायः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritसूत सू--प्रसवे प्रेरणे ऐश्वर्य्ये वा क्त । १ सूर्य्ये अनेकार्थ-को० । २ अर्कवृक्षे ३ क्षत्रियजाते ब्राह्मणीगर्भजे वर्णसङ्करभेदे४ त्वष्टरि ५ सारथौ ७ वन्दिनि मेदि० ७ मागधे ८ पारदेपुंन० अमरः । ९ प्रसूते १० प्रेरिते च । ११ लोमहर्ष-णाख्ये पुराणवक्तरि च तदुत्पत्तिकथा“सवान्ते सूतमनघं नैमिषीया महर्षयः । पुराणसंहितांपुण्यां पपृच्छुर्लोमहर्षणम् । त्वया सूत! सहाबुद्धेभगवान् ब्रह्मवित्तमः । इतिहासं पुराणार्थं व्यासःसम्यगुपासितः । तस्य ते सर्वरोमाणि वचसा हृषितानि यत् । द्वैपायनस्य मगवांस्ततो वै रोमहर्षणः ।भवन्तमेव भगवान् व्याजहार स्वयं प्रभुः । मुनीनांसंहितां वक्तुं व्यासः पौराणिकीं पुरा । त्वं हि स्वाय-म्भुवे यज्ञे सूत्याहे वितते सति । संभूतः संहितांवक्तुं खांशेन पुरुषोत्तम्!” कोर्म १ अ० । “ब्रह्मणःपौष्करे यज्ञे सूत्याहे वितते सति । पृषदाज्यात् समुत्-पन्नः सूतः पौराणिको द्विजः । वक्ता वेदादिशास्त्राणांत्रिकालामलतत्त्ववित् । तीर्थयात्राप्रसङ्गेन नैमिषारण्थ-मागमत्” वह्निपु० १ अ० ।जातिभेदसूतोत्पत्तिकथा “हस्ते तु दक्षिणे चक्रं दृष्ट्वातस्य पितापमहः । विष्णोरशं पृथुं मत्वा परितोषं परंययौ । तस्य वै जातमात्रस्य यज्ञे पैतामहे शुभे । सूतःसूत्या समुत्पन्नः सौत्येऽथ महामते! । तस्मिन्नेवमहायज्ञे जज्ञे प्राज्ञोऽथ मागधः । प्रोक्तौ तदा मुनि-वरैस्तावुभौ मूतमागधौ । स्तूयतामेष नृपतिः पृथुर्वैन्यःपतापवान्” विष्णुपु० १ अंशे १३ अ० । “एतस्मिन्नेव कालेत यज्ञे पैतामहे शुभे । सूतः सूत्यां समुत्पन्नः सौत्ये-ऽहनि पुराणवित् । तेषां यज्ञे पुनस्त्वे वमुत्पन्नौ मूत-मागधौ । पृथोःस्तवार्थं तौ तत्र समाहूतो महर्षिभिः ।ते ऊचुरृष्यः सर्वे स्तूयतामेष पार्थिवः । तैनियुक्तो-ऽस्य कर्माणि पृथोर्यानि महात्मवः । तुष्टुवांस्तानिसर्वाणिआशीर्वादांस्ततः परान् । तयोस्तवान्ते सुप्रीतःपृथुः प्रादात् जनेश्वरः” वह्निपु० । “क्षत्रियाद्विप्र-कन्यायां सूतो भवति जातितः” । “सूतानामश्वसारथ्य-मम्यष्ठानां चिकित्सितम्” मनुः ।
Burnouf
Frenchसूत सूत (pp. de सू) né, engendré
extrait, exprimé. -- S. le soma, Vd. cf. सुत। -- S.
vif-argent. -- (? सु
ऊति) cocher, homme né d'un kṣatriya et
d'une brāhmaṇī et dont la fonction est de conduire le char d'un chef
militaire et de chanter ses hauts faits en vers épiques
barde,
poète épique.
Charpentier.
Le Soleil.
S. सूता
femme en couches.
सूतक mercure. -- N. naissance
extraction d'un suc.
Impureté produite par un accouchement ou par une fausse couche.
सूतत्व condition ou art du cocher.
सूतपुत्र fils de cocher.
Karṇa.
सूति (sfx. ति) naissance
accouchement, action
d'engendrer.
Extraction d'un suc.
(सिव्) couture.
सूतिका femme qui vient d'accoucher.
सूतिकागृह maison d'accouchement
chambre de femme en
couches.
सूतिकाभवन mms.
सूतिगृह et सूतीगृह mms.
सूतीमास le mois où l'on accouche.
Stchoupak
French१ सूत-
(सू-) a. v. qui a mis au monde
qui a vêlé
mercure
-आ- fille (fautif pour -सुता-)
-क- nt. naissance
impureté (proprement celle causée aux parents par la naissance d'enfants).
सूतकान्नाद्य- nt. nourriture (rendue impure) par la naissance (d'un
enfant dans la maison).
२ सूत-
cocher. conducteur de char ou de cheval, combattant sur char
(et en même temps barde royal)
d'une caste
de divers
personnages, dont Sañjaya
-ता- -त्व- nt. fonction d'un cocher.
°कर्मन्- nt. = सूतता।
°ज- fils d'un cocher
Karṇa
autres personnages
-°पुत्र-
id.
°नन्दन- id., d'Ugraśravas.
°व्यसनिन्- a. qui subit des échecs du fait (de la maladresse) de son
cocher.
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.